1-1. GÜN

Saat 9.15’te kahvaltıya oturuldu.

Kahvaltının hemen akabinde, Zaman ABD’yi incelediler. Ve, ardından bir soru soruldu:

HZ. HIZIR’IN GÖREV SAHASI

– Hz. Musa ile olan kıssasından hareketle, Hz. Hızır (a.s.)’a, Kader dairesinde görevli olarak bakılabilir mi?

Kader dairesi değil de, melekût dairesi demek daha uygun. Bu, varlığın iç buudunu teşkil eden bir daire. Kader dairesi de bunun içinde mütalâa edilebilir ama, Hz. Hızır’ın vazifeli bulunduğu daire melekût dairesidir.

Kur’an-ı Kerim’in kıssayı takdiminden çıkan sonuç şudur: Bu seyahat, Hz. Musa (a.s.) için Efendimiz aleyhissalâtü vesselâm’ın miracına benzer bir seyahattir. Hz. Musa’nın yanında balığın dirildiği noktaya kadar, fetâsı Hz. Yuşa da vardır. Balığın dirilmesi, Hz. Hızır’ın sahasına girildiğinin işaretidir. Orada her şey diridir. Seyahati anlatırken Kur’an-ı Kerim hep tesniye (ikil) zamiri kullanır. Bu da göstermektedir ki, artık bundan sonraki seyahatte Hz. Yuşa yoktur. Bu seyahat, maddî âlemde bir seyahat olmayıp, anlaşıldığı kadarıyla, misal veya melekût âleminde bir seyahattir. İhtimal, Hz. Musa Hz. Yuşa ile oturup, yemeklerini yer, yol ahvalinden konuşurken bu esnada seyahat başlamıştır. Bunu şöyle açabiliriz:

Meselâ, bu yemekhanede hepimiz otururuz; ancak içimizden bazıları aynı anda başka âlemlerde, başka buudlarda seyahat ediyor olabilir. Başkaları bunun farkında olmayabilir. Zaten, bütün âlemler, içinde yaşadığımız şehâdet âleminin ötesinde veya üzerinde, hattâ onunla iç içe birer farklı buuddan ibarettir. Âhiret’te gideceğimiz Cennet de yine bu âlemin, Âhiret’e göre alacağı şeklin bir buudu, bir başka ifadeyle, semâlar kadar genişleyecek olan yeryüzünün Âhiret’e göre alacağı şekilden ibaret olacaktır. Ama, bu âlemin mikyaslarıyla Âhiret âlemlerinin tartılmayacağı da bir gerçek.

Hz. Hızır’la olan bir başka buud veya melekût âlemindeki seyahatinde Hz. Musa’nın bedeninin de olmadığı söylenemez. Arz ettiğim gibi, bu seyahat, Efendimiz’in miracına benzetilebilir. Dolayısıyla, bu seyahatte Hz. Hızır’ın yaptıkları, melekût âleminin hükümlerine göredir. Hz. Hızır, bu dünyadaki işlerin iç yüzünü göstermiştir. Burada bizim yanlış veya hakkımızda şer gördüğümüz pek çok şeyin, aslında doğru ve bizim için hayırlı olabileceği vurgulanmıştır. Ne var ki, bu âlemdeki davranış kriterlerimiz bellidir ve biz, bu kriterlere göre davranır ve hükmederiz. İşin melekût yönünü bilemeyiz. Dolayısıyla, Hz. Musa’nın karşı çıkışları, bu âlemin ahkâmına göre yanlış değildir.

İSLÂM’IN İSTİKBALİYLE İLGİLİ MÜJDEDE UMÛMÎ EMNİYETİN ÖN PLANDA OLMASI

– Efendimiz aleyhissalâtü vesselâmın Mekke’de İslâm’ın geleceğiyle ilgili verdiği beşârette, emniyet ön planda görünüyor. “Hire’den çıkan bir kadın Hadramevt’e kadar devesinin üzerinde tek başına seyahat edecek ve Allah’tan, bir de vahşi hayvanlardan başka hiçbir şeyden korkusu olmayacak” buyuruyorlar. Bunu nasıl yorumlamalıyız?

O dönemde en önemli husus emniyetti. Mekkeliler senede iki defa ticaret kervanları düzenler, seyahate çıkar, fuarlara katılır, ticaret yapar, mal alır satar ve geriye dönerlerdi. Bazen de yolda bir eşkıya grubu yollarını keser ve bütün mallarını ellerinden alırdı. Bu beşâret, bugünün Türkiye’sine göre, “yolsuzluklar olmayacak, kimse kendisini devletin yerine koymayacak, enflasyon düşecek, işsizlik önlenecek” demek gibi bir şeydi. Efendimiz (s.a.s.), Hendek Savaşı’nda da Kisra ülkesinin, yani İran’ın fethedileceği müjdesini vermişlerdir ki, bu, Müslümanların sıkışıp, canlarının boğazlarına geldiği, Medine’nin her tarafından kuşatıldığı ve ölüm-kalım mücadelesi verildiği bir zamanda, şevki artırıp, moralleri yükseltecek bir müjde idi.

Bugünkü hedef

Bugün, bizim Allah’ın rızasını kazanmak ve O’nun Adı’nın her yerde, her sînede şehbal açıp, dalgalanmasını dilemekten başka hiçbir hedefimiz yok; olamaz da. Şu anda yağmur yağıyor. Yağmur yağarken, Allah huzurunda bulunduğumuzun daha bir şuurunda olarak, daha bir temkinle dua etmek, dileklerimizi hiç olmazsa içten seslendirmek lâzımdır. Bizim dileğimiz, duamız, “Allah’ım! Allah kelimesini dünyanın her tarafında yücelt ve bizi de sadece bu işte istihdam et…” Namazda, bilhassa Hanefiler’e göre me’surattan olmayan, (yani Kur’an’da geçmeyen ve bizzat Efendimiz’den sağlam kanallarla rivayet edilmeyen) duaların okunması, namazı bozabilir. Buna rağmen ben, secdelerimde bu duayı hep içimden geçiriyor, bazen dudaklarımın da kımıldadığını farkediyorum. Evet, O’nu sevme ve O’nun tarafından sevilmeden başka hülyam, başka rüyam yok. Bizi yanlış anlıyorlar ve yanlış anladılar: Siz, ziyaretinize gelen birkaç memura, adliyede, mülkiyede çalışan birkaç kişiye, karşılaştıkları zorlukları anlattıklarında onlara sabır tavsiye ediyor, “üstlerinizle iyi geçininiz” diyorsunuz; devleti ele geçirmeye çalışan, en azından onun imkânlarını istedikleri gibi kullanmaya çalışanlar ise, herkesi kendileri gibi görüp, her şeye kendi dünyalarının pencerelerinden baktıkları için, sizi de “devleti ele geçirme içinde olmak gibi”, aslında suç olmayan, her Türk vatandaşının hakkı olan bir şeyle suçlayabiliyorlar. Oysa ki, meclise girmek, başbakan olmak, cumhurbaşkanı olmak gibi duygular, düşünceler, hayaller, hiçbir zaman aklımın köşesinden bile geçmemiştir. Benim, Allah’ın Adı’nın dünyanın dört bir yanında dalgalanıp, insanların imanlarının ve âhiretlerinin kurtarılması ve bir de, ülkemin dirlik ve düzeninden başka bir hayalim ve gayem olmadı. Ben her zaman, ülkemin gerçek dirlik ve düzeninin, ahlâklı, maneviyat sahibi, yolsuzluktan, soygundan, suiistimalden olabildiğince kaçınan vazifeperver insanlarla mümkün olacağına inandım.

***

Saat 10.30 civarında sohbetten kalkıldı. Halsiz ve yorgundu. Öğleye kadar geçen arada Kalbin Zümrüt Tepeleri kitabının 1. cildinin yeniden yapılacak baskısı için tashihlerini bitirdikleri anlaşıldı.

13.25’te Cuma namazına başlandı. Hutbede, Sızıntı’nın Haziran sayısının Kalbin Zümrüt Tepeleri’nde yayınlanacak yazı okundu. 14.15’te yemeğe oturuldu.

Yemeği müteakip, Kalbin Zümrüt Tepeleri’nde yapılan tashihleri son bir defa gözden geçirdiler. Bu kitabın 2. cildi çıkacak zannediyorum. Daha sonra bir arkadaşa, “Sen, derviş olabilir misin?” diye sordular ve ilâve ettiler:

DERVİŞ OLMAK

Özel manâda derviş olmak, bizim için çok önemlidir. Bu, tarikata girmek değil; kendi rûhuyla, manâsıyla derviş olmaktır. Ki o da, İslâm’ın rûhî hayatı demektir. İnsan, potansiyel insan olarak doğar ve terbiye ile hakîkî insan olur. İnsan eğer birini seviyorsa, onu inancından, insanlığından dolayı sevmeli; şayet bir beklentiden dolayı seviyorsa, o insan, sevgisinde samîmi değildir.

Ardından, arada mutadları olduğu üzere sohbeti açma mahiyetinde, “Tokadîzâde Şekip gibi, Rıza Tevfik de tasavvufî konularda çok rahat söylüyor” dediler ve Tokadîzâde Şekip’in melâmîmeşrep göründüğünü, Rıza Tevfik’in de Bektaşî olduğunu söylediler.

SELÇUKLULARIN İLK DÖNEMİNDE DÜŞÜNCE HAYATI VE BAZI TARİKATLAR

– Bilhassa Selçuklular’ın ilk döneminde düşünce hayatının çok karışık ve özellikle sapık tarikatlarda büyük bir yayılma olduğu görülüyor?

İslâm dininin ilk yayıldığı bölge, ilk çağlardan beri her türlü inanç ve düşünceye zemin teşkil etmiş bir bölgedir. Bir yanda Yahudilik ve Hıristiyanlık bölgede yaygın; öte yanda, Zerdüştlük gibi, Manihaizm, Mitraizm gibi eski dinler var. Harran, bir zaman Sabiîliğin merkezi; daha sonra Neo-Platonizm ve Gnostisizm gibi batınî akımlara da kucak açmış. Mısır’da Neo-Platonizm’den başka Hermetizm var. Bütün bunların yanı sıra, İslâm’ı içten ve dıştan çökertmek için, hem bölgede hâkim siyasî güçler, hem de rakip dinler, inanç sistemleri baştan beri hiç boş durmamış. Abdullah bin Sebe’ –böyle bir şahıs yaşamış mıdır yaşamamış mıdır ayrı konu ama– bir gerçek var ki, İbn Sebe’ tipi şahıslar hiçbir zaman eksik olmamışlardır. Haricîler’i öyle iddia edildiği gibi, Necidli bedevîlere münhasır görmek yanlış olur. Hz. Ali döneminde Sıffin’de birden ortaya çıkmaları ve hemen bir grup teşkil etmeleri de gösteriyor ki, böyle bir fırkayı oluşturacak bir hareket baştan beri varmış. Ehl-i Sünnet ulemâsının gayretleri her zaman şâyân-ı şükrandır. Onlar bütün bu gâile ve tehlikeli inanç akımlarının içinde İslâm’ı hakkıyla müdafaa etmiş ve onun ana düsturlarını çok güzel ortaya koymuşlardır.

Selçuklular dönemi itibariyle Nizamü’l-Mülk’ün de bu husustaki çalışma ve gayretleri takdire şâyândır. O, Nizamiye’yi kurmuş. O dönemde Nizamiye’de hoca olmak çok zordu. Bunun için çok iyi bir fıkıh metodolojisi, tefsir, hadis, kelâm, felsefe, mantık bilmek gerekiyordu. Nizamü’l-Mülk bu işin başına önce Gazalî’nin hocası Ebu’l-Maâlî’yi, daha sonra da Gazalî’yi getirmiş. Bu dönemde en büyük problem Hasan Sabbah problemidir. Hasan Sabbah’ın çok karizmatik bir şahsiyeti olduğu, felsefeyi, hermetik ve gnostik düşünceleri çok iyi bildiği anlaşılıyor. O, müridlerini bir şekilde efsunluyor, onlara haşhaş (afyon) veriyor, yalancı bir cennet gösteriyor; sonra da müridleri ne savaşa girip ölmekten, ne de bağırlarına bir hançer saplayıp, kendilerini öldürmekten çekiniyorlardı. Zamanla, Hasan Sabbah’ın düşünceleri, Mısır’da Fatımîler adıyla devlet oluyor, oradan da Kuzey Afrika’ya yayılıyordu. Bugün ise o cereyanın uzantıları, Nusayrîlik’le ve bilhassa İsmailîlik’le devam ediyor.

Bu iş, bundan sonra da devam edecektir ve siz, şimdiki dönemi arayacaksınız. Bu itibarla da bize, hiçbir beklentiye girmeden hizmet etmek düşüyor. Burada ise burada, daha başka bir yerde ise orada; dünyevî hiçbir beklentiye girmeden hizmet etmek... Ders okuyan arkadaşlara her zaman, “Dünyaya dağılın. Burs, maaş beklemeyin. Taş kırın, temizlikçi, bulaşıkçı olun, geçiminizi çıkarın ve dininize, milletinize hizmet edin” diyorum. Kabiliyetiniz varsa yazı yazın, kitap telif edin; hatta çöpçülük yapın, fakat yaptıklarınız karşılığında hiçbir maddî beklentiye girmeyin. Yoksa ileride bugünleri arayacaksınız. Zira ileride çok farklı cereyanlar zuhur edecek. Bu cereyanlara karşı, evet dünkü, bugünkü ve gelecekte doğacak bu cereyanlar karşısında İslâm’ın prensiplerini yeniden tesbit edip, yeniden ifadelendirmek icab edecek. Hem Zahirîliğe, hem de katı akılcılığa karşı İslâm’ın rûhî hayatını ortaya koymak ve anlatmak gerekecek. Ben inanıyorum ki, ileride rûhî sahada eskinin A. Geylânîleri, Şâh-ı Nakşibendleri, Muhyiddin-i Arabîleri yeniden yetişecek ve geçmişte olduğu gibi, bu sahada yanlışlara, dalâlet yollarına düşmemek için, İslâm’ın rûhî hayatının da her yönüyle anlatılmasına ihtiyaç duyulacak ve yine inanıyorum ki, bugünkü nesiller tam anlamasa da, çeyrek asır sonra gelecek nesiller Kalbin Zümrüt Tepeleri’ni çok daha iyi anlayacak ve yaşayacaklardır.

Bütün bu değişik sahalardaki yazdıklarımızda esas aldığımız ve Kur’an düsturlarının bir defa daha tesbit ve takdimi adına yazılan ‘sözler’ ve ‘mektuplar’ çok önemli hizmet göreceklerdir. Bu konuda kaynağımız ve istinat noktamız bunlardır. Allah bana ömür verse ve 60 sene daha yazsam, yine beslendiğim ve ölçü kabul ettiğim kurallar, Kitap ve Sünnet menşe’li bu kaynaklar olacaktır. Çünkü orada verilmesi gerekli her şey, bazen icmalî bazen tafsilî olarak komprimeler halinde verilmiştir. Ömer Nesefî’nin Akaidine şerh yazmış bir Hayalî vardır. Bu zat için,

Hayalî’nin hayaline hayal bulmaz muhayyiller

Riyazeti bin yıl olsa, hayal eyler hayâliler

beyti söylenmiştir. Bunun gibi, hayallerimiz ne kadar geniş ve derin olursa olsun, Kur’an’ın envarı, hepsini dolduracak kapasitededir. Önemli olan, onları çok iyi bilmek ve özümsemektir.

Arada birkaç soruyla kesilen ve açılan bu sohbet, 15.30’a kadar devam etti.

***

17.00 civarında kaldıkları evin bir-kaç odasında şöyle bir dolaştılar. Ardından, 17.30’da ikindi namazı kılındı.

DIŞ MÜNASEBETLERİMİZ, KASETLİ LİNÇ OPERASYONU VE BAZI TAVIRLAR

20.25’te akşam namazına duruldu ve 20.45’te yemeğe oturuldu. Yemekten sonra, dış münasebetlerde Türk hükümetlerinin ciddî ve belli bir hedefe yönelik, büyük devlet ve ülke olmaya yönelik bir plan ve çalışmalarının olması temennisi üzerinde duruldu. Bu arada Orta Asya Türk Cumhuriyetlerindeki itibarımızın büyük yara aldığından bahsedildi. Geçen haziran ayındaki malûm kaset olayının, çok önemli bir temyiz vazifesi gördüğü ve büyük bir ayrışmanın yaşandığı ifade edildi. Hattâ, bazı grupların, içten içe sevinç bile duydukları, buna karşılık bazılarının ise ciddî müdafaada bulunduğu belirtildi. İnsan olarak bizim şer telakki ettiğimiz çok şeyin hakkımızda hayırlı, hayır gördüğümüz pek çok şeyin ise hakkımızda şer olabileceği gerçeğinin Kur’an’da hatırlatıldığından bahsedildi.

Sohbet, bir süre bu minvalde devam etti. Ardından bir soru geldi:

HİDAYET VE İMAN AYNI ŞEY MİDİR?

– Hidayet ile iman aynı şey midir? Yoksa ikisi arasında bir öncelik, sonralık var mıdır?

Bir bakıma hidayet iman, iman da hidayet demektir. Fakat, hidayetin de, iman gibi dereceleri vardır. İnanmayan bir insan için hidayet, imana ilk adımı atma demekken; avam bir mü’min için imanda nisbî bir derinleşme; seyr ila’llah çizgisindeki bir mü’min için seyr fi’llâh, seyr fi’llâhtaki için seyr maa’llah manâsına gelir. Yakîn noktasında ilme’l-yakîn’den ayne’l-yakîn’e, ondan da eğer dünyada mümkün ise, hakka’l-yakîn’e geçme de hidayetin mertebelerindendir. İmam-ı Rabbânî, dünyada hakka’l-yakîn’e ulaşılamayacağı görüşündedir. Ancak, bu yakîn mertebelerinin de kendi içinde dereceleri vardır. İlme’l-yakîn’in hakka’l-yakîn’i, ayne’l-yakîn’in de kendi içinde hakka’l-yakîn derecesi vardır. İşte bunlara ulaşılabilir.

Hidayette insanın rolü nedir, Meşiet-i İlâhî’nin fonksiyonu nedir; bu konu, kader mevzuuyla doğrudan alâkalıdır. İman, Seyyid Şerif Cürcanî’nin tarifiyle, “Kulun iradesini kullanması karşılığında Allah’ın kalbde yaktığı bir ışıktır.” Maturidîler olarak, kulun iradesinin iman ve hidayetteki rolünü inkâr edemeyiz. Fakat bu rol ne kadardır? Kur’an-ı Kerim, Allah dilemedikçe bir şey dileyemeyeceğimizi ve O’nun dilemediği hiçbir şeyin de olmayacağını açıkça belirtir. Kalbleri evirip çeviren de Allah’tır. Öyle ise insana düşen, Allah’ın Meşietine sığınmak ve ister meyelan, isterse meyelanda tasarruf olsun, iradesini iman ve hidayet istikametinde kullanmaktır.

ALLAH’IN DİLEDİĞİNİ HİDAYET EDİP, DİLEDİĞİNİ DALÂLETE SEVKETMESİ

– Meşietin ilim nev’inden sayılması açısından, “Allah dilediğini hidayet eder, dilediğini dalâlete sevkeder” âyetini, Allah, ezelî ilmiyle kimin hidayeti talep edeceğini bildiğinden, onun için hidayeti yazmış, kimin dalâleti tercih edeceğini de bildiğinden, onun için de dalâleti yazmıştır” şeklinde anlayabilir miyiz?

Bir manâda böyledir. Meşîet ilim nev’indendir. Fakat burada çok önemli bir noktanın da gözden kaçmaması lâzım gelir: İnsanın, yeme-içme gibi iradî ve tamamen kendine ait fiillerinde bile rolü son derece az ve sınırlıdır. İnsan, sadece eliyle yemeği ağzına götürür ve çiğneyip yutar. Onun dışında, yemekle ilgili bütün faaliyetler, insanın iradesi dışında bedene aittir. O bedeni çalıştırma bize bırakılmış olsaydı, onu âhenk içinde bir-iki günlüğüne bile devam ettiremezdik. Yeme-içme gibi, tamamen bize ait görünen en basit işlerde bile, şayet irademize düşen (binde bir) denecek kadar az ise, iman ve hidayet gibi, son derece önemli ve kalbî bir meselede irademizin ne ölçüde pay sahibi olabileceği düşünülmelidir. Kur’an-ı Kerim, “Sizi ve yaptıklarınızı yaratan Allah’tır” buyuruyor. Evet hidayeti de yaratan Allah’tır, dalâleti de. Kalb, O’nun elindedir ve O, kalbi dilediği gibi evirir-çevirir. Bundandır ki, Efendimiz (s.a.s.) günde pek çok defa, “Ey kalbleri evirip çeviren Allah’ım, kalbimi dinin üzerinde sâbit kıl!” diye dua buyururlardı. Bunu o kadar çok tekrar ederlerdi ki, bir defasında Ümm-ü Seleme vâlidemiz, “Yâ Rasûlellah, bunu ne kadar çok söylüyorsunuz!” diye hayretlerini ifade etmişlerdi. O da “Kalb, Allah’ın iki parmağı arasındadır. Dilediği şekilde evirip çevirir” cevabını vermişlerdi.

Hidayette daha pek çok önemli faktörler vardır. Her şeyden önce, bakış zâviyesinin çok iyi ayarlanması lâzımdır. Bakış zâviyesi yanlış olursa, insanı hidayete götürmesi gereken pek çok delil, işaret, onun dalâletine sebep olur. Meselâ Firavun, veziri Hâmân’a, “Bir kule yap da, Musa’nın iddia ettiği Allah nerede bakayım!” der. Onun asırlarca önceki bu sözüyle, bu asırda, Rus astronotu Gagarin’in “Ben gökte baktım, Allah’ı göremedim” sözü arasında hiçbir fark yoktur. İkisi de, aynı yanlış bakış zâviyesinden hareket etmektedir. Gagarin’in bu sözüne merhum Necip Fazıl, kendine has üslûbu ve konuşma şekliyle şöyle cevap verirdi: “A ahmak! Allah’ın gökte bir balon olduğunu sana kim söyledi?”

Bakış zâviyesinin yanlışlığı gibi, zulüm ve kibir de küfrün sebepleri arasındadır ve bunlar, hidayete manidir.

Hidayeti yaratan Allah olduğu içindir ki, günlük namazlarımızın her rekatında, Fatiha sûresinde, “Bizi Sırat-ı Müstakîm’e hidayet et” diye Allah’a dua ediyoruz. Esved ibn Yezid en-Nehâî gibi zatlar, bast-ı zamanda yaşadıkları için ihtimal bu duayı günde bin defa yapabiliyorlardı. Bu da, bize meselenin ne kadar ehemmiyetli olduğunu göstermektedir.

***

22.30 civarında sohbetten kalkıldı ve 22.50’de yatsı namazına duruldu.

23.15’de, mutadı üzere, salona çıktılar. Yatmadan önceki bu son sohbet, genellikle hâtıra, dertleşme, şiir okuma gibi yönleriyle daha mahrem his teatilerine sahne oluyor. Bu gece de öyle oldu. Önce, yemek sonrası sohbetin devamı mahiyetinde şunları söylediler:

SIRAT-I MÜSTAKÎM ÜZERE KALABİLME

Sırat-ı Müstakîm üzere kalabilmek için devamlı Allah’a sığınmak ve hep dua etmek lâzım. Kalbler, O’nun elindedir. Kalbe kalb denmesinin bir sebebi de, onun sürekli dönüp durması, bir halden başka bir hale kalbolmasıdır. Hiç birimiz, garantide değiliz. Bugün burada oturan bir arkadaş, başına gelenleri, ailesinin, çocuklarının durumunu anlattı. Allah, ağır imtihan ediyor. Bizi, öyle imtihanlardan muhafaza buyursun.

Geçmiş hayatımıza dönüp baktığımızda, Allah’ın bizi çok tehlikelerden koruduğunu görürüz. Çok mehâlike yaklaşıp da tam düşeceğimiz anda Allah tutmuş ve kurtarmıştır. Bu itibarla, Allah’a çok sığınmak ve çok güvenmek lâzımdır.

ANNE-BABA

Annemin vefatında yanında bulunamadım. İstanbul’a gitmiştim. Annemin vefatına dayanamam der ve ondan önce ölmeyi arzulardım. Fakat sonra aklıma gelirdi ki, bu kadın benim vefatıma dayanamaz, çıldırır. Ne zaman ziyaretine varsam, o hasta haliyle yanıma yaklaşır, ayaklarıma dokunur, çorapları yoklar ve “Ayakların üşürdür” derdi. Çok basiretliydi. Bazen bazı arkadaşlarla alâkalı soru sorar, hizmetle ilgilenir, sorudan hoşlanmadığımı sezerse hemen konuyu değiştirir, çevresindekilere, “Ne duruyorsunuz? Şu Hacı’ya bir çay yapın getirin” derdi. Şimdi bir türlü onun boşluğunu dolduramıyorum.

Ardından, sorulan sorulara cevaplar verdiler:

ASKERLİKTEN SONRA EDİRNE’YE DÖNÜŞ

– Askerden sonra Edirne’ye 1964’te mi dönmüştünüz?

1963 idi. O sıralarda beni çok evlendirmek istediler. Erzurum’a geldiğimde ağır baskı yaptılar. Annemle Enver amcamın olduğu bir mecliste şunları söyledim: “Benim başım gaye-i hayalime bağlı. Bir de siz ayaklarımı bağlayacak olursanız, ben de artık hareket edemem ve yıkılır kalırım.” İstemeyerek biraz sertçe konuşmuştum. Bunun üzerine amcam, hiç unutamayacağım kerametvarî şu karşılığı vermiştir: “Bak oğlum. Sana bir teklif de 30’una geldiğinde yapılır. O zaman da kabûl etmezsen, artık bir daha da bu iş hiç olmaz” demişti. Hakikaten 30 yaşımda iken, çok sevdiğim, çok hürmet ettiğim birisi, benim için münasip gördüğü birisini bulmuş. Hattâ, beni razı edeceği ümidiyle aileye de söz vermiş; fakat, şiddetle karşı çıktım, “Hocam, evvel ve âhir böyle bir düşüncem yok” dedim. Bunun üzerine boynuma sarılıp ağladı. Bu hatıramı herhalde hiç anlatmamıştım.

HAYATINDAKİ BELLİ ZAMAN DİLİMLERİ

– Hayatınızdaki belli zaman dilimlerini açar mısınız?

1958-59’da Edirne’ye geldim. 22 yaşımda iken 27 Mayıs ihtilâli oldu. 1971’de 12 Mart ihtilâlinde, malûm, 6 ay içeride kaldım. 1982 yılında iken çok sıkıntı çektim ve herhalde “öleceğim” diye düşündüm. Daha sonra, 55 yaşında ölümümü beklemeye durdum. Ama bu beklentim ölüm olarak değil de, va’zları bırakmam şeklinde tecelli etti.

Bugün 19 Mayıs mı? Bende hatıralara karşı derin bir bağlılık var. Meselâ, yolda giderken bir ağacın altında dinlenmiş olsak, bir daha aynı yerden aynı arkadaşlarla geçtiğimizde, o arkadaşlar, “Şu ağacın altında dinlenmiştik” diye hatırlayıp, aynı teklifi tekrarlamasalar, “Bunlar ne kadar duygusuz!” derim. Aslında aynı ruh hâletini paylaşmayan bunu anlamaz.

Daha sonra, Erzurum’da geçen bazı va’z hatıralarını anlattılar ve 00.30’da odasına çekildiler.