Makale 5: Kürdler neye muhtaç?
Kürd Teavün ve Terakki Gazetesi
Sayı: 2, Sayfa 13
29 Teşrin-i sâni 1324
12 Aralık 1908
Kürdler Neye Muhtaç?
On beş senedir ki düşündüğüm ihtiyâcât arasında iki noktayı hedef-i maksat etmiştim. Bu ikiden maada Kürdistan'ın istikbalini temin edecek vesaiti görmedim.
Birincisi, ittihad-ı milli.
İkincisi, ulûm-u diniye ile beraber, fünun-u lazıme-i medeniyeyi tamim etmektir, ki, esası ve medresesi aşiret alaylarıdır. Bu sırra istinaden bilâperva diyorum:
Aşâirde asker olmayanları da onlar gibi asakir-i milliye yapmalı; tâ ki şua-ı elektrikiye gibi olan askerlik, o aşâir-i muhtelife-i mütecavire meyanında bir münasebet-i kimyeviye gibi peyda ederek imtizac-ı efkâr ve irsal 1ile onların cevherlerini ve kıymet-i hakikiyelerini izhar etsin, ziya-i maarif ve Kürdlerin hararetli kuvvetlerini tevlîd edebilsin. Zira bedevilik, asabilik, hükûmetsizlik, netice-i zulm-ü hükümet olan fakr u zaruret ilcaatıyla, ağraz tesadüm eder. Sada-yı mevt gibi daima merkeze şikâyetler aks-endaz olduğundan, hükümetin lütfuna bedel sillesine istihkak ve rakiplerin de şematetli a'dâ aks-i sadası gibi ehl-i hamiyetin kafalarında nara vurarak kuvve-i maneviyelerini meyusiyet darbesiyle mağlub ve ehl-i basireti dağdar ediyor.
Hem de dört yüz bin (400.000) kahraman ve muharip bir kuvve-i cesimeye malik iken ihtilâf-ı dahiliden mahvolduğu gibi, ihtilâftan tevellüd eden şurişle merhamet-i pederaneye bedel buğz-u zalimaneyi davet ediyor. Hem de medeniyetin ruh-u hayatı olan fünun ve maarif-i cedidesinden Kürdler nefret etmişler.
1-Zahiren ecanibten geldiğinden,
2-Bazı mesail-i fenniye, bazı hikâyat-ı İslâmiye ve bazı teşebbühat ile -ki avam-ı nâs sathî olarak akide ve hakikat telâkki etmişlerdir- müsademat ve münakazatlarından,
3-Ve her kemalin madeni bildikleri medarisin usûlüne muhalefetten,
4-Ve bazı ehl-i mektebe, İslâmiyeti yalnız zevahir ve taklidî olarak bir akide-i tıflâne ile fünunumuza kesbettiği meleke-i feylesofaneye karşı muhakeme ve mukabele etmekle vadi-i evham ve şukûka düştüklerinden Kürdler maarif-i cedideden gayet ürküyorlar.
Bunun çare-i yegânesi, aşiret alaylılık ve askerlik bab-ı âlisi ile mekâtib ve maarifi içlerine idhal ve maden-i saadetleri olan medaris-i münderiseyi ihya ile ulûm-u diniye ile beraber fünun-u lazime-i medeniyeyi Kürd uleması tedris etmektir.
Hülâsatü'l-kelâm: Her milletin, lâsiyyema, Kürdlerin hablü'l-metini ve unsur-u hayatı olan ittihad, eğer bir kasır olsa, aşiret alayları ve her unvana galebe çalan askerlik esaslı ve uzun bir temel ve muhkem bir tavan olacaktır. Ve o kasr-ı ittihad ve ittifakı ziyalandıran veyahut o hayat-ı akvamın deveran-ı dem yerine geçen havagazı menbaı gibi olan maarife aşiret alayları gayet müşaşa bir medrese-i fünun ve cesim bir fabrika-i sanayi olacaktır. Üstad hükümet, alayların istidadına göre iyi bir ders-i intizam verse, feni'mel-matlub, vesselam.
Said-i Kürdi
Notes
- Hashiya 1.Gönderme anlamına gelen "irsal" kelimesi cümle içinde dizgi hatası olarak yazılmış olmalıdır. Bu kelime yerine “kulûb" (kalpler) ifadesi manaya daha uygun düşmektedir. (Zehra Yayıncılık)↩