Makale 16: Ziya-yı hakikat

Volkan Gazetesi,

Sayı: 97, Sayfa 3

25 Mart 1325

7 Nisan 1909

Ziya-yı Hakikat

Lisanım fikrime iyice tercümanlık edemiyor. Muhakemenizle bu perişan sözlere bir intizam veriniz.

Sual: "Asıl İttihad-ı Muhammedi'nin numunesi ve bir şulesi olan buradaki İttihad ne edecektir?"

Elcevap: Manevî ve irşad tarikiyle ikaz edecek ve aktar-ı erbaaya yayılmış olan silsile-i müteselsile-i nuraniyeyi ihtizaza getirecek ve beyne'l-müminîn muhabbet ve uhuvveti kuvveden fiile çıkaracak. Müteferrik ve tavaif-i mülûk temelleri olan cemiyetleri tevhid edecek ve vasıta-i terakki olan hubb-u din, hubb-u vatan gibi ve hedef-i maksad olan i'lâ-yı kelimetullahı, menfaat-i dünyeviye gibi hamiyet-i İslâmiye ile hamiyet-i milliye gibi herkese müteveccih kılacak. Zira vasıta-i terakkimiz, tarikte, maksatta ve hiss-i hamiyette müsennadır, daha muhkemdir. Amma, vâesefâ ki, istifade tarikini bilmedik. Bu müsennanın bir katı çözülse nısf-ı kuvvet gider. Hem de, "yürüyüşünü terk ile, başkasının yürüyüşünü öğrenmedi" meseline masadak olacağız. Hem de lahm ve demlerine karışmış olan hissiyat-ı diniyenin yerini başka bir şey tutamaz. Meğer birden, vücud tamamıyla birden inkılâb edebilsin.

Sual: "Bu cemiyet-i Muhammedi sair cemiyetler gibi hiss-i taraftarî ve rekabeti ve münakaşayı uyandıracak. Bahusus, askere sirayet ile neticesi iyi çıkmaz."

Elcevap: İttihad-ı Muhammedî sair cemiyatın akran ve emsali değildir. Belki umumun pederi ve mürşididir. O yıldızlara, bu şems ziya verecek. Ve her dairenin mafevkinde ve sair devaire muhittir. Zira manen livaü'l-hamd-i Muhammedî altına girmeyen mü'min yoktur. Lâsiyyema, asakir-i muvahhidîn, cemiyetin hedef-i maksadı olan muhabbet ve uhuvvete ve i'lâ-yı kelimetullaha tamamıyla mazhardırlar. Asıl İttihad-ı Muhammedi'nin saff-ı evvelini umum asakir-i muvahhidîn teşkil eyler.

Biz bu İttihad-ı Muhammedî ile isteriz ki, umum millet de asker gibi müttehid ve yekvücud olsun. Ve o muhabbet ve uhuvveti kuvveden fiile çıkarsınlar. Ve müdafi ve muhafız-ı hukuk ve hallâl-ı müşkilât efkâr-ı ammeyi tevlid ve tehzib etsin. Zira katre katre su, müteferrik kalsa kurur, hebaya gider. İttihad ile bir havz-ı âb-ı hayat olur.

Ey Ümmet-i Muhammed ve ittihad! Bu İttihad-ı Muhammedî'nin sadası umum mü'minlere bir 'arş' emridir. Mübareze-i hayat meydanında tarik-i terakkide parlak müstakbel tarafına asker gibi sizi sevkediyor.

Sual: "Anâsır-ı gayr-ı müslimeyi de ittihad-ı İsevî ve Musevîye teşebbüslerine teşviktir. Bu ise, taassubla ve iftirakla meşrutiyete darbe olmaz mı?"

Sual: "Böyle nazik bir zamanda hissiyat-ı diniyeyi heyecana getirmekle teskin ve tadili güç olur."

Elcevap: Dinde hükümferma olan hak ve adalet, hissiyatı tadil ve tahdit eder; sair hissiyata kıyas olunmaz. Hem de bu heyecanın hararetiyle imtizac-ı kimyeviye-i anâsır gibi bize lâzım olan ziya-i maarif ve hararetli kuvvet ve şevki tevlid edecektir. Hem de terakkiyat ve medeniyete lazım olan hissiyat-ı ulviyede en bedevî adam, en münevverü'l-fikr gibi İslâmiyet namıyla tarik-i terakkide şevk-i vicdanî ile sevkedecektir. Hem de bu sadâ-yı dinî, bu merkez-i hilâfetten sudur etmekle etrafa aks-endaz olmaz ise, istibdat her unsurda merkezden iftirak meylini ektiğinden, bu meyilden istifade ederek bazı sahib-i zuhur mütemehhidlik veya mücedditlik namıyla başka taraflarda bu sadâyı çıkaracak ve bu devlet-i İslâmiyeyi tefrikaya düşürecek ve bu ism-i mübareki de tenzil ve tahdid edecektir. Hem de intizam-ı idareye şiddet-i ihtiyacımızdan yüz derece veya daha ziyade tehzib-i ahlâka muhtacız. Bu da iksir-i diyanetledir. Zira umum enbiyanın memalik-i Osmaniye'den zuhuru, kaza ve kader-i ilâhînin bir işaret ve remzidir ki, bu memleket insanlarının tekemmülâtı ve tehzib-i ahlâkı, hiss-i dinin mayesiyle olacaktır. Hem de şeriatla münasebet-i vehmiyeden başka irtibatı olmayan istibdat, o kadar zamanda o derece dahil ve hariç muhacemata karşı kendini muhafaza ettiğinden, şimdi şeriatın has abd-i memlûkü ve münasebet-i hakiki ile merbut olan meşrutiyet-i meşrua, bu kuvvet-i azime-i şer'iyeye isnad ve istimdad etmek zaruridir.

Sual: "Eğer Cemiyet-i Muhammediye siyasete karışır ise, hükümetin ruhu olan itaat muhtel olur."

Elcevap: Evvelâ: Cemiyetin hedef-i maksadı siyaset değil. Zira ekser mebusan, ulema ve muttaki olduklarından, siyaset ciheti onlara muhavveldir.

Saniyen: Hükümet, hükümet-i İslâmiye olduğundan, İttihad-ı Muhammedi'nin kanunnamesi olan evamir ve nevahi-i şer'iyeyi takip etmesi zaruridir. Şayet etmezler ise ikaz edilecektir. Lâkin tagallüb ve kuvvet ile icbar değildir. İhtar ediyorum ki: İttihad-ı Muhammedi dediğimiz cemiyet, bazı zevattan ibaret bir cemiyet değildir ki, o efradın tefrikiyle veya sû-i istimaliyle leke gelsin. Zira şemsin küçük bir misaline ma’kes olan bir cam parçası kırılsa veyahud göz yummakla nehar leyle tahvil edilse, bütün aynalarda mütecelli olan ziya-i şems mürtefi olmadığı gibi; buradaki resmî cemiyet teferrük etse ve hasbe'z-zaman tebeddüle uğrasa, yine şems-i hakikat-ı İttihad-ı Muhammedi'nin tecelliyatına sekte getiremez. Zira İttihad-ı Muhammedi hakikaten her mü'mini muhittir. Lâkin bazı zevat-ı madûde, nısf-ı küre-i arzda kurulmuş o cesim fabrika-i İslâmiyet'in çarklarını temizlemek ve harekâtını tesri etmek için başkalarını davet ve istimdat ile hademe gibi hizmet ettirecektir, ki bunların en birincisi ulema ve meşâyih ve talebe ve hutebadırlar.

Sual: "Şimdiye kadar bu fikre neden teşebbüs olunmadı?"

Elcevap: Zaten istibdat herkesin şevkini kırıp, atalete sevkediyor idi. Şimdi ise, madem ki meşrutiyette efkâr-ı amme hakimdir, o efkârın eczası da her ferdin fikr-i mahsusudur. Her ferd de hareket etmek lâzımdır, tâ cereyan-ı umumî muhtel olmasın. Binaenaleyh, yalnız saadet-i vatan ve selâ-met-i hükümet olan makasıd, farz-ı kifaye gibi telâkkî olunduğundan, herkes "neme lâzım, başkası düşünsün.." gibi cevab-ı miskinâneye ve başkasına havale ve itimad etmek gibi tevekkül-ü âcizâneye müsaid bir zemin oluyor. Amma, hubb-u din ve i'lâ-yı kelimetullah herkese farz-ı ayn olduğundan, herkes kendini mükellef bildiğinden نَحْنُ رِجَالٌ وَ هُمْ رِجَالٌ nara-i merdanesiyle teşmir-i sâk ederek, zincir-i ataleti kırmak ve perde-i sefaleti yırtmakla meydan-ı terakkiye atılacaktır. Şimdiye kadar ihtilâf-ı efkârımızdan istibdat istifade etti. Kezalik, ihtilâf-ı İslâm'dan Avrupa da istifade ederek istibdad-ı manevîleri altında bizi ezdi. Şimdi, evvelâ biz müttefik olalım, tâ ki dest-i vifakı bizdeki gayr-ı müslimlere de uzatabilelim. Ve Avrupa'nın istibdad-ı maneviyesi de meşrutiyet-i maneviyeye inkılâb edebilsin.

İhtar-ı mühim:

İttihad-ı Muhammedî hedef ve maksadımızdır. Ve o noktaya çalışacağız. Şimdiki resmî İttihad-ı Muhammedî ki, onun bir katresidir; o ittihad-ı Muhammedî'ye bir mukaddimedir. Herkes sanatına ve hedef ve maksadına mensub olabilir. Binaenaleyh, teberrük ve taakkul için, hedef ve maksadımız olan İttihad-ı Muhammedî ünvan-ı mübarekini taşıyoruz. Asıl İttihad-ı Muhammedi'nin tarif ve hendesesi şöyledir ki:

Esası, aktâr-ı âleme mümted bir silsile-i nuranî ile bağlıdır. Merkezi Haremeyni'ş-Şerifeyn'dir. Ve cihetü'l-vahdeti tevhid-i ilâhîdir. Ve peyman ve yemini imandır. Ve nizamnamesi sünen-i Ahmediye'dir. Ve kanunnâmesi evamir ve nevahi-i şer'iyedir. Ve kulüp ve encümenleri, umum medaris ve mesacid ve zevâyâdır. Ve cemiyetin ilelebed ve daimî naşir-i efkârı, umum kütüb-ü İslâmiyedir ve muvakkat nâşir-i efkârı i'lâ-yı kelimetullahı hedef-i maksad eden umum ceraiddir. Ve müntesibîni umum mü'minlerdir. Saff-ı evveli guzzat ve şüheda teşkil eder. Kâlû-belâ'dan beri müntesibdirler. Defter-i isimleri Levh-i Mahfuz'dur. Böyle bir İttihad-ı Muhammedî Cemiyeti reisi ve seyyidi Fahr-i âlem(a.s.m.)'dir. Hem de her ferdin de ve her cemiyet-i diniyenin de reisi yine odur. Hem de reis-i âlemdir.

Ben "İttihad-ı Muhammedî efradındanım" dediğim vakit, muradım bu ittihaddır. Hem de, “bu ittihadı hedef ve maksad eden adamlardanım” demek istiyorum. Mesleğimiz muhabbettir, muhabbeti neşretmektir. Biz husumet edenlere muhalifiz. Hem de şimdiki resmî bir cemiyeti teşkil ediyoruz, bütün müteferrik cemiyat-ı İslâmiyeyi tevhid etmek için; yoksa fazla bir fırkayı çıkarmak değildir. Hâşâ ve kellâ!.. Tefrika ika edenden değilim. İtiraz ve evham-ı fasideyi sonra red ve ilan edeceğim.

Bediüzzaman Said-i Kürdî