Makale 17: Lemean-ı Hakîkat ve İzale-i Şübehat

Volkan Gazetesi,

Sayı: 101, 102, 103, 105

29 Mart 1325

11 Nisan 1909

Lemean-ı Hakîkat ve İzale-i Şübehat

[1] Vehim: "Sen bu hakaikı çok tekrar ediyorsun, hem de aynı ibare ile."

İrşad: Evvelâ, hakîkat olduğu için tekrar ediyorum. Hakîkat da ziya gibi usandırmaz. Hem de üç-dört makalede yazdım. Muterizler tecahül ettiler, gözlerine sokmak istiyorum. Çocuklara tekrar lâzımdır. Hem de bir meslek takip ettiğimi gösteriyorum. Bir mesleği takip edenler tekrara mecbur olurlar. Hem de bir şeyin esası atılsa, mükerreren irca-ı nazar lâzımdır. Mesleksiz olanlardır ki, her yola sapıyorlar. Bizim tarikimiz birdir. Lâkin Türkçe elfazından pek zengin değilim, bazı usandırıcı elfazı tekrar ediyorum.

[2] Vehim: "Siz cemiyetinize İttihad-ı Muhammedi unvanını vermişsiniz. Bundan, sureten müntesib olmayanlar evhama düşüyorlar. Başka bir unvana tebdil etseniz ne olur?"

İrşad: İttihad-ı Muhammedi ikidir: Biri, aksa'l-maksaddır ki, umum mü'minler iman ile dahildir. Diğeri, onun tezahür ve tecellisine bilfiil hizmet eden cemiyettir ki, mukaddimesidir. Buna resmen intisab, şeriat-ı Ahmediye'nin ahkâm-ı münifesine müraate azm-i kat'î iledir. Bu azm ve tevbeye karşı taannüd edenler evhama düşüyorlar. Hem de bu cemiyetten maksad, ittihad-ı Muhammedi'yi tecelli ettirmektir. Ve o hakîkat-ı sâkite (n1) ve sâkineyi ihtizaza getirmektir. Bu cemiyete gayet cazibedar ve cellâb bir unvan lâzımdır ki; nur-u iman ile münevver olan muvahhidîni cezb edebilsin. Sair cemiyetlerde, müsemma ismini arıyor. Bunda ise, isim müsemmasını arıyor. Hem de Kur'an lafzı her ayete ve lafz-ı âlem her nev'e ve su lâfzı her katreye ıtlakları gibi, cemi mü'minîne muhit olan İttihad-ı Muhammedi unvanı her bir cemiyet-i İslâmiyeye ıtlak olunabilir. Nasıl ki umum mü'min, Muhammedîdir, her ferd-i mü'min de Muhammedîdir. Biz de Muhammedîyiz, Ahmedîyiz.

[3] Vehim: "Böyle cemiyet ve fırkaların teşekkülâtı hükümetin zaifleşmiş olan itaatini ve icraatını haleldar edecek. Zira temeddün-ü hakikiye el'an mazhar olamamışız. Ve vahşet ve cehaletten de husumet ve taassub çıkıyor."

İrşad: Bu cemiyete intisaba şart olan evamir-i şer'iyeye imtisal ve nevahîden ictinab ve muhafaza-i meşruta-i meşruaya azm-i kat'î ile cehd edenler, hükümetin itaatine iyi bir menba ve icraatına güzel bir mecra teşkil ederler. Zira evamir-i şer'iye ile mukayyeddirler. Bazı cemiyetlerin efradı gibi fevzaî ve anarşistliğe ve hodserane muamelâta ve tahakkümata temayül edemezler. Hem de bu cemiyette hükümet hariç kalamaz.

[4] Vehim: "Bu cemiyete istihsanen intisab edenler ne ile muvazzaf olurlar?"

İrşad: İki vazifesi vardır:

Birincisi: Kendi nefsi ile cihad-ı ekberde bulunmak; yani şeriat-ı garraya ittiba ve sünen-i Ahmediye'yi ihyaya azm-i kat'î ile teşebbüs etmektir.

İkincisi: Sâir mü'minleri uhuvvet ve muhabbete davet ve sakin ve sabit olan uhuvvet ve muhabbet-i diniyeyi ihtizaza getirerek, tezyid ve izhar etmektir.

Bu cemiyete resmen intisab, yalnız defter-i mahsusuna kaydettirilmekle değildir. Belki rabt-ı kalb ve istihsan ve teveccüh iledir. Zira bu ittihad, ruhanî ve manevîdir, surî ve cismanî değildir. Tearüf-ü ruhanî kâfidir.

[5] Vehim: "Bu mukaddime olan cemiyet, maksad olan hakîkat-i İttihad-ı Muhammediye'ye bir numune ve ma’kes ve hüsn-ü misâl olmak lâzım idi. Halbuki sizin perişan halinizi temaşa edenler, o hakîkat-i ulviyenin şulesini göremiyorlar."

İrşad: Evet, şems-i hakîkat-ı ittihada karşı şimdiki cemiyet, o madenden çıkmış elmas parçasıdır. Daha saykal vurulmamıştır ki, onun misâli içinde görünsün. İnşaallah, bir seneye kadar, ulemanın himmetiyle aktar-ı cihanda tele'lü edecek. Şayet bu parça kırılsa da daha büyük ve müşaşa binlerce parça ve ma’kes bulunacaktır.

Efradı ne kadar müteferrik olsa müctemi gibidir. Zira bu cemiyetin nizamatı şeriatla müesses ve münasebatı ruhanî olduğundan, cemi dünya onlara nisbeten bir meclis-i vahid gibidir. Sair cemiyetler gibi sureten içtima ve müdavele-i efkâr ile nizamat namıyla bid'atları icad etmeyecektir. Lâkin hademelerin hidematına ait bazı nizamat-ı mahsusası olabilir. Hem de bu cemiyetin aktardaki erkânı meyanındaki münasebat-ı ruhaniyeyi nazar-ı akl ile görebilseniz, mir'at-ı mücellâ gibi, o hakîkat-ı ulviyenin misâli size aksedecekti. O münasebatı teşkil eden o nuranî silsilelerden turuk-u âliye-i meşayihin silsilelerini bir misâl olarak gösteriyorum.

[6] Vehim: "Şimdiki zamanda terakkiyata ve saadet-i dünyeviyeye sarf-ı himmet lâzımken, böyle taassup ve teşettütü intaç eden din meselesi meşrutiyette esas tutulsa bazı mehaziri intaç eder."

İrşad: Dünyada tedennimizin sebebi, dinimize riayetsizliktendir. Hem de intizam-ı idareden ziyade, tehzib-i ahlâka muhtacız. Mühezzib-i ahlâk da dindir. Dünya için din ihmal olunmaz. Biz vatanı din ve Harameyn için severiz. Dünyayı da din için îmar edeceğiz.

Madem ki meşrutiyette hâkimiyet millettedir. Mevcudiyet-i milleti göstermek lâzımdır. Milliyetimiz ise yalnız İslâmiyet'tir. Zira anâsır-ı İslâmiyenin revabıt ve milliyetleri İslâmiyet'ten başka, Hazret-i Nuh (a.s.) evlâdlığıdır. Nasıl ki, az bir ihmal ile tavaif-ı mülûk temelleri atıldı. Ve on üç asır evvel İslâmiyet'in darbesiyle ölen asabiyet-i cahiliye ve kavmiyeyi ihyaya başlamasıyla fitneyi ikaza başladı.

[7] Vehim:"Bu cemiyet tefrika verir ve ye'si intaç ve vehmi tevlid eder."

İrşad: Bu, tefrika değil, müteferrik cemiyetleri tevhid etmektir. Ye's vermez, ümid-i hayat ve ittihad verir. Şöyle ki:

O hakîkat-ı uzma ki, nısf-ı küre-i arzda meknuz uruk-u zeheb gibi bir köşe ile tecelli etmiş ve yeni bir şule, o hakîkatin tamamen keşfine bir beşarettir. Hem de kuvveden fiile çıkmış bu parça İttihad-ı Muhammedi karu'l-asâ gibi mü'minleri ikaz ile, şevk-i vicdaniyle tarik-i terakkide kabe-i kemalâta doğru sevk edecektir. Zira bu zamanda i'lâ-yı kelimetullahın en büyük sebebi maddeten ve manen terakki etmektir. Çünkü ecnebiler terakki ile bize galebe çaldılar. Biz de muhalefet-i şeriat ve sû-i ahlâkımızla onlara yardım ettik.

Şimdi, bize lâzım, —o silsile-i müteselsile-i nuranî ki, merakiz-i İslâmiyeyi birbirine rabtetmiş ve silsilelerin sükûn ve sükûnetleriyle gaflet ettik, anlayamadık, istifade edemedik— onları ihtizaza getirmektir. Ve uhuvvet çekirdeğinde mündemiç olan muhabbete, şecere-i tuba gibi neşv ü nema vermektir. Ve hamiyet-i İslâmiyeyi galeyana getirmekle imtizaç ve ittihad-ı anâsırın husulüyle kuvvet ve marifeti tevlid etmektir. Sadedden çıktık; ne yapayım, şimdi hayalime geldi. Şöyle ki:

Âmir ve hâkim vicdanî olmalı. Yoksa daima istibdadın taht-ı tahakkümünde bulunacağız. Âmir-i vicdanî de tenevvür-ü fikre tevakkuf eder. Tenevvür-ü fikr ise umumda ya marifet-i âmm veya medeniyet-i tâm veya İslâmiyet'in hissiyle olacaktır. Halbuki binden on tane, medeniyet veya marifetle münevverü'l-fikirdir. Bu ise âhenk-i terakkiyi ihlâl eder. Ahenk-i ıttıradî için nûru'n-nûr olan din-i İslâm'ı menar ve rehber etmeliyiz. Ancak tâ herkes de münevverü'l-fikir gibi olsun. Zira hiss-i din ile, en âmî, en münevverü'l-fikir gibi mütehassistir. Fikri münevver olmasa da kalbi münevverdir. Hissiyat güzel olursa, efkâr da müstakim olur.

[8] Vehim: "İçimizdeki gayr-ı müslimler bahane tutacaklar veya ürkecekler."

İrşad: Bahane tutmak çocukluktur, ürkmek ise cehalettir. Zira, gayr-ı müslimlerin saadeti vatanın selâmeti iledir. Ve meşrutiyetin devamı ve ruhu ve nokta-i istinadı ve mürşidi, şeriat ve milliyetimiz olan İslâmiyet olduğundan, gayr-ı müslimler bu ittihaddan ürkmek değil, takdis ve ünsiyet etmek lâzımdır.

[9] Vehim: "Ecnebiler bundan tevahhuş etmek ihtimaldir."

İrşad: Bu ihtimale ihtimal verenler tevahhuş ediyor. Zira merkez-i taassuplarında İslâmiyet'in ulviyetine dair konferanslarla takdis etmeleri bu ihtimali reddeder. Feylesof-u şehîr Mister Karlayl Amerika'dan yüksek bir sada ile bütün Avrupa'ya İslâmiyet'in kudsiyetini işittirmiş.

Hem de düşmanlarımız cehalet, zaruret ve ihtilâftır. Tabii Avrupa da bundan istifade ile bizi istibdat-ı maneviyeleri altına aldılar. Bu ittihadımızla bu üç düşman-ı bî-insafa —ve başta da ihtilâf olarak— hücum edeceğiz. Amma, ecnebilere düşman nazarıyla değil, belki saadetimizi ilâ-yı kelimetullaha bu zamanda vasıta olan terakki ve medeniyete bizi teşvik ve icbar ettiklerinden dost ve hadim nazarıyla bakacağız. Hem de ecnebiler medeniyetleriyle beraber kuvvetli olduklarından, taassub ve husumete mahal kalmamış. Zira din nokta-i nazarından medenilere galebe çalmak ikna iledir, icbar ile değildir. Ve İslâmiyet'i mahbub ve ulvî olduğunu ef’âl ve ahlâkımızla göstermek ve maddeten terakki etmekledir. İcbar ve husumet, söz anlamayan veya anlamak istemeyen vahşilerin vahşetine karşıdır.

[10] Vehim: "Meşrutiyetin bir rüknü hürriyet-i tammedir. Halbuki sünnet-i Nebeviyeyi hedef-i maksad eden İttihad-ı Muhammedi hürriyeti tahdit eder ve medeniyetin çok levazımına münafidir."

İrşad: Hürriyeti tahdit ile tahkik ve tekmil eder ve medeniyetin aldatıcı zünub ve mesavisini hudud-u hürriyet ve medeniyetimize girmekten seyf-i şeriatla yasak eder. Zira asıl hür, mü'mindir. Dinsiz daima istibdat altındadır. Çünkü Sâni-i âleme hakkıyla abd ve hizmetkâr olan, başkasının istibdadına, tezellüle tenezzül etmemek gerektir. Ve tahdid-i hürriyet, insaniyet nokta-i nazarından zaruridir. Amma, hürriyet-i mutlaka vahşet-i mutlakadır, belki hayvanlıktır. İnkıyad-ı vicdan ile, ahkâm-ı Şer'î ile takayyüd, hürriyette tekemmüldür; münafi değil. Amma, levazım-ı medeniyet dediğiniz bazı zünub ve mesavi-i medeniyeti çocukluk tabiatıyla, heva ve heves ile aldatıcı mehasin zannedersiniz. Halbuki, asel-i müsemmem gibi aldatıcıdır. Medeniyetin hiçbir mehasin-i hakikisi yoktur ki şeriatta sarahaten veya istilzamen veya iznen o veya daha ahseni bulunmasın. Hem de bazı laubaliler hür yaşamak istemediklerinden, nefs-i emmarenin istibdat ve esaret-i rezilesinin altına girmek istiyorlar.

Elhasıl: Şeriat dairesinden hariç olan hürriyet ya başka kalıpta istibdat veya esaret-i nefs veya vahşet-i hayvaniyedir. Böyle laubaliler iyi bilsinler ki, diyanetsizlikle, sefahetle hiç sahib-i vicdan bir ecnebiye kendilerini sevdiremezler, benzettiremezler. Zira mesleksiz ve sefih sevilmez ve erkeğe karı libası yakışmaz.

[11] Vehim: "Bu cemiyet sair cemiyat-ı diniye ile şakku'l-asadır. Rekabet ve nefreti intaç eder."

İrşad: Evvelâ: Umur-u uhreviyede hased ve müzahemet ve münakaşat olmadığından, bu cemiyetlerden hangisi münakaşa ve rekabete kalkışsa, ibadette riya ve nifak etmiş gibidir.

Saniyen: Muhabbet-i din saikasıyla teşekkül eden cemiyetlerin iki şart ile umumunu takdis ve onlarla ittihad ederiz.

Birinci Şart: Meşruta-i meşruayı muhafaza etmektir.

İkinci Şart: Muhabbet üzerinde hareket etmek ve başka cemiyet-i İslâmiyeye leke sürmekle kendine kıymet vermeye çalışmamak. Birinde hata bulunsa, müfti-i ümmet olan cemiyet-i ulemanın efkâr-ı umumiyelerine havale etmek, hem de cemiyetin kuvvetiyle hâkim ve mütehakkim olmamaktır. Zira tahakkümat-ı siyasiyenin lezzeti ile herkes sermest oluyor, vazgeçmek istemiyor.

Salisen: İ'lâ-yı kelimetullaha müteveccih olan bir cemiyet-i diniye, hiçbir garaza vasıta olamaz. İsterse de muvaffak olmaz. Hak ve hakîkatin hatırı âlidir, hiçbir şeye feda olunmaz. Şeriat vasıta-i garaz olamaz. Nasıl Süreyya süpürge olur veya üzüm salkımı gibi yenilir? Şems-i İslâmiyeye "püf, püf” eden cinnetini ilân eder.

Ey dinî cemiyetler! Maksadımız, müteferrik cemiyetler maksadda ittihad etmeleridir. Mesalikte ittihad mümkün olmadığı gibi caiz de değildir. Zira taklid yolunu açar ve "neme lâzım, başkası düşünsün" sözünü de söylettirir. Mezahib-i erbaa'nın ihtilâfı bu sırrı ima eder. İslâmiyet'e hizmet isteriz; ne yolda olursa olsun!

[12] Vehim: "Asıl ittihad-ı Muhammedinin numunesi ve mukaddimesi olan buradaki resmî cemiyete intisab-ı manevî gibi sureten intisab edenler ekseri avam ve bir kısmı da meçhulü’l-hâl olduğundan, bir esas-ı metine adem-i istinad ima eder."

İrşad: Büyük ittihad-ı Muhammedi'de her mü'min dahildir. Onun numunesi ve mukaddimesi olan şimdiki İttihad-ı Muhammedî ağraza adem-i müsaadesine binaendir ki, evail-i İslâm'a bir müşabeheti peyda ediyor. Hem de, madem ki maksad-ı İttihad, i'lâ-yı kelimetullahtır; teşebbüsat ve harekâtı da ibadettir. İbadet ve camide, sultan ve derviş ve geda birdir. Müsavat, hakiki düsturdur. Takvadan başka imtiyaz yoktur. Zira en ekrem, en muttakidir ve en muttaki en mütevazidir. Demek manen gibi sureten de bu cemiyete intisab ile teşerrüf edecek, şeref vermeyecektir. Bir katre, bahr-i ummanı tezyid edemez. Bahr-i umman bir destide sığışmadığı gibi, İttihad-ı Muhammedî İstanbul'da sığışmayacaktır; nerede kaldı bu resmî cemiyette!...

Amma, meçhulü’l-hal adamların intisabı bu hakîkat-ı âliyeyi lekedar edemez. Zira kendi lekedar olsa imanı mukaddestir, rabıta da imandır. Bu ünvan-ı mukaddese böyle bahane ile leke sürmek, İslâmiyet'in kıymet ve ulviyetini bilmemekle beraber, kendini echelü'n-nâs ilan etmektir. Zira bir günah-ı kebire ile imandan çıkmadığı gibi, şems garbdan tulu etmediğinden tevbe kapısı meçhulü'l-hal dedikleri adamlara açıktır. Ve bir desti müteneccis su, bir denizi tencis etmediği gibi kendi de temizleniyor. Bu, mukaddime-i ittihad-ı Muhammedi olan cemiyetimize, sair cemiyat-ı dünyeviyeye kıyasen leke sürmeyi, tariz etmeyi cemi kuvvetimizle reddederiz. Muterizîne ihtar ederiz ki, zamanın sille-i biemanesine kendilerini müstahak etmesinler.

[13] Vehim: "Cemiyetlerde teşebbüsat-ı hafiye olduğu halde, İttihad-ı Muhammedi'nin izhar-ı serairi ve teşebbüsat-ı aleniyesine neden lüzum görülmüş?"

İrşad: İslâmiyet aşikâredir; hem de kuvve-i ittisaiyesi tazyîk. olunsa âleme zelzele verecek. Hem de ihfâ, hile ve şüpheyi davet ettiğinden, hile ve şüpheden münezzeh olan hakîkat-ı bahire perde-i hafâdan da müstağnidir. Hem de bu zamanda hile, terk-i hile ve doğruluktur. Hem de başka cemiyete kıyas olunmaz. Zira onlar teessüse başlıyor, bu ise müesses iken bazı köşelerde tecelli ediyor. Ve nısf-ı küre-i arzda meknuz o hakîkat-ı uzma, üstünde olan tabakat-ı evham ve şükûkun altından çıkmak vakti gelmiş ki, o hakîkat harekete başlamış. Bazı köşelerden o hakîkatin bazı tarafları lemean ediyor. Hem de bidâyet-i İslâm'da kırk oldu, saklanmadı; nasıl üçyüz milyon'dan sonra gizlenecek?

[14] Vehim: "Şeriat isteyenlere bazı müzebzib olanlar 'mürteci' diyorlar."

İrşad: Bizi de onlar, "dinsiz ve anarşist" demeye mecbur ederler. Bunlara deriz: Meşrutiyeti safsata ve hile ile muhafaza edemediniz, belki muallak bıraktınız. Bizim maksadımız, meşrutiyeti şeriat kuvvetiyle muhafaza ve kökleştirmektir. Zerre kadar insafları olsa idi, onların o fevzaî mesleğinde olmayan her adama 'mürteci' demezlerdi. Zira mesleklerinden irticaa kadar çok meratib ve menazil vardır. "Londra'da olmayan elbette Çin'dedir.” “Cerbezeli ve safsatalı olmayan elbette ebleh ve gabidir" diyenlerin hezeyanları gibi hezeyan ediyor. Çünkü Londra, Çin'de değil, fakat İstanbul ve Haremeyn'dedir. Cerbezeli olmayan ebleh değil, belki sahib-i hikmettir. Anarşist ve farmason olmayan mürteci değil, belki şeriat-ı garrayı takib ediyor.

[15] Vehim: "Sen Selanik'te İttihad ve Terakkî ile ittifak etmiştin, neden ayrıldın?"

İrşad: Ben ayrılmadım, onların bazıları ayrıldılar. Niyazi Bey, Enver Bey gibi adamlarla şimdi de müttefikim; lâkin bazıları bizden ayrıldılar, bataklık yoluna saptılar. Hamiyetlerinde şüphem yoktur, fakat mukabillerinde garaz hisettiler; onlar da tabii garaza ittiba ettiler. Şimdi İttihad-ı Muhammedi unvanı altına girmek ve ahalinin tenvir-i efkârına hizmet etmek için, şeriat onları davet eder. Fikirce bir çok ehl-i hamiyet inkılâbımızı kanlı zannetiğinden, emraz-ı nefsaniyeden kin ve husumet ve inad gibi manevi silahları tedarik etmişti. Şimdi inkılâb kansız olduğundan ve bazı ehl-i garazın, onların ağrazını uyandırdıklarından, o manevi silahlar ki, meşrutiyetin istihsaline sebep iken, şimdi ahlâk-ı rezile ve fikr-i intikama tahavvül ile meşrutiyet aleyhine müdhiş bir silah olmuş.

Ben, hamiyetli ve dindar adamlarla daima beraberim. Ben, Selanik'te meydan-ı hürriyette okuduğum nutuk ile ilân ettiğim mesleğimi, şimdi de onu takip ediyorum ki, i'lâ-yı şevket-i İslâmiye ve i'lâ-yı kelimetullahın vasıtası olan meşruta-i meşruayı şeriat dairesinde idamesine çalışıyorum.

[16] Vehim: "Volkan'a nedir bu kadar münasebet? İttihad-ı Muhammedi bununla ne hizmet görecek?"

İrşad: Din nasihattan ibarettir. Nasihatta tesir lâzım. Tesir de hamiyet-i İslâmiyenin heyecanı ve vicdanların ihtisasına vabestedir. Biz de, cazibedar olan ünvan-ı İttihad-ı Muhammedi ile herkesin vicdanına karşı bir pencere açıyoruz. Volkan gibi ceraid-i diniye ile nesâyih-i diniyeyi, o mütehassis ve müteheyyic vicdanlara yağdırmak istiyoruz.

Bu teşebbüsata mani olanlara deriz ki: Şems ve kamerin ziya ve nurundan tevellüd eden bazı mazarrat-ı cüz'iye için tulularına muhalefete kalkışan mecnunlar gibi, şeriat-ı garra ve ma’kesi olan İttihad-ı Muhammedi, bazı cüz'î ağrazların karışmasıyla tecellilerine mani oluyorsunuz. Bir mazarrat-ı cüz'î için menfaat-ı umumiye-i âlem ihmal olunmaz.

[17] Vehim: "Sen imzanı 'Bediüzzaman’ yazıyorsun. Lâkab medhi ima eder?!"

İrşad: Medh için değildir, kusurlarımın sened-i özrünü bu unvan ile ibraz ediyorum. Zira bedî, garip demektir. Benim ahlâkım suretim gibi, üslûb-u beyanım elbisem gibi gariptir, muhaliftir. Görenekle revaçta olan muhakemat ve esalibi, üslûb ve muhakematıma mikyas ve mihenk itibar yapmamayı bu unvanın lisan-ı haliyle rica ediyorum. Hem de muradım, "Bedi-i acib" demektir.

masadak oldum. Bir misâli: Bir senedir İstanbul'a geldim, yüz senenin inkılâbatını gördüm.

Cemi mü'minlerin lisanıyla insanların adedi kadar deriz: Yaşasın şeriat-ı Ahmedî!

Bediüzzaman Said-i Kürdî