Cümle 4: Yıldırımdan dolayı ölüm korkusundan parmaklarıyla kulaklarını tıkarlar

Amma يَجْعَلوُنَ اَصَابِعَهُمْ فِۤى اۤذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ cümlesi hey'atındaki keyfiyete gelince, bilmiş ol ki: Bu cümle, mukadder bir sualin cevabı olduğu gibi; aynı zamanda güzel bir istinaftır. Zira ki sami', vakta şu hissî olan temsilli kıssaya yöneldi, birden musibetin hal keyfiyeti ne olduğu hakkında malumat edinmek için, üstündeki perdenin kalkmasını şiddetle arzu etti. Sonra da, tasvir tasviri tekmil etmesinden ve onunla olan ihtiyaç işi bitmesinden sonra, sami'in meyelan ve arzusunun mecrası, musibete uğramışın halini keşfetmeye eğildi. İşte bu makamda sanki sualci soruyor: "Acaba şimdi musibete giriftar olmuş şahsın hali nasıldır? Ve kurtuluş için ne gibi bir vesileye teşebbüs ediyor!?"

İşte, Kur'an bu istifhama şöyle cevap verdi: يَجْعَلوُنَ اَصَابِعَهُمْ فِۤى اۤذَانِهِمْ diyerek, onlar için kurtuluşun çaresi yoktur. Belki onlar, suda bo-ğulmak üzere olan birisinin kurtulmak için, tutunamayacak şeylere bile yapışması nev'inden; onlar da semavattan atılan mancınıklardan korunmak için kulaklarını tıkıyorlar. Oysa, onların yaptığı bu iş, muhal bir sebep, bir vesile olduğundan; elbette işe yarayan bir sebep değildir., ve yapılacak bir şeyde kalmamıştır.

Amma يَدْخُلوُنَ ye bedel, يَجْعَلوُنَ lafzıyla verilmesinde şöyle bir îma vardır ki; onlar kurtuluş için sebebleri araştırırken; rastlayıp buldukları sebebler, aslında bir sebep olmayıp, yalnız kendilerince bir sebeb zannedilmiştir.

Hem يَجْعَلوُنَ nin hali istihzar eden mudari'lik sureti ise, bir remizdir ki; dinleyici olan şahıs, hayreti tahrik ve tehyic eden bu gibi makamlarda kendi hayal mekanizmasiyle vakıanın zamanını ve hadisenin mekânını kendi yanında hazır ediyor. Hem sonra mudarilik vaziyetinde teceddüdlü bir devamlılık da vardır., ve bu devamlılıkta da, bulutun ard-arddaki taktakasının devam ettiğine bir îma vardır.

Amma اَنَامِلَهُمْ yerine اَصَابِعَهُمْ getirmesinde, hayretin öylesi şiddetlisine işarettir ki; parmak uçları ile kulaklarını tıkamak yerine, parmaklarının tamamını kulaklarına sokarcasına isti'mal etmişlerdir.

Ve amma مِنَ الصَّوَاعِقِ ise, ra’d ile berk'in kendisine zarar dokundurmak üzere ittihad ettiklerine işarettir. Çünki saika (yıldırım), şiddetli bir savt olup, beraberinde yandırıcı ateş dahi bulunur ki, isabet eylediği şeyi veya şahsı devirir, yıkar ve yakar.

Amma حَذَرَ الْمَوْتِ kelamı ise, onların ma'ruz kaldıkları bela öylesi bir beladır ki; adeta, etlerini kemiğe kadar kesip, koparıp attığı gibi; ahval ve evda'larını da, tâ hayata ve ruha dayanıncaya dek kesip biçmiştir diye işaret eder. İşte bu vaziyette onları alâkadar eden en başta gelen şeyin, tek ölüm gamı, kaygısı ve hayat hıfzı olduğunu bildirmektedir.