Qur’an Horizon - Episode 3, Part 1

İNTRO

Hayırlı akşamlar değerli seyircilerimiz.

Bir Kur'an Ufku programında daha beraberiz.

Bu akşamki programımızda tefsir usulü ve kaideleri üzerinde duracağız.

Hocam hoş geldiniz.

Hoş bulduk.

İyisiniz inşallah.

Teşekkür ederim, çok sağ olun.

Hocam tefsir deyince benim aklıma ilk gelen şey,

bu tefsirler arasındaki farklılıklar.

Yani bir tefsirde okuduğumuz şeyi başka bir tefsirde belki başka türlü anlatılıyor.

Yani bu farklılıklar normal.

Evet.

Bu zaten farklılıklar bizzat Kur'an'ın kendisinden kaynaklanan farklılıklardır.

Çünkü Kur'an-ı Kerim, belki daha önce de arz etmiş olabiliriz,

sadece bir zamana, bir şahsa, belli bir kavme, belli bir döneme,

belli bir mekana ve belli şartlara hitap eden bir kitap değildir.

Bu her döneme, her zamana, her şarta, her seviyeye, her mesleğe hitap eden

ve her mizaca, her zevke hitap eden bir kitap olduğu için…

Hepsine ayrı ayrı bir hitap mı kastediyorsunuz?

Hepsi ondan nasibini alır.

Yani evet, herkes nasibini alır.

Zaten bunun için hani Hazreti Üstad bir heyet diyor, her ilimden bir heyet Kur'an'ı tefsir etmeli.

Hatta her meşrepten, her heyetten, her zevkten…

Mesela bunun içinde bir edebiyatçı da olmalı, sosyolog da olmalı, psikolog da olmalı,

bir tarihçi de olmalı ve diğer ilimlerden de olmalı.

Çünkü ayetten herkes orada kendi zevkine göre, kendi meşrebine göre,

kendi idrak ufkuna göre, kendi mesleğine göre çok farklı manalar çıkaracaktır.

Bu çok tabidir.

Yani verir ki burada Hazreti Üstad 3 tane şart sayıyor.

Önce şunu arzu ediyor.

Kur'an-ı Kerim'de diyor, her bir kelimesinde, her bir ayette,

Kur'an'ın her bir parçasında 3 hüküm vardır.

Yani tefsir adına önemli bir kaide.

Birincisi bu Allah kelamıdır.

Yani Kur'an-ı Kerim başından sonuna,

Bismillahirrahmanirrahim, Elhamdülillahi Rabbil Alemin'den,

Minel Cinneti vel Nas.

Buraya kadar her Kur'an-ı Kerim bu kitap içinde bulunan,

iki Mustafa, Mustafa'daki iki kapak arasında bulunan,

her şey Kur'an'a dahildir.

Tabi her şey derken, şimdi Kur'an'larda mesela bu çerçevenin dışında kalan,

işte 25. cüz filan, suret-ül isra bunun gibi bunlar hariç tabi.

Yani bu çizgi içinde kalan bunların hepsi Kur'an'a dahildir, Allah kelamıdır.

İkincisi bu sözden, bu ayetten,

bu cümleden Cenab-ı Allah'ın murat ettiği mâne haktır.

Yani bu hak bir mâne. Bunlara inanmak farzdır.

Yani Kur'an'a inanma, bu iki hükme inanmayı gerektirir.

Yani Kur'an'a dahil olan her harfin dahi Allah kelamı olduğunu

ve Cenab-ı Allah'ın baştan sona, yani Kur'an'ın her ayetinden murat ettiği mânanın

hak ve doğru olduğuna inanmak farzdır.

Yani biz ondan doğruyu anlayamayabiliriz ama Cenab-ı Hakk'ın muradıdır hak olan.

Evet, çok güzel. Cenab-ı Allah'ın muradı neyse oradaki,

yani hangi mâneyi murat ediyorsa o ayetten o haktır.

Üçüncüsü, esas işte burada sizin buyurduğunuz tefsirler arasında,

müfessirler arasındaki ayrılıklar çıkar.

Bu sözden Cenab-ı Allah'ın muradı şudur.

Birisi der ki mesela bu ayetten Allah'ın muradı budur.

Bir müfessir der ki Allah'ın muradı budur.

Bir müfessir der ki Allah'ın buradaki muradı budur.

Ha işte bu neye göre bu farklılıklar ortaya çıkıyor?

Arz ettiğim gibi, Kur'an her seviyeye, her mesleğe, her mezaka, her meşrefe, her şarta,

her döneme, her zamana hitap ettiği için,

herkes kendi bulunduğu, kendi kapasitesinden, kendi idrak seviyesinden, ufkundan,

kendi zevkinden, kendi mesleği çerçevesinde Kur'an'a baktığı için

oradan başka kendine göre bir mânâdır.

Bu Kur'an'ın zaten mucizevi yenidir.

Fakat bu mânâların hepsine doğru olarak bakabilir miyiz?

Önemli olan burasıdır. Doğru olarak bakabilir miyiz?

Bunu da yine Hazreti Üstad bize çok önemli 3 şart söylüyor.

Yani her müfessirin Kur'an'dan çıkardığı mânâ şu 3 şart tahirinde doğrudur diyor.

1. Buradaki lafız, Kur'an'ın lafzı o mânâya kaldırmalıdır.

O mânâya muhtemeli bulunmalıdır.

Bu son derece önemli. Ben bunu çok önemli görüyorum.

Çünkü İslam tarihinde de Kur'an üzerinde 2 birbirine zıt bazen grup ortaya çıkmıştır.

Zahirciler, zahiriler ve batıniler.

Böyle bir farklılığın ortaya çıkması, 2 ifrat ve tefritin,

Kur'an'ın anlaşılmadığını gösterir.

Kur'an'ın bütün mânâsı lafzındadır bir defa.

Lafız ana hakemdir.

Yani Kur'an lafzı, Kur'an mânâsının kendisinde aktığı adeta bir vadidir.

Asıl önemli olan taraf o lafızdır, çok önemlidir.

Şimdi Hz. Üstad yine burada çok önemli bir sözü var.

Kur'an'ın mânâsı diyor onun sedefinde dürdür.

Yani Kur'an'ın lafzını sedefe benzetiyor, mânâsını içindeki inciye benzetiyor.

İnci sedefde bulunur.

O diyor senin cebindeki meder değildir.

Yani senin cebinden çıkarıp koyacağın bir taş değildir.

Senin kendin kafandan çıkaracağın mânâ adına bir taş olabilir ama

onu bir o bakımdan kendi zihninde değil,

Kur'an'ın lafzında arayacaksın mânâyı.

Ve oradaki inciyi keşfedeceksin.

Ha işte dolayısıyla eğer hakikaten yani lafız,

bütün özellikleriyle çok iyi bilinirse,

bu defa bir zahir-batın ayrımı ortaya çıkmaz.

Bir de hocam burada lafzı bilmekten kaçınız.

Arapça olarak tabii.

Sadece Arapça değil, işte lafzın üzerinde bütün belâgat, fessâgât,

ondan sonra selâset, çok fazla hususiyetleri vardır.

Kim söylemiş, nerede söylemiş, niçin söylemiş, hangi maksatla söylemiş, kime söylemiş,

bunların hepsinin lafızla alâkası vardır.

Yani bütün hususiyetleri, özellikle bu apayrı bir konu,

dili ilgilendiren bir konu.

Yani şey, lafız çok iyi bilinmelidir.

Onun dışında eğer ortaya çıkan mânâ, ileri söylenen mânâ,

lafız buna muhtemel değilse, yani lafız bu mânâyı kaldırmıyorsa,

o ri tefsirine girer ki, bu hadiste yasaklanmıştır.

Yani burada önce mânâyı kafasında şekillendirip,

âyete o mânâyı vermeye çalışma mı?

Bu ayrı, çok güzel yani. Bu tatbik.

Yani kendi mânâmıza lafzı tatbik etmek,

bu Kur'ân'ın tahrip mânâsı çıkar buradan.

Yani kendimize göre yorumlama çıkar ki,

bu ri tefsir olarak hadis tarafında şiddetle yasaklanmıştır.

Biz, Kur'ân lafzı buna muhtemel mi, değil mi?

Önce buna bakılır.

İkinci olarak belâgat kaideleri.

Kur'ân'ın belâgat kaideleri bu mânâyı kaldırıyor mu?

Bu mânâyı veriyor mu bize?

Bu da son derece önemli.

Burada Hoca Efendi'nin çok güzel bir tespiti vardı.

Kur'ân'ın lafzını ve belâgatını tespit adına,

ilk İmam Halil gibi, yani belâgat imamları,

bizzat Kur'ân'a eğilmek yerine,

o dönemde Bedevîlerin çadırlarına dolaştılar.

Yani Arapçayı Bedevîlerden alma yoluna gittiler.

Oysa diyor, hani doğrudan doğruya Kur'ân'a eğilmeleri gerekirdi.

İşte aslında Arapçayı ve belâgatı bizzat tayin eden de Kur'ân'ın lafzıdır.

Dolayısıyla bugün de bazı aklı evveller var,

ilahiyatçılar içinde çıkan,

yani bunlardan birisi de son zamanlarda sırf gündeme giren Ahmet Keleş,

ondan arkadaşlar nakletmişlerdi.

Haşa, Kur'ân'da gramer kaideleri var diyorlar.

Yanlışları var diyorlar.

Yani haşa ve kella Cenab-ı Allah'ın gönderdiği Arapça dili daha iyi biliyorlar da onlar,

bu defa haşa Allah Kur'ân'ı gönderirken gramerde hata yapmış.

Bu nereden kaynaklanıyor?

Ona üretilen Arapça kaideleri ve Kur'ân'ı tatbik ediyor ona.

Oysa değil.

O grameri, oradaki grameri Kur'ân'a tatbik edeceksin.

İşte bunu zannediyorum geçen hafta mı üzerinde durmuştuk?

Hani bir gale galet,

mesela müennes yeri de Arapça kaideye müennes fiil kullanması gerekirken,

Kur'ân-ı Kerim müzekkel kullanıyor ama bizim önümüze muazzam bir ufak açıyor.

Muazzam bir ufak açıyor.

Erkekler için beni yanında müennes kullanıyor,

fakat muazzam bir ufak açıyor bizim için yani.

Anlamayan da hata.

Anlamayınca burada kalkıyor diyor,

işte Kur'ân'da haşa ve kella yani kendisini Cenab-ı Allah'a hakem kılıyor.

Peygamberimize hakem kılıyor.

Kur'ân-ı Kerim'i Allah muhafaza hakem kılıyor.

Yani bunlar için tabii ben bir şeyde tavsif edeceğim.

Kelime de bulamıyorum.

Onun için geçeyim bunu.

Dolayısıyla ikinci olarak oradaki bereket kaidesine uygun olmalı.

Üçüncü olarak son derece önemli dinin muhkemaatına uygun olmalı.

Yani bizim akaid ve kelam düsturlarımıza,

fıkıh düsturlarımıza,

sünnetin ortaya koyduğu düsturlara,

yani dinin muhkemaatı dediğimiz,

bütün dini gerçeklere uygun olmalı.

Bu olduğu zaman, yani bunlar nereden çıkar?

Yine Kur'ân ve sünnetten çıkar.

Ama Allah kendilerinden ebeden razı olsun.

Evli sünnet alimleri, bugün baktığımız zaman,

bunların ne kadar doğru,

yani kaideleri tespit ettik,

yani Kur'ân ve sünnetten görüyoruz.

Bunun en açık bir misali,

daha önce belki arz etmiştim.

Mesela Kur'ân-ı Kerim'de

وَارْكَعُوا مِعَ الْرَّاكِينَ

Müküv edenlerle beraber müküv edin.

Yani burada namazın her rekatını

sembol olarak Kur'ân-ı Kerim müküvü alıyor

ve müküvü ulaşanın, yetişenin,

rekata yetişeceğini buradan çok rahat anlıyoruz.

Ve bu da mezheplerde böyledir, biliyorsunuz.

Demek ki çok güzel çıkarmışlar.

Belki bunu hadislerden almışlardır ama

Kur'ân da bunu rahatlıkla destekliyor.

Yani desteklediğini görüyoruz.

O zaman bir müfessir bütün bu ilimleri de bilmesi lazım.

Bilmesi lazım elbette.

Bir defa Arapçanın diri kaidelerine çok iyi vakıf olacak.

Ve Kur'ân'ın lafzını çok iyi anlayacak.

Lafzını çok iyi anlayacak.

Belagatı çok iyi bilecek.

Son derece iyi bilecek.

Bu defa dinin muhkematını,

asli prensiplerini, düsturlarını

çok iyi bilecek ki

bu defa Kur'ân'dan anladığı o zaman mana

ona doğru, her müfessire doğru olarak bakılabilir.

Burada Hazreti Üstad'ın verdiği çok misaller var.

Ben sadece iki misal arz etmek istiyorum.

Çünkü misallendirilmeyince teorik gerçekler çok anlaşılmıyor.

Mesela Nebe Sûresi'nde

وَجَعَلْنَا الْجِبَانَ اَوْتَادَ

Mesela biz dağları direkler kıldık diyor Kur'ân-ı Kerim.

Dağları direkler kıldık.

Şimdi bunun, Üstad çok manalarla anlatıyor.

Mesela dağların direkler olması nedir?

Biliyorsunuz arzımız bir yere oturmuyor.

Biz öyle zannediyoruz.

Yani şöyle bakıyoruz biz.

Bizim arzımız bir zemin.

Sema onun üzerinde şey,

ayrı bir yani yükseliyor kubbe.

Yani öyle görünüyor ama öyle değil.

Arzımız da bizim semada dönen, dönüp duran diyelim.

Üstad da onu seyahat eden bir vasıtaya benziyor.

Gezegenlerden birisi.

Hatta şöyle,

burada mevzu mevzuyu açıyor maalesef.

Kur'ân ile alakalı olduğu için ben arz etmeden geçemeyeceğim.

Mesela Cenab-ı Allah,

biz boşluk diyoruz ama bu fezâ dediğimiz sema boşluk değildir.

Çünkü Kur'ân-ı Kerim çok açık.

وَالشَّمْسُ تَجْرِيلُ مُسْتَقَرٍ لَهَا

Yani bugün dahi hala mesela 1995'e kadar

astronominin kabul ettiği şuydu.

Güneş sabittir.

Güneş sabittir.

Bütün diğer gezegenler etrafında döner.

Hâlbuki Kur'ân-ı Kerim,

وَالشَّمْسُ تَجْرِيلُ

Güneş akar diyor.

Nerede akılır?

Denizde, suyun içinde.

Suda, sıvı değil mi?

Hz. Üstad buradan öyle manayı çıkarıyor ki,

işte güneşin akması,

demek ki bu aktığı şu sema denilen şey,

bir boşluk değil,

esir maddesiyle doludur diyor.

Bu şeyden yani havadan daha da şeffaf.

Daha da şeffaf.

Her şey bunun diyor içinde akar gider.

Hareketlidir.

Allah güneşi de hareketli kılmıştır diyor.

Onun mecasi ve hakiki iki hareketi vardır.

Hareketi olmasaydı,

hareketten çıkan diyor,

o cazibe kanunu cazibeyle diyor.

Çünkü her hareketli cisim bir çekim gücü oluşturur.

Bununla diyor,

bütün gezegenleri etrafında döndürür.

Ve bu 95 yılında,

fakir bunu zannediyorum,

American Scientist veya Discover 2 dergiden birinde okumuştum.

M. Bartosiak isimli birisinin yazdığı,

95'te 20. asrın biyolojisinin, şey,

astronomisinin en önemli keşfi diyor.

Biz şu ana kadar güneşi sabit görüyorduk.

Fakat güneşin diyor,

son derece hareketli olduğu,

hareket ederken de merkezinden,

periferisine, çevresine kadar,

gong şeklinde diyor,

büyük bir ses çıkardığı,

ve adeta güneşin bir Oscar Strauss şefi gibi diyor,

Oscar Strauss şefi gibi,

ses çıkardığı ortaya çıktı.

Bu son derece önemli.

Çünkü bu sesleri bakarak,

yaratılış kainatındır.

Yaşını buradan çıkarabiliriz.

Bunu Kur'ân-ı Kerim 14 asrında söylemiş.

Biz hâlâ diyoruz işte,

Kur'ân bunu söylemiş de diyoruz.

Üstad bunu 1910'da muhakematta yazmış.

Niye Üstad'ın talimu talebeleri,

niye Müslümanlar,

Kur'ân'a ve Üstad'ın yazdıklarına bakarak,

bunu diyelim 95'e kadar,

diğerleri keşfetmeden keşfetmiyor.

Bu da Kur'ân'a vefasızlığımızı gösteriyor.

Kur'ân-ı Kerim'deki bütün keşifler öyle değil mi?

Hep Batı bulduktan sonra biz Kur'ân'da var diyor.

Bir de aşağılık yani şeyi bu.

Bir manada Kur'ân'ı anlama adına,

onu mucizeli yanlarına keşfetme adına güzel ama,

madem Kur'ân'da var bunlar,

niye Kur'ân'a giderek biz bunları yapmıyoruz?

İslâm'ın ilk 5 asrını da yapmışız.

Hazreti Üstad, hatta bir şey arz edeyim.

Ben hiç mesela Hazreti Davud'un,

Davud'la beraber dağların tesbih etmesini

tefsirlerde tatmin olmuyordum.

Yani çünkü bu yansıma olarak onu veriyorlar genellikle.

Ya bu yansımanın mucize olmasına,

Kur'ân'da zikredilmesinin bir manası yok ki.

Herkes bunu dağa gideriz söylediğimiz zaman,

Davud sesimizi yansıma olarak geri geri duyarız biz yani.

Duyarız değil mi yani?

Burada diyor da muhakkak bir şey olmalı.

Hazreti Üstad işte 20. Söz'de çok enfes bir şekilde bunu izah ediyor.

Yani dağlarda diyor gramofon şeyini kullanıyor orada.

Yani dağlarda demek ki bizim sözlerimizi,

hatta bütün harekatlarımızı, hayatımızı kaydetmeye yarayacak maddeler var.

Mahşerde onları mı seyredeceğiz?

Hayır, bugün de işte keşfedildi.

Yani bugün teyipler, neydi teyip dediğimiz şeritler,

o maddelerden elde edilerek işte bugün,

bugün kayıt aletleri, o dağlardan elde edilen,

o maddelerle yapıldı bunlar.

Demek ki yani Hazreti Davud Aleyhisselam'la beraber dağlar,

onun sesini kaydetti,

onun sesini yani kaydettikten sonra

onu seslendiriyorlardı mucizesi olarak.

Oradaki sesini dağlar tarafından kaydedilip,

sonra yeniden adeta bizim bir konuşmamızı,

teyibi kaydedip dinlediğimiz gibi

o sesleri dağlardan alabiliyordu o.

Alabiliyordu ve dağlarda o sesi ona geri veriyordu onunla beraber.

Yani tesbih ediyorlardı.

Üstad buna 20. Söz'de işaret ediyor.

Niye biz o teyibi, dağlardaki o maddeyi keşfedip de

ilk fotoğraf makinesini, ilk kameraları,

ilk teyipleri Müslüman olarak yapmıyoruz?

Bu tamamıyla Kur'an'ın vefasızlığımızı gösteriyor.

Kainat kitabı da aslında Kur'an-ı Kerim'in bir tercümesi.

Biz onu ihmal ettik.

Aynısı, Kur'an'ın fiziki varlığıdır.

İnşallah onu ayrıca yani geliriz.

Şimdi burada demek ki yani işte bu şartlar varsa Kur'an-ı Kerim'de,

o zaman ortaya bir şey çıkmaz,

ihtilaflar çıkmaz.

Kur'an-ı Kerim'den her müfessirin anladığı mana tabakaları çıkar.

Mana tabakaları, bir ihtilaf değildir.

Aslında onlar birbirini tamamlayan parçalar.

Tamamlayan parçaları olsun, onlar birbirini tamamlayan manalardır.

Her birine bu çerçevede doğru nazara bakabilir.

İşte burada Vel Cibâle...

Vel Cibâle.

Vel Cibâle Efter'de onu aziz ediyordum.

Mesela Hz. Üstad burada diyor ki,

mesela bu diyor bir çölde oturan insana şu manayı verir.

Yani çölde oturan insan şu manayı verir.

İşte sanki böyle dağlar...

Çünkü çölde oturan insan neydi?

Çadır içinde.

Çadırın direkleri.

Dünya bir çadır ve dağlar onun direkleri.

Bütün diğer şeyleri de toprak tabakası da onun üzerine atılmış birer tabaka.

Ve burada diyor, Kur'an'ın buradaki belâatine secde eder diyor.

Bunun yanı sıra bir astronomi, astronom bundan neyi görür?

İşte demek ki yani dünyamız böyle bir esir içinde yüzüp yüzen, hareket eden bir gezegen.

Cenab-ı Allah öyle bir kudret sahibi ki,

trilyonlarca cisimleri, bunlar son derece büyük cisimler ve muazzam hızları var.

Bu kadar hızlı hareket eden trilyonlarca cisimleri esir maddesi içinde öyle döndürüyor ki

ve bunların kudretiyle bunları hareket ettiriyor ki

bu muazzam hareketten tek bir kaza olmuyor.

Trafik kazası olmuyor.

Her yüzünde o kadar kaza.

Muazzam trafik kazası olmuyor.

Halbuki gökyüzünde bile uçak kazaları çok yaşanıyor.

Olabiliyor yani.

Şimdi işte burada diyor, insan bakar ki,

demek Cenab-ı Allah bu yerin dengesini korumada

nasıl denizde yüzen gemiler bir manada dengesini direklerle bulursa

işte yerin dağları da gemilerin direkleri gibi

o yerin dengesini sağlayan birer direklerdir.

Bakar diyor, buradaki Kur'an'ın diyor işte bu verdiği fevkaladen manaya diyor,

bu defa secde eder yine Allah'a.

Kur'an'a sen Allah kelamısın diyor.

Sonra bundan diyor mesela bir şey,

sosyolog diyelim veya tarihçi diyelim veya ekonomist diyelim,

bundan şunu anlar, Cenab-ı Allah'ın aslında direk,

mesela diyelim ki bir hadis-i şerifte hani

veya hadis-i şerif mi bilmiyorum tam,

bir devlet kalem ve kılıç üzerine oturur.

Devletin direği nedir?

Kalem ve kılıçtır.

Dinin direği nedir?

Namaz.

Namazdır bunun gibi.

Demek ki yeryüzünde hayatın, yeryüzünde hayatın direği dağlardır.

Bunu da başka ayette Kur'an'ın birbirini tefsir etmesi manasında,

mülk suresinde şöyle bir ayette görüyoruz.

وَالَّذ۪ي جَارَ لَكُمُ الْاَرْضَ زَلُولًا

Bu da fevkalade bir istihara vardır,

bu da muazzam bir istihara vardır.

Allah diyor, yeryüzünü sizin için boyun eğdirdi size,

yani sonra

O'nun omuzları arasında gezin.

Neyin omuzları arasında dolaşılır?

Neyin omuzlarında dolaşırız biz?

Neyin omuzları bize böyle tesir edilmiş?

Hayvanların değil mi?

Hayvanların.

Demek ki Cenab-ı Allah burada yeryüzünü uysal bir hayvana benzetiyor.

O hayvanın üzerinde diyor, siz seyahat edin.

Zaten seyahat ediyoruz değil mi?

Size musahhar kılınmış.

Musahhar kılınmış.

Evet.

Evcil hayvan gibi.

Demek ki Hazreti Üstad burada çok zaten,

yani yeryüzü diyor küçültüyse ortaya bir diyor şey çıkar,

canlı hayvan çıkar.

Onun da bir hayatı var.

Umumi hayattan bir nasibi var yeryüzünün.

Böyle bir adeta evcil hayvan gibi.

Allah onu bizim kullarımıza vermiş.

Omuzları nedir onların?

Dağlardır.

Değil mi?

Yeryüzünün omuzları nedir?

Dağlardır.

Hareket edin diyor.

Ve Allah'ın o dağlarda sizin için hazırladığı rızıklarından yiyin.

Demek ki Cenab-ı Hakk'ın rızıkları nerede toplanmış?

Umumiyatta dağlarda toplanmış.

Sular dağlardan kaynaklanıyor.

Bütün madenler, ben şimdi bazen Türkiye'de dolaşırken,

bizim Eşme'de şimdi şu ana kadar binler, iki tane bakıyorum dağları deliyorlar.

Ne var burada gittiğimde?

Mucir çıkıyor diyorlar buradan.

Dağın tamamı mucir.

Hemen yakınında orada bir kışla köyü var.

Bundan birkaç sene önce, maalesef maalesef Almanlar işletiyor.

Hemen yakınında orada Türkiye'nin en zengin altın rezervi çıktı.

Bütün Cenab-ı Allah öyle o dağları yapmış ki,

oradaki o kimyevi ilişkilerle neticesinde,

işte bir yerde altın dağlardan çıkıyor.

Bakır dağlardan çıkıyor.

Demir dağlardan çıkıyor.

Elmas dağlardan çıkıyor.

Ne kadar maden varsa dağlardan çıkıyor.

Yeryüzünün burada şu manada var aynı zamanda.

Yeryüzünde bütün ekinlerin ekildiği topraklar, bunlar nasıl ortaya çıkıyor zaten?

Dağlar değil, kayaların rüzgarlarla ve yağmurlarla aşındırması neticesinde dağlardan çıkıyor.

Yani yeryüzü hayatının direğini oynuyor, dağlar oluyor.

İşte buradaki manaya bu defa bir sosyolog, bir coğrafyacı veya ne bileyim bakar, secde eder.

Şimdi bunların her biri demek ki ayetin buna müsait.

Bu manayı kullanılan buradaki evtat kelimesi buna müsait.

Dolayısıyla bu manaların hepsi doğrudur.

Yani gerçekten dağlar olmasa dünya yaşanmaz bir yer olacak.

Yaşanmaz tabii, yaşanmaz.

Bir de şöyle dağların bir enfes güzelliği var.

Cenab-ı Allah'ın celal tecellisi var dağlarda.

Ben İngiltere'de böyle seyahat ettiğim zaman her taraf ada yeşilliği.

Hiç zevk almadım o yeşilden.

Niye insan?

Dümdüz gidiyorsun yeşil, yeşil, yeşil bir dağ görmek istiyor insan.

Bir dağ görmek istiyor, bir nehir görmek istiyor, bir toprak görmek istiyor.

Bunların hepsi beraber.

O bakımdan ülkemiz çok güzel bizim.

Dağların bir de böyle insana verdiği fevkalade bir heybet, fevkalade bir celal şeyi var.

Özellikle o kar yağdığı zaman celal tecellisi ayrı bir şeydir.

Dikkat ederseniz bütün Evliyaullah tekkede hep dağ başlarında kurmuştur.

Genellikle mezarlarda dağların başındadır.

Ayrıca bir Üstad Hazretleri de

Barlı'da Çam Dağı'nda

Çam Dağı'nda ne işi var?

Efendimizin Nur Dağı'nda diyorsunuz ki niye oraya gitti?

Demek ki orada bilemediğimiz oralar da bizim.

Vahyin geldiği yerlerde de

Musa Aleyhisselam da Tur Dağı'na çıkıyor.

Efendimiz Hira

Hep o şey, vahyi de dağlara iniyor.

Dağlar da geliyor, denizler de gelmiyor mesela.

Şimdi bunun gibi.

Hem ayetlerde böyle.

Bunlar müfessirlerin bu üç şartla bağlı olduğu takdirde bir ihtilaf değil.

Herkes işte kendi mesleğine, kendi meşrebine, kendi idrak seviyesine göre

zamanın da ilerlemesine paralel, ilimlerin ilerlemesine paralel

Hz. Adem'e öğretilen isimlerin diyelim, tafsirine paralel

insanlar Kur'an'daki mana tabakalarını keşfediyor.

Burada şeyhimlerin çok enfes bir benzetmesi vardı.

Merhum Nurbaki.

O çok güzel.

Kur'an diyor her zaman, her an yeni yapraklar açan bir gül gibidir diyor.

Daima bir tomurcuk.

Hiç onun tazeliği gitmiyor yani.

Her zaman daima şeyin üzerinde, şeblemi üzerinde Kur'an-ı Kerim sürekli böyle her dönemde

ayrı ayrı böyle devamlı bizim ondaki idrak sayımıza göre tabii yani

ve bizim dünyamızda daima birer sürekli yaprak açan diyor bir gül gibidir Kur'an diyor.

Efendimiz'in de sembolü güldür ya ne kadar yakışıyor birbirine.

Çok hoşuma gitmişti.

Hocam burada şu aklıma geldi.

O zaman eski dönemlerde yazılmış tefsirler çok enfes de olsalar onlarla iktifa edilmemeli mi?

Allah razı olsun yani bu iki tane şeyimiz var.

Yani iki tane yaptığımız bu konuda hata var maalesef bugün.

Birincisi o müfessirlerin maalesef tenkit.

Yani bazıları hani o müfessirlerin söylediğinden farklı mana çıkarınca Kur'an-ı Kerim'den

müfessirler diyor bunu anlamamış diyor.

Yani sen onların zamanında yaşasaydın bırakın yani onların anladığının yüzde birini anlamazdın.

Biz onların anladığının üzerine aslında bir şeyler anlıyoruz.

Üzerine tabii onların telavuki efkâr diyor Üstad yani.

Yani böyle zaman içinde fikirlerin birbirine destek vermesiyle, ilimlerin birbirine destek vermesiyle

bugün sen ortaya bir şey çıkarıyorsun, kalkıyorsun o müfessirlere tenkit ediyorsun.

Bu bir halk bilmezlikten başka bir şey değildir.

Biz onlara çok şey medyonuz ebeden.

Ben okuduğum zaman mesela biraz da bazılarını okuduğum tefsirlerde insan hani bir de insanın secdesi doğru değildir ama

fakat meleklerin Hz. Adem'in secdesi gibi hani öyle cahil bir şey olsa İslâm diyor ki

Üstad diyor senin önünde ben secdeye kapanayım, ayağını öpeyim, ayağının tozu olayım diyor.

Öyle büyüklükleri var. Bana çok hani o ulema her biri zirve geliyor onlar.

Fakat bir de şunun bir tefriti var bunların yaptığının.

Bunlar ne demişse yeter.

Arkadaşlar benim de bir hakkım var. Bu zamanın da bir hakkı var değil mi yani?

Şimdi o zamanla bu zaman aynı değil.

Hz. Üstad diyor hani herkes mümanada zamanın çocuğudur.

Bugün diyor bir ortaokul talebesine çok açık olan bir şey İbn-i Sinay gibi bir dahiye kapalı olabilir.

Burada kabahat İbn-i Sinay'da değil, zamandadır yani.

Dolayısıyla insanların zamanca keşifleri var, çok muazzam ilimdeki gelişmeler var.

Dolayısıyla bugün de biz hani o Kur'ân-ı Kerim'e bakarak yeni yeni şeyler keşfedildiğinde

önceki tefsircilere bunu dememişti, bunlar doğru olamaz dememek lazım.

Arz ettiğim gibi burada işte eğer üç şarta uygunsa ortaya çıkan manalar bu doğrudur.

Hatta bazen ben hani insanın bir çocuktan beri öğreneceği şeyler oluyor.

Bir çocuktan beri öğreneceği şeyler oluyor.

Ben burada bir şey hani..

Vaktimiz çok az kaldı hocam bir aradan sonra.

Evet güncelliği var, ona arz verip vereyim.

Son dönemde yaşadığımız hani bu cumhurbaşkanlığında falan bir takım değişiklikler

yani bunu üç sene sonra niye farklı?

Bunu bir köyümüzdeki bir halktan ama Halis Ali, o Kuruca Efendi'yi dinler, mübarek birisi dedi ki

ben bunu dedi, iblisin tutulduğu imtihana benzetiyorum.

Çünkü hani divayetlerde geçer iblis, yani şey iblis olmadan önce

azazir abiyle bilinen, melekler arasında dolaşılan, hatta onları hocalık yapan biriydi diye

bir şey de vardır müenkabelerde.

Fakat imtihana tabi tutunca gerçek kumaşı, madeni ortaya çıkıverdi.

İnsanlar imtihana tabi tutunmadan ne oldukları anlaşılmaz.

Bunu mesela ben kimseden duymadım ama o zat Cenab-ı Allah kime ne vereceğini,

ne ilham edeceğini bilmiyor.

İnsanın çocuktan dahi öğreneceği şeyler vardır.

O bakımdan kimse benim bildiğim yeterli dememeli.

Aslında ilim öğrendikçe, yani bir şeyi bildikçe, bir meçhul, malum hale geldikçe

karşımıza on meçhul kapağı çıkar.

O bakımdan bir insan öğrenmenin şartı, o Sokrat'ın meşhur sözü vardır

eski günü Atina'daki akademinin kapısında asılan,

tek bildiğim hiçbir şeyi bilmediğimdir.

Her zaman bunu diyebilen insan, yeni yeni şeyler öğrenmeye hazır insan demektir.

Bir kedi beni irşad etti diyor bir belli hocam.

Evet kedi de irşad eder, her şeyi bir karınca da irşad eder.

Kur'an-ı Kerim'de Hz. İbrahim Süleyman'a karşı o karıncaların,

yani Hz. İbrahim de diyor Süleyman da onun karşısında tebessüm etti diyorum.

Kıymetli seyircilerimiz kısa bir aradan sonra tekrar devam edeceğiz.