Cümle 6: Şimşek neredeyse gözlerini kapıp alacak
Amma يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ اَبْصَارَهُمْ cümlesi heyetlerine gelince; önce onun istinafı, (mukadder olan suale cevabı) şu işareti veriyor ki, dinleyici diyor: "Onlar, zulmeti hafifletici olan şimşekten, acaba kendilerinden karanlığın belasını defedip giderme hususunda hiçbir faide, menfaat elde edemiyorlar mı?"
Cevaben denilmektedir ki: Onlar bundan faide görmek şöyle dursun, tam aksine zararından korkuyorlar.
Ve يَكَادُ kelimesi ise, meşhur hassası itibarıyla, ( يَكَادُ nün ma’nâsı olan "nerede ise şöyle böyle olacak!" olduğuna göre;) basar'ın görme hassesinin sebeb-i zevali ortada olup, nerede ise zeval bulmak üzere iken; herhangi bir engelden dolayı, her nasılsa tamamen zeval bulmamıştır diye işaret vermektedir.
-Güzel ve Latif bir Teşbihtir.1-
Amma يَخْطَفُ kelimesi ise, kullanıldığı yer ve mevzu' itibariyle: "Gûl kaptı veya ukab kuşu kaptı" gibi mânalarıyla, içinde zihne ışıklanan latif bir belagat var olduğu gibi; gözün şua'ı eşyanın suretlerini almağa giderken, ama henüz ulaşıpta alamadan, arkadan gelen şimşek ulaşıp geçip ve gözün şuaını kesip ve onun kapağına sille vurup ışığını kapıp götürmüş diye işaret eyler. Yani güya ki; gözün nuru eşyanın suretlerini derleyip toplamak üzere, yuvasından çıkıp süratle giderken; gece gözünün şuaı olan şimşek, süratle geldi ona ulaştı; gözün şua'ları, toplamış olduğu suretleri henüz getirip mahzenine ulaştıramadan şimşeğin şuâ'ı geliyor onları göz şuamın elinden kapıp götürüyor demektir.
Amma اَبْصَارَهُمْ kelamı ise; gözler kalblerin ayinesi olduğuna binaen, münâfıkların kat'î ve şeksiz olan Kur'anî burhanlara karşı, körleşmiş olan gözlerinin görmeye bağlı işlerine veya gördükleri işin ameline remzen bakar ve baktırır. Az üstte de bu ma’nâya dair tafsilat verilmiştir.
Notes
- Hashiya 1.Asıl ve ilk matbu' ve Hz. Müellifin eliyle tashihli bir İşarat-ül İ'caz nüshası kenarının burasında böyle yazılı. -Mütercim-↩