Müteferrik

Fâsit Daire

Günah ile insan arasında irade bağı var. O bağ günah tarafına meyledince fâsit daire başlar. Bu daire içinde, fesad fesadı doğurur ve böylece silsile devam edip gider.

Hastalık

Musibetlerden sonra, insanı terakki ettiren ikinci faktör hastalıklardır. İnsan, musibetleri de, hastalıkları da Rabbisinin ihsanlarından saymalı ve şükür içinde sabretmeli.

İnce Bir Mes’ele

Çocuk sevgisinde çok aşırı gitmemeli. Bazılarının çocuklarını çok fazla seviyordum. Tokat yedim. Bence, ana babalar, çocuklarından yedikleri tokatların sebebini, onları çok fazla, yani ölçüsüz sevmelerinde aramalı. Sütün yağı kaymağında nasıl toplanıyor. İnsanın günahları da eğer sperminde öyle toplanıyorsa o çocuk insanın başına belâ olabilir. Bu sebeple zifafa girecek Müslüman, kabilse riyazet yapmalı. “Aman ya Rabbi” demeli, ağlamalı, dövünmeli istiğfar etmeli. Yoksa çocuğu onu tokatlayabilir. İbrahim Ethem yıllardır görmediği evlâdını Kâbe’de bağrına basınca “Ey İbrahim, bir kalpte iki muhabbet olmaz” nidası gelir. O da: “Senin muhabbetine mani olan bu çocuğu al ya Rabbi!” deyince, çocuk İbrahim Ethem’in ayaklarının dibine yağılıveriyor. Evet, 11 ve 15. rica’larda görüyoruz. Bediüzzaman, yeğeni Abdurrahman’ı çok sevmekte inhirafından da büyük üzüntü duymaktaydı. Burada mühim bir hakikat var. Hakk’ın hatırı âlidir. Yani, Hakk hatırına evlâd, kardeş, yeğen herşey ve herkes feda edilmelidir. Bilâhare Abdurrahman güzel bir dönüşle dönüyor ve kısa bir müddet sonra da vefat ediyor.. Ama Allah, onun yerine Hasan Feyzi’yi, Hafız Ali’yi veriyor.

Gayeye Yakın Vesileler

Kur’ân, bir vesiledir; ama gaye, denilebilecek kadar büyük bir vesile. Efendimiz (sav) de öyle bir vesiledir. Hizmet adına gerçekleştirilen müesseseler de, o ölçüde olmasa bile, gayenin etrafındaki vesilelerdir.

Rahmet

Allah’ın rahmetinden nasibimi alamayacağım diye düşünmek, rahmeti hafife alma demektir.

Kâbe Sadece Kıbledir

Soru: “Kâbe’yi ortadan kaldırsak, mü’minler birbirine ibadet ediyor veya boşa eğilip kalkıyor olacak?” diyorlar. Ne dersiniz?

Cevap: Diyalektik yapıyorlarsa, “size ne?” deyin geçin.

Fakat işin aslına gelince, hiç de öyle değildir. Melekler de Hz. Adem (as)’e secde etmişlerdi; fakat kendisine secde edilen Hz. Adem değil, Allah’tı. Hz. Adem, sadece bir kıble idi.

Aynen bunun gibi, Kâbe bizim için bir kıbledir, esas ibadet yaptığımız ise, bizatihî Hz. Allah’tır.

Ahirette En Çok Ümmet Efendimiz’in Olacaktır

Soru: Ahirette, en kalabalık ümmet Efendimiz (sav)’in ümmeti olacaktır. Ama bu gün dünya üzerinde Hristiyanlar daha çok görünüyor?

Cevap:

1. Hiç de öyle değil. Belki nüfus, şu anda eşit.

2. Hz. İsa’nın ümmeti, Efendimiz (sav)’in gelmesi ile kesilmiş ve bitmiştir.

3. Kaldı ki, şimdiki Hristiyanlar bile Hz. Mesih’e genellikle Allah’ın oğlu diyorlar ki, bu, onların Hz. Mesih’le olan bağlantılarını koparmıştır.

Kim Kimden Kaçacak?

Soru: Haşirde insanlar kimlerden kaçacak?

Cevap:

1. Borçlu, alacaklıdan kaçacak. Bunu teyid eden hadîsler var.

2. İdlal edenler (saptıranlar), edilenlerden kaçacak.

3. Orada herkesin takıldığı birşey olacak. Bu sebeple herkes birbirinden kaçacak: “O gün kişi, kardeşinden kaçar; annesinden ve babasından, hanımından ve oğullarından kaçar” ayetleri de işte bunu ifade etmektedir.

Mübalağa

Mübalağa zımnî yalandır. Doğruyu iyi söylemeli, ama mübalağa etmemeli. Aksi takdirde, maksadımızın aksiyle tokat yeriz. Doğruluk bereket getirir, mübalağa ise gelen bereketi bile alır götürür.

Cesed ve Benlik Muvazenesi

İnsan, cesedini zabt u rabt altına aldığı ölçüde benliği ile bütünleşir.

Sıhhat ve Gaflet

Sıhhat ve gençlik, hem cünundur, hem de gaflet, tabiî aynı zamanda da en büyük nimet.. işin doğrusu ben çok fazla sıhhatli yaşadığımı hatırlamıyorum.

Kıyamet

Kıyamete yakînî bir bilgi var. Bu, rüyadan çok farklı bir kavram. Bunu da yine Kur’ân-ı Kerim’in konuyla alâkalı karakteristik ifadelerinden anlıyoruz.

Dünya ve Ahirette Hesap

Dünyada verilen her hesap, âhirete ait hesabın azalmasına sebep olur. “Suçun tekerrürü ile ceza tekerrür etmez” prensibi, İslâmî bir prensiptir. Allah öyle kanun vaz’edip, aksi icraatta bulunmaz.

İktiran ve İllet

İktiran (İki ni’metin birbiriyle bağlantılı olarak gelmesi durumu), illetle karıştırılsa, insan şu veya bu şekilde şirke girebilir.

Şiir Tahlili

Dünyada en zor şey şiir tahlilidir. Onun için eskiler “Şiirin ma’nâsı şairin içindedir” demişler. Şiir tahlilinde dikkat edilecek hususlar:

1. Şairin ruh haleti;

2. Kültür durumu;

3. Şiiri yazdığı devir. İnsan, değişik devrelerde değişik düşünebilir.

4. Cemiyetin umûmî durumu;

5. Şiiri yazma anında şairin içinde bulunduğu duygu ve düşünce atmosferi ve onu o şiiri yazmaya götüren sebepler.

İnsan değişik ruh haletleri içinde değişik şeyler söyleyebilir. Fakat Efendimiz (sav) hariç. O, vahy ile müeyyed olduğu için, en öfkeli anında bile hep dengeli düşünmüş ve dengeli konuşmuştur.

Sırlı Bir Tevafuk

Allah’ın baş harfi elif
Ahmed’in baş harfi elif
Adem’in baş harfi elif

Kabul Gören Duâ

Esbab bi’l külliye sükut ettiğinde, yani ortada tutunulacak hiçbir sebep kalmadığında, insan Rabbine daha değişik teveccüh edebilir. Evet işte o durumda vahidiyet içinde tecelli-i ehadiyet görülür; Yani, azamet ve ululuk içinde ferd, ihtiyaç ve istidadıyla kucaklanır. İşte o anda yapılan duâ da kabule karîn olur ki, Yunus (as)’ın duâsını bu cümleden mütalâa etmek mümkündür.

Secde

Secdede mahviyet, Hak karşısında zilleti kabul, enaniyeti terk ve Rabb’e tam teveccüh vardır. Böyle bir secdeye Allah (cc) tecelli eder.

Bu ma’nâ, kıyamda da vardır. Ama, secdede daha derindir. “Kulun Rabbine en yakın olduğu yer secdedir” hadîsini bu şekilde değerlendirmek gerekir. Meleklerin Adem’e secde etmelerinin sırrı da bu noktadadır. Bazen, namaz haricinde de secdeye varılıp duâ edilebilir. Yeter ki bu bir bid’at haline getirilmesin..

Derinlik

İnsan, Rabbi ile baş başa kaldığında derinleşebildiği ölçüde insandır.

Kendini Ara

Kendini, sadece O’nunla beraber kaldığın yerde ara.

İbret İçin

“Biz onları azabla der-dest ettik ama, onlar hâlâ anlamıyorlar. Tazarru ve niyazda bulunmuyorlar.” Bu ve benzeri mealdeki ayetler, azaba düçar olmuş milletlerin küfürdeki inatlarını ele vermesi açısından ibretle mütalâa edilmelidir...

İflaslarını Hazırlayanlar

Bazılarının ağız iplerinde kopukluk var. Bağı kopmuş kese gibi içlerinde ne varsa dökülüyor. Hafife alma, gıybet vs. gibi. Zavallılar, haberleri yok ki bununla kendi iflaslarını hazırlıyorlar.

San’at Allah İçindir

San’at, san’at için değildir. San’at, dava için, ideal için, düşünce içindir. Bunlardan da öte ve bunlarla beraber san’at ancak Allah içindir.

Edebiyat

Edebiyat, bir insanın dile karşı mümaresesidir; dili içinde duymasıdır. İmrü’l-Kays, meşhur muallâkasını yazarken, dil kaidelerini bilmiyordu. Bütün prensipler kafasındaydı. Ama sonra gelenler arasında, onun eseri üzerinde dünya kadar insan doktora yaptı...

Mühim Bir Ölçü

Rü’yada evliyaullahın sevip bağırlarına basması bir ibtilâdır. Dövme bir terbiyedir; kovma, tarddır. Dövdüklerini kovmazlar, kovduklarını dövmezler. Kovulanlar başlarının çaresine bakmalıdırlar.

Bu Yeter

“Mücrimim, gerçi Muhammed Mustafa hayranıyım” diyen, bunu hakikaten yürekten söyliyebiliyorsa bu onun kurtuluşuna yeter, kanaatindeyim.

Biz ve Batı

Batı dünyası, İslâm dünyası için hiçbir zaman hüsn-ü niyetli olmamıştır. O kadar ki, “bütçelerinizin yarısını İslâm ülkelerinden temin edin, ama buna mukabil de, İslâm dünyasına karşı biraz müsamahalı olun” teklifi yapılsa, onlar yine, “Bütçenin yarısı gitsin, düşmanlığınız kalsın” derler. Bizimkiler AB’ne girmek için can atıyorlar. Onlar ise, böyle bir zifaftan nefret ediyorlar. Sanki: “Defolun gidin, Allah cezanızı versin” diyorlar. Ama biz hâlâ Batı hayranıyız. Bizimkilerden birisi, “Bizim için iktisadî durum şimdilik mühim değil; mühim olan Batı üyesi olmak” diyor. Doğru (!) söylüyor. Merd-i kıptî, şecaat arz ederken sirkatin söylermiş..

Sohbet

Sohbette bir insibağ var. Bu uzaktan da olur.

Bir Ölçü

İnsan her gün Rabbini tanıma adına bir adım atmıyor, bir adım gitmiyorsa abes yaşadığı söylenebilir.

Sığ Gönüller

Gönüller çok sığlaştı. İçlerinde dert kadar, ızdırap yok.

İlim

İlim, O’nu bilmektir. O’nu bilmezsen -Yunus’un diliyle- kuru emektir. Zühd ve takvâda derinleştirmeyen ilim, sahibini Allah’tan uzaklaştırmaktan başka bir işe yaramaz.

Konsantre

Eskiden babam vaaz ederken, onu dinleyip sonra da gelip kelimesi kelimesine anlatıyormuşum. Bu bir konsantre olma mes’elesidir. İnsan bir şeye konsantre olursa, ezberleyebilir. Vahy de böyle. Efendimiz (sav), hemen ezberliyordu. “Dilini hareket ettirme!” emri buna bakar. Zira o hareket konsantrasyona manidir. Vakıa, vahy, nüzulü gibi hıfzı da ilâhî teminat altındadır.

Az Yemeli

Çok hareketli olmayan bir insanın, günde 800 kaloriye ihtiyacı vardır. Bu ise, bir öğünde yarım dilim ekmek, 2 köfte, bir kibrit kutusu kadar da peynir eder. Fazlası yüktür. Az yemeli. Zira çok yiyenin, Allah ile münasebetinin kuvvetli olması düşünülemez.

Türban

Türbana çağdışı diyorlarmış. Eğer bununla baş örtüsünü kasdediyorlarsa doğru. Neden? Çağları aşan bir kıyafet de ondan. Günümüz dünyası ondaki hikmet harikasını kimbilir ne kadar sonra idrak edecek.!

Bir Reddiye Çeşidi

Bana “Hz. Muhammed’in (sav) Felsefesi” diye bir kitap getirdiler ve “Reddiye yaz” dediler. Baktım, hepsi boş sözler. Başına bir nokta, sonuna bir nokta koydum. “İki nokta arası boştur, lüzumsuzdur” dedim. Orada lafı uzatmak da lüzumsuz olacağı için böyle yaptım.

Devlerle Uğraşanlar

Bazıları, devlerle uğraşırken kendilerini nasıl maskara ettiklerinin farkında değiller. Biz, kimseye “Sen insan değilsin” demiyoruz ki, “Sen İmâm-ı Âzam değilsin” diyoruz. Halbuki o tutturmuş, “Ben de insan değil miyim?” diye soruyor. Öyle soracağına, kendini İmâm-ı Âzam’a kıyas ederken “Ben de insan mıyım” diye sor. Ben de sana cevap vereyim: “Biraz düşünmem gerekecek!”

Kış Ne Der?

Kışın başlangıcında dağların üzerinde kar olur: O ne der biliyor musunuz? Zenginlere, “Hazırlanın, kömürlerinizi alın, damlarınızı aktarın, elbiselerinizi, yiyecek ve içeceğinizi tedarik edin”; fakirlere ise, “Sizinle vicahî olarak yani yüz yüze görüşeceğim” der.

Mübarek Geceler

Mübarek gecelerin hepsinin vakti mevzûunda şüphe var. Sadece Regaib Gecesi bundan müstesnadır. Zira Regaib, Receb Ayı’nın ilk perşembesidir. Ama o perşembe ayın birine rastlarsa, o da şüphelidir. Onun için Bediüzzaman Hazretleri Emirdağ’da iken, “Araplar dün ilan ettiği için ben şüpheye binaen iki geceyi de ihya ettim.” buyurmuştur.

Temel Mühimdir

Hz. Ömer devrinde yapılan fütuhat, Hz. Ebu Bekir döneminde yapılanlara nisbeten daha fazla olmakla beraber, Hz. Ömer’i, Hz. Ebu Bekir’den üstün tutamayız.

Zira Hz. Ömer (ra) döneminin temelleri, Hz. Ebu Bekir (ra) devrinde atılmıştır.

Dini Yaşamak

Dini tam olarak yaşamak, ancak çok güçlü bir dinî düşünceyle mümkündür.

Gurur ve İzzet

Gurur, Allah’ın emirlerine inkıyad ve o yoldaki egzersizler sayesinde zamanla İslâmî izzete inkılap edebilir.

Derdi Olmayan Adam

“Herkese bir dert var, bu alemde mukarrer
Rahat yaşamış var mıdır güruh-u ukalâdan”

Osman Bektaş Hocaefendi, bu beyte misal verirken şöyle bir hâdise anlatmıştı. Doğu’da ulema namaz vaktinden bir müddet evvel gelip şadırvan etrafında sohbet ederlermiş. Halk da bu esnada merak ettiği mevzuları sorma imkânını bulurmuş. Bir gün birisi şöyle birşey sormuş: “Hocam, bizim köye minare yapılması mümkün değildi. Ben de, “Eğer bizim köye minare yapılırsa, oraya eşekle çıkacağım” diye yemin ettim. Şimdi de minare yapıldı. Yeminim ne olacak?” Soru sorulan Hocaefendi sanki soruyu hiç duymamış gibi yapar ve diğerlerinin konuşmalarını dinler. Herkes birtakım dertlerden şikayet etmektedir. Sadece birisi, “Allah’a şükür, benim hiçbir derdim yok” demekte ve hiçbir derdi olmadığını söylemektedir. Bunun üzerine Hocaefendi, soruyu soran adama dönerek, “Bin şunun sırtına, çık minarenin tepesine” yeminini yerine getirmiş olursun.

Evet;

“Herkese bir dert var, bu alemde mukarrer
Rahat yaşamış var mıdır güruh-u ukalâdan”

Felsefe

Felsefe, gelenin gidenin uğradığı bir han gibidir. Zira, her gelen, orada bitlerini dökmüş ve herkes ayrı birşey söyleyip geçmiştir.

Duâ

Duânın cesedi kelimeler, rûhu da ihlâs ve mülâhazalardır.

Niye Analım ki?

Eşrar (şerliler) anılırken rahmet kesintiye uğrarmış. O halde, ahyar (hayırlılar) varken, ne diye eşrarı analım ki?

Rüyalar ve Ruh Halleri

Soru: Rüyalar biraz da ruh haletine bağlıdır. Acaba bu ruh haleti vehbî mi yoksa kesbî mi?

Cevap: Her insanın ruhu incelmeye müsait olarak yaratılmıştır. İnsanın ruhî mertebeleri, esfel-i safilinden a’lâ-i illiyyîne kadardır. Ruhun melekûtiyete açılması, nüve halinde her insanda vardır ve işte bu vehbîdir. Daha sonra herkes kendi gayretiyle bu nüveyi kuvveden fiile çıkarabilir ki, bu da, kesbîdir.

Güzel rüya görme, temelde bu ruh haleti ile alâkalıdır. Rüyada birini yılan ve çiyanlarla beraber görünce hemen onun hakkında, “Bu insan yılanlaşmış, çiyanlaşmış” dememeli. Belki de bu, bizim ruh haletimizden ve su-i zannımızdandır. O halde, rüyada yılan, çiyan görüldüğü zaman Allah’a sığınılmalı ve başkalarını alâkadar eden görüntülerde su-i zanna girilmemelidir. Bazen de Allah, düşmanları o şekilde gösterebilir.

Rüyaların bazısı, irşad mahiyetindedir. Bazen içtihadları ile yanlışa gidenleri Cenab-ı Hakk, bu rüyalarla ikaz eder.

Kadı Beyzavî’nin Tefsiri

Kadı Beyzavî, tefsirinin birinci cildini yazdıktan sonra rahatsızlanmış ve etrafındakiler de onu öldü sanmışlar. Techiz ve tekfini yapıldıktan sonra mezara gömmüşler. Gece olunca Kadı uyanmış ve bağırmaya başlamış. Yanı başındaki mezardan birisi, “Ne bağırıyorsun? Bu gece yarısı seni kim duyar ki? demiş. Kadı da, “Sen gece olduğunu nereden biliyorsun? diye sormuş Adam, “Ben geceleri Yasin, gündüzleri Tebareke okurdum. Onların nuru sayesinde biliyorum” cevabını vermiş. Sonra gündüz olunca “Şimdi bağır” demiş. Mezarlıktan geçenler sesini duyunca gelip Kadı’yı çıkarmışlar. Bu cereyan etmiş olsa da olmasa da bir menkıbe. Ve bu menkıbenin devamında şu var: Bundan dolayıdır ki, Kadı’nın tefsirinin ikinci cildinin daha ruhanî olduğu söylenir.

Ölçü

Hz. Ali’yi çok severim. Hz. Ali hülyam, Kerbelâ hicranımdır. Ama, Hz. Ebu Bekir’siz, Hz. Ömer’siz bir İslâmiyet de düşünemiyorum.

Gençlik ve Günah

Zavallı gençler, nasıl da nefsin oltalarına takılıp takılıp gidiyorlar! Acaba: “Bir de biz tadalım mı şu zevki” diyorlar? Hemen de aksediyor günahları çehrelerine ve ele veriyor onları.

Duâ ve Beddua

Bir başkasının iyiliği için yapılan duânın kabulü, bedduâya nisbetle daha seri olur. Zaten eğer bedduâ edilen şahıs buna müstahak değilse, bedduâ geri döner ve sahibini bulur.

Vefa

Vefa öyle bir şeydir ki, bin kusur bile olsa örter.

Mustafa, Efendimiz’in İsimlerinden midir?

Kendisinden böyle birşey nakil yok. Ama sonraları O’na “Mustafa” da denilmiş. Hareket noktası şu olabilir: İsim ile isimlendirilen arasındaki ilgi, lâkab ile şahıs, sıfat ile mevsuf, künye ile künyelenen arasındaki ilgiden daha fazladır. Selef-i salihîn, Efendimiz’in özün özü bir varlık oluşuna, “Mustafa” diyerek tercümanlık yapmışlardır.

Mes’eleye şu açıdan da yaklaşabiliriz. Allah, Kur’ân’da Hz. Musa için “inni istafaytüke” (Şüphesiz ki seni seçtim) diyor. Hz. Musa’da böyle seçme mevzûu ise, bu, Hz. Muhammed (sav) için evleviyetle ve evveliyetle geçerlidir. Evet, O, kâinatın bihakkın özü, hülâsası, yani Mustafası’dır.

Ayrıca, Efendimiz’in isminin çok olması ve konuşma, yazma esnasında her bir ismini değişik takdimlerle kullanma, insandaki ülfeti izale eder. Mes’eleyi bu nokta-i nazardan da değerlendirmek bence önemlidir.

Acbü’z-Zeneb

Bediüzzaman Hazretleri, “acbü’z-zeneb” mes’elesine, hafiziyyet ve inşa etme, yani haşirde yeniden dirilme mevzûunu işlerken temas etmektedir. Üstad’ın anlattıkları açısından “acbü’z-zeneb” insanın genleri, kromozomları veya herhangi bir uzvu olabilir.

İmam-ı Gazali gibi ruhçuluk yanı ağır basan ve “Madde esassızdır” diyen alimlerin görüşü esas alınarak bir değerlendirme yapılacak olursa, acbü’z-zenebi, insan yapısının plânı olabilecek madde ötesi bir şey olarak anlamak da mümkün.

Darwin Nazariyesi

Gençliğimde, Şeyhülislâm Hayrullah Efendi’nin Darwin nazariyesine inandığını duyunca dünyam başıma yıkılmıştı. Çok takdir ettiğim bir müfessirin, “İlim bu nazariyeyi isbat ederse, ben de Kur’ân âyetleriyle te’lif’ ederim” demesi, beni iyiden iyiye yıkmıştı. Bu sebeple, mevzûm olmadığı ve aleyhinde çok fazla malûmatım bulunmadığı halde, konuyu kürsüye getirdim ve yurdun çeşitli yerlerinde konferanslarla takdime çalıştım. İmansızların pençesine düşmüş gençler, bu ve benzeri fikirlerle zehirlenmemeleri için buna ihtiyaç vardı.

O dönemlerde, ülkemizde Batı’dan gelen çeşitli şokların sarsıntısı yaşanıyordu. Bu şok, en meşhur İslâm alimlerini de maalesef etkisine almıştı.

İlgi Zaafı Artırır

İnsandaki zaafların çeşitli faktörleri vardır. Bu faktörlerin en önemlisi de, o vadideki meşguliyet ve malûmattır.

Meselâ, bazıları, Holywood yıldızlarını ve Avrupalı artistleri, bir ma’rifetmiş gibi öğrenir, bilir ve bunları mevzûbahs ederler. İşte bu bilme ve alâka, onların zaafını artırır.

Mîmârî Anlayışımız

Bizim cami ve sâir mîmârî eserlerimizde süs ile ihtiyaç bir bütünlük arzeder. Bu bütünlük hesaba katılmadan yapılan eserlere gelince, onlar, Batı tesirinin ürünleridir.

Bir Rüya Tabiri

Rüyada yılan-çiyan görme, insanın nefsinin demir pençesinde olduğuna delâlet eder. Rüyada başkalarını kötü görmeye gelince, o da, kendi ruh hâletinin âlem-i misâle aksetmesinden ibaret sayılabilir.

Zaaflara Karşı Direnme

Zaaflar, insanda küçükken başlar. Meselâ çocuk, 5 yaşında çalmaya alışır; 12-13 yaşında âşık olur; 25 yaşındayken de ona göre işler yapar. Ama, hakikatı idrak ettiği anda doğru yola girerse, kısa zamanda velî olabilir. Zira, bunca yıldır üzerinde yaşadığı alışkanlıklarını ve zaaflarını bir anda terketmiştir.

Bir başka misâl: Bazı insanlarda, kendisini uykusuz bırakacak derecede şehevî güç vardır. Böyle birisi, iffeti ile yaşar ve harama hiç girmezse, bir anda amûdî (dikey) olarak velîliğe yükselebilir. Öyle zannediyorum ki, normal bir insan ancak 10 yıllık gece ibadetiyle o dereceye ulaşabilir.

Harp ve Sulh

Asıl olan, sulh-ü umûmîyi te’mindir. Şu kadar ki, sulhün te’mini savaşla olacaksa, işte o zaman savaş da yapılabilir.

Berzah Âlemine Ait Bir Prensip

Melâikenin ve âlem-i berzahtakilerin temessülü, onların, Allah’ın kendilerine ta’lim buyurduğu bazı isimlerini okumaları sonucudur. Bununla birlikte, her istedikleri zaman temessül edip, bize görünemez veya bizi göremezler. Bu da, Allah’ın iznine bağlıdır.

Mahcûbiyet

Ne kimseyi mahcup etmek isterim, ne de kimsenin Allah katında mahcup olmasını. Allah, hem dünyada, hem Âhiret’te bizi birbirimize mahcup etmesin. Amin!

Hz. Lût’un Karısı

Hz. Lût’un karısı, Lût (as)’a inanmamıştı. O çirkin fiilde kavmine yardım etmiş, fakat küfrünü izhar da etmemişti. Dolayısıyla münafıktı; münafıkın akıbeti, Kur’ân-ı Kerim’in beyânına göre, kâfirinkinden daha beterdir.

Lût (as), peygamber olarak gönderildiği kavmin yabancısı idi. O kavmin içinde doğup büyümüş biri değildi. “Sizi savacak güçlü bir dayanağım olsaydı” ayeti bu gerçeği ifade etmektedir. Dıştaki düşmanlarına karşı maddî yönden mukabele edemeyen bir peygamber, hanesi içinden de ihanete uğrarsa, işte o zaman, Kur’ân’ın dediği gibi, kol-kanat kırılır ve göğüs de daralır. Hele bu ihanet insana, her gün kendisiyle aynı yastığa baş koyan karısından gelirse...

Şeytanın Allah Demesi

Şeytanın, “Ben Allah’tan korkarım” demesi, inanmış olsun olmasın, her insanın sıkışıp darda kaldığında “Allah” demesi gibidir; yoksa, gerçekten korktuğundan değil. Hayra kabiliyeti bütünüyle körelmiş olan şeytanın hayır düşünmesi mümkün değildir.

Mesihiyeti Temsil

Yüce hakikatler, tarihî seyirleri içinde, belli ‘esmâ’ya mazhar peygamberler tarafından temsil edilmiştir. Meselâ, hilâfet Hz. Davud (as)’la, saltanat ise Hz. Süleyman (as)’la temsil edilmiştir.

Efendimiz (sav)’den sonra peygamber gelmeyecektir ama, bu hakikatler, mutlaka yine aynı esmâya mazhar bazı şahıslar tarafından temsil edilecektir. Şu farkla ki, gerek bu isimler mazhariyette, gerekse hakikatleri temsilde peygamberler asıl, bu şahıslar ise gölgedirler. Bu dakik sırrı kavrayamayan bazıları, asıl ile gölgeyi karıştırıp, sonrakilere peygamberlik pâyesi vermeğe kadar varan yanlışlıklar içine düşmüşlerdir.

Hz. Mesih (as), belli bir dönemde irşad ve tebliğ hizmetini yürütüp, Rabbine mülâkî olmuştur. Bugün dünyanın dört bir bucağında aynı irşad ve tebliğe hizmetini yapan, organize ve münferit pek çok Müslüman vardır. Yani bunlar da bir noktada Hz. Mesih’i temsil etmektedirler. Ne var ki bazen bu cemaatleri temsil makamında önde bulunan insanlara ‘Mesih’ denmektedir ki işte bu, asıl ile gölgeyi karıştırmak sayılır. Zaten, peygamber olmayan birine peygamberlik isnad etmek de küfürdür.

Mesihiyet devresini Muhammedî devre takip eder. İnşaallah, -Efendimiz’in beyanları içinde- bu irşad ve tebliği itmam edecek o “kerpiç” yakın zamanda gelecek ve bu tabiî gelişmeleri tarihî süreç içinde oturması gereken yere oturtacaktır.

Zulüm Devam Etmez

Zulüm, eninde sonunda zalimi de önüne katıp götürecek bir afettir. Bu sebeple de o, hiçbir zaman uzun ömürlü olamaz. Öyleyse, zaman zaman ortaya çıkan zulüm ve arada sırada hortlayan zalimler, bizi yolumuzdan alıkoymamalı.

Cinnet Aksiyonu

Bir gün evde gece kıyafeti ile oturuyordum. Birkaç kişi gelip, falan yerde arkadaşlarımızın dövüldüklerini söylediler. Birden kendimi kaybettim ve o halde dışarı fırladım. Sokakta önüme geçip,“ne yapıyorsun?” dediler.

Komünistler, yıllar yılı bu memlekette hep bunu yaptı. İnsanın mâhiyetindeki kin, nefret ve öfkeden müteşekkil kötülük ruh hâletini kullandılar. Ölene ağıt yakıp, “intikam” dediler, öldüreni de alkışlayıp etrafında toplandılar ve milleti sokağa döktüler. İşte bu, bir cinnet aksiyonudur ve kat’iyen yol değildir.

Bazı Hasletlerin Kazanılması

Vicdânî tecrübem ile sâbittir ki, bazı hasletlerin kazanılması için bazen 40 yıl amel etmek kâfi, gelmeyebilir. Buna karşılık, bazı hasletler de vardır ki, 40 günde inkişaf ederler. Meselâ, Allah’a imanın kalbimize tam ma’nâsıyla oturması ve günaha girmenin, cehenneme atılıyor gibi ona kerih gelmesi için bazen 30-40 senelik ibadet ü tâate ihtiyaç olabilir.

Büyükler İçin Duâ

Ben, büyük zatlar için duâ ederken, “Allah’ım, onların günahlarını bağışla!” demekten hayâ ederim. Bilmiyorum, o yüce kâmetlerin günahı var mıdır? Ama, onların “Ebrar” ve “Mukarrebinin” arasında yerlerini alabilmeleri için her zaman duâ edilebilir.

Tertip ve Düzenin Dili

İnsanın, çevresindeki ve dış dünyasındaki düzeni, onun iç dünyasını yansıtır. Dıştaki düzensizliğe karşı hassâsiyet göstermeyen bir insan, içini ve rûhunu günahlar sardığında da bundan hiç rahatsız olmayabilir ve ağlayıp gözyaşı dökmeyebilir.

Düzen, lüks ve konfor demek değildir; bilakis, mevcûdu en iyi, en verimli, en faydalı ve göz tırmalamayacak şekilde kullanmak demektir.

Kayyimlik

Kayyimlik, çok mühim bir vazifedir. Cehennem melekleri, yani zebânîler de kayyimdir. Bu vazifelerinden dolayı onlara hakaret edenin küfründen korkulur. Çünkü onlar, “Allah’a isyan etmezler ve emrolunduklarını yaparlar” beyanıyla serfiraz birer memurdurlar ve kendilerine verilen vazifeyi yerine getirirler. Bizim kayyimliğimiz, insanları ellerinden tutup, cennete doğru götürmektir. Bu yönüyle de tezyif ve tahkire değil, takdir ve tebcile lâyıktır.

Bir Duygunun Anlatılması

Bazen öyle düşünce ve tasavvurlarım olmuştur ki, oturup 2-3 saat ağlamışımdır. Ne var ki, duyma ayrı şey, duyguyu dile getirme ayrı şeydir. Duyup hissettiklerini ancak iç ve dış bütünlüğüne ulaşmış kimseler ifade edebilirler. Onlar da duyduklarının kaçta kaçını anlatabilmişlerdir, üzerinde düşünmeğe değer.

Müçtehid Geçinenler

Günümüzde müçtehid geçinen insanlar hakkında şahsen olumlu düşünceler besleyemiyorum. Faaliyetlerine hüsn-ü zanla bakamıyor, çalışmalarının ihlâs ve samimiyetten kaynaklandığına inanamıyorum. İhtimal, orijinalite yaparak, güya yeni şeyler söyleyerek kendilerini etraf-ı âleme duyurmak ve isim yapmak istiyorlar. Bunlar sık sık “müçtehid imamlar da bizim gibi birer insandı. Hata yapmış olamazlar mı?” diyorlar.

Elbette müçtehid imamlar da hata yapmış olabilirler. Fakat, her mes’elenin kendine has ortaya konma şekli vardır. İslâm için günümüz şartlarında, samimiyetle hizmet edilmek isteniyorsa, selef-i salihinin göremedikleri, kavrayabilecek konumda olmadıkları noktalar ortaya çıkarılır, karşı deliller serdedilir; sonra da İslâmî, ilmî edep ve nezaket sınırları içinde, “Şu noktada herhalde zühülleri olmuş; şu husus şöyle de izah edilebilirdi” denilebilir. Kaldı ki, doğruların günümüze bakan cephesini vermek için, öncekilerin yanlışlarının üzerine gitmek de gerekmez. Aksi tutumlar, İslâm’a, ilme, millete hizmet olması şöyle dursun, milletin gönlünde yer etmiş şahıslar ve değerleri param parça eder ki, bu da, içtimâî anarşinin ötesinde, nesiller boyu önü alınamayacak kaosların doğmasına yol açar.

Ağaç Dikmek

Ağaç dikmek, bende ızdırap derecesine varan bir arzu ve iştiyaktır. Memleketimin verimli arazilerini böyle çorak görünce çok üzülüyor ve üzüntümü ifade edecek kelime bulmakta zorluk çekiyorum.

Bence, çeşitli vesileleri değerlendirerek bu milletin her ferdine ağaç diktirmek gerekiyor. Mesela, evlenen her çifte, askere giden her gence, liseden mezun olan ve ayrıca üniversiteyi kazanan her talebeye, vazifeye başlayan her memura, bir işe giren herkese, emekli olan bir insana.. ağaç diktirmeli ve bu bir ahlâk haline getirilmelidir.

Ayrıca, hapishanelerde bulunan mahkûmlar, kabiliyetlerine göre belli işlerde istihdam edilmeli, böylece bir yandan üretmeyen tüketiciler olmaktan çıkarılıp, onca iş gücünün zayi olmasının önüne geçilirken, diğer yandan da meslek sahibi insanlar haline getirilmelidirler.

Küçük Günahlar

Büyük günah işlemek, bazen küçük günahları ehemmiyetsiz görmekten daha ehven olabilir. Meselâ, zina etmek, nefsin altında kalıp ezilmişliğin ifadesidir. Buna karşılık, sürekli olarak harama bakmak, hafife alındığı takdirde zina derecesinde bir günah olabilir. Aynı şekilde, bir-iki gıybetle, bir yerde köçeklik yapma ölçüsünde günaha girilebilir. İnsan, insan ise, harama bakma günahından da, gıybet günahından da ömür boyu ızdırap duymalıdır.

Bir başka misal olarak, namazı cemaatle kılmak, fukaha-ı kiramdan bazılarına göre farz-ı ayn, bazılarına göre farz-ı kifayedir. Hal böyleyken, cemaati beklemeden namazı geçiştirircesine kılıvermek, namaza karşı bir istihfaftır. “Birisine emredeyim, ezanı okusun; bir diğeri de imamete geçsin. Ben de Medine’nin sokaklarını dolaşıp, cemaate gelmeyenlerin evlerini yakıp, başlarına geçireyim” şeklindeki peygamber beyanı ne kadar üzerinde durulsa azdır.

Cemaati terk edip, namazı tek başına aceleyle kılıverme belki küçük bir günahtır ama, zamanla büyür ve büyük günah halini alır. Bu şekilde cemaati terk, âdetâ namazı terk etmek ölçüsünde büyük bir günah olur. Namazı terk etmek, büyük günahlardandır. Bu sebeple, mü’min, bir vakit namazı terkettiğinde ağlar, sızlar, dövünür ve tevbe eder. Fakat, cemaati terk ettiği zaman ağlamaz ve tevbe etme gereği de duymaz. Sonra bu, alışkanlık haline gelir ve neticede insan üst üste pek çok günaha girmiş olur. Daha başka şeyleri de bunlara kıyas edebilirsiniz.

Bir de, büyük günahlardan daha büyük bir günah vardır ki, o da, insanın neyi veya neleri kaybettiğinin farkına varmamasıdır. Mânen terakki edemediği gözlenen çok kimseler var ki, zannediyorum bunlar, küçük günahları ehemmiyetsiz görmekte, bu da, onların terakkilerine mâni olmaktadır.

İstikbale Ait Haberler

Harun Reşid’in hanımı iffetine son derece düşkündü. Bir gece rüyasında bütün Bağdat halkının kendisiyle münasebette bulunduğunu görünce çok üzüldü. Fakat bir tabirci bu rüyayı, “bütün müslümanların faydalanacağı bir hayır yapacaksınız” şeklinde tabir etti. Gerçekten de bu büyük hanım, Hac yolunda huccâcın su problemini halletti.

Muhyiddin İbn Arabî gibi birtakım “gayb-bîn” nazarlı evliyânın istikbâle dair verdiği haberler de, rüya gibi tabire muhtaçtır. Onların ifade ettiği hakikatleri, Kur’ân’ın veya Peygamber Efendimiz’in (sav) ruhâniyetinin gölgesinde yürüyen, ilhama açık ehl-i ilim tâbir edip anlayabilir.

Muhyiddin İbn Arabî’nin “Şeceratü’n-Nu’maniyye” adlı eseri, Osmanlı Devlet-i Âliyesi’nin kuruluşundan yarım asır önce yazılmıştır ama sanki nev’i şahsına münhasır bir Osmanlı tarihidir. Meselâ, “Sin Şın’a girince Muhyiddin’in kabri keşfedilir” der. Gerçekten de, Yavuz Selim, Şam’ı fethedince, Muhyiddin İbn Arabî Hazretlerinin kabrini buldurtur ve üzerine türbe yaptırır. Aynı şekilde, Sultan IV. Murad’ın Bağdat’ı fethedeceğinden bahseder.

İbn Arabî, kalbinin ilhama açıklığı nisbetinde, kendisine münkeşif olan bazı hâdiseleri haber vermiştir. Peygamberlerin bu tür haberlerinde kat’iyen yanılma olmasa da, velîlerinkinde, gördüğünü yanlış te’vil veya tabirden kaynaklanan yanılmalar olabilir. Veya, biz onları yanlış anlayabilir ve realiteye tatbikte hatalara düşebiliriz.

Kitap Yazmada Bir Ölçü

Bir kitabın tamamını belirli bir zaman dilimi içerisinde bir anda yazmak değil de, hâdiselerin tesiriyle ceste ceste yazmak daha tesirlidir. Yazılanlar hangi hâdisenin tesiriyle yazılmışsa, o zaman zarfı içinde bir tesir icra ederler. Hâdiseler veya mes’eleler günün ve içinde bulunduğumuz zamanın tesirinde kaydedilirlerse uzun ömürlü olamayabilirler. Âyet ve hadislerin toptan değil de ceste ceste ve 23 sene gibi uzun bir sürede tamamlanmasında da bu hikmet olsa gerek. Toptan yazılan eserler fikir verme açısından belirli bir fonksiyon ifade edebilirler ama, zuruf ve vesait kapalı kalınca pek çok mes’ele de kapalı kalır.

Şu hususlar dikkate alınmalıdır:

1-Mevzû, müşahhas noktalara fazla inilmeden, mücerred biçimde anlatılmalı,

2- Mevzûun lehinde ve aleyhinde olabilecek deliller iyi bir kritiğe tâbi tutulmalı.

3- Tez, çok güçlü bir şekilde savunulmalı.

4, Son olarak da, ele aldığımız mevzûda otorite olan kimselerin sözlerinden yer yer iktibaslar da yapılabilir.