1-11. GÜN

Her zamanki vakitte sabah namazı kılındı ve yine her zamanki vakitte kahvaltıya oturuldu. Kahvaltıda, Urfa valisinin imam-hatip mensuplarına yaptığı bir konuşmadan söz edildi. Bunun üzerine Hocaefendi, şunları buyurdular:

İMAM-HATİPLER ÜZERİNE

İmam-Hatipler, gerçi orta kısımları kapatıldı ama, tamamı kapatılmadı, ama kendiliklerinden kapanma merhalesinde. Bu konuda, İmam-Hatipler ve İmam-Hatipliler bir imtihan geçirdi. Eğer bu okullarda dini yaşama, yaşatma, anlatma ve hayata hayat kılma; hayatın gayesi kılma en ön planda olmuş olsaydı, bir-iki sene içinde İmam-Hatipler boşalmazdı. Bu olmadı ve üniversite kapısı da açılmıyor diye, imam-hatipler boşaldı.

İmam-Hatip okulları ve ilâhiyatlar, bugüne kadar yüz binlerce mezun verdi. Ancak toplumumuza bekleneni verdi mi, vermedi mi? Bu yüz binlerce insandan kaçı kendini dini anlatmaya hasretti ve bu konuda hırz-ı canda bulundu? Acaba bunlar kendilerini daha bir yetiştirip, Asya’ya, Afrika’ya, Amerika’ya açılamazlar mıydı? Din adına buralara gidip, bir iş tutup, icabında çöpçülük yapıp, taş kırıp, dinlerini anlatamazlar mıydı? Bu yapılmayınca, Allah da bu nimeti aldı. Bence meseleye böyle bir muhasebe şuuru içinde yaklaşmalıyız..

İmam-Hatiplerin ilk dönemde müfredatları iyi idi. Fakat hoca yoktu. Rahmetli Mahmut hoca, Hüsrev hocanın, ilk dönemde İstanbul İmam-Hatib’in müdürlüğünü de yapmış olan rahmetli bir zâta, “Bu okullar, kendi hocalarını yetiştirdikleri zaman, ancak asıl fonksiyonlarını eda edecekler” dediğini nakleder, sonra da, “Bu okullar, kendi hocalarını yetiştirdi, ama…” der, sözünün arkasını getiremez...

Halk, İmam-Hatiplere yönelirken ve onlara destek olurken, liseler ihmal edildi; âdeta boşverildi. Burada halkın bir suçu yoktu; halk, kendince bir hayrın peşindeydi. Keşke bu samimi himmet milletin geleceğine yönlendirilebilseydi..! Ancak nedendir, bu hiçbir zaman yapılamadı.

Osmanlı’nın son döneminde, ülkede 1000’den fazla lise seviyesinde yabancı okul varken, bize ait 100 tane bile yoktu. Bu yabancı okulların, Türkiye’nin yakın tarihindeki rolleri çok iyi incelenmelidir. Aslında, bütün bunları anlatmanın, hattâ hatırlamanın bile gereği yok. Bir zaman bir resim değerlendirmesinde dendiği gibi, “Karanlığa sövmektense, tek bir mum yakmak daha iyidir.” Bence yapılması gereken de işte budur. Karanlığa sövmekle hiçbir şey olmaz, beyhude enerji tüketilmiş olur.

***

Daha sonra, Haşre imanın faydalarıyla ilgili bir bölüm okudular ve kalkıldı.

Öğle namazı mutad vaktinde kılındı. Öğle yemeğinden sonra umumi bir sohbet olmadı. Bir ara odaya girdiler. Bir-kaç dakika oturup, ayrıldılar.

***

SÖZLER’DE İLHAM

İkindi namazından sonra bir miktar oturdular. Bir soru üzerine, insan-ı kâmilin ilminin vehbî olduğunu, müktesebâtının da mutlaka bulunmakla birlikte, bilhassa misyonunu ifada kesbîyi bir tarafa bırakıp, vehbîye dayandığını; Sözler gibi eserlerde ilhamın daima ağır bastığını; bazıları yanlış anlayıp, serrişte etse de, eserlerde zaman zaman bu hususun ifade mecburiyetinde kalındığını söylediler. Tanıdığım bir büyük zat, “Sus, kâinat mescid-i kebirinde Kur’an kâinatı okuyor…” sözünü buna misal olarak verirdi. Bir başkası da bunu alıp, kendisine mal etmiş, ama, şöyle sığ bir kalıba sokmuş: “Sus, kâinat mescid-i kebirinde Kur’an okunuyor.” Bir ufuk darlığı örneği...

***

Mutad vaktindeki akşam namazından sonra yemeğe oturuldu. Yemekten sonra, Türkiye’nin iç politikasıyla ilgili bir haberin kendisine aktarılması üzerine, şu yorumda bulundular:

POLİTİKA

Bunlar, bizi alâkadar eden mevzular değil. İnsanlar, basitlikten ve seviyesizlikten hoşlanıyorlar; geçmişi yıkmaktan hoşlanıyorlar. Şeytanın imali ve imalesi de var. İmal, kullanma demek; imale, yönlendirme demek. Lüzumlu meseleler varken, şeytan, lüzumsuz şeylerle insanları meşgul ediyor. Hangi husus, Allah’ın varlığına ve birliğine delâlet ediyorsa, Allah’ın varlığı ve birliği ile bir münasebeti varsa, bence işte onun üzerinde durmak lâzım. Eskiden, “söz kaydırma” tabirini kullanıyordum. Şimdi, “sözü merkeze çekme” diyorum. Yani, her neden bahsedersek edelim ve hele bunlar lüzumsuz şeylerse hemen sözü Allah’a getirmeli ve O’nun etrafında örgülemeliyiz.

“VECH’İN MANÂSI

–Kur’an-ı Kerim’de, meselâ, “Sabah, akşam, O’nun vechini dileyerek O’na dua ederler” âyeti gibi âyetlerde geçen Vech kelimesi rıza kelimesiyle aynı mıdır?

Vech, yüz demek. Zât-ı Ulûhiyet hakkında kullanılan Vech (Yüz), Yed (El) gibi müteşâbihat konusunda şöyle bir anlayışım var: Bunlar insan için ne ifade ediyorsa; birer sıfat mesabesinde, Kendi Zâtına, Şânına, Münezzehiyet ve Mukaddesiyetine uygun olarak, Cenab-ı Allah (c.c.) hakkında da aynı şeyi ifade ederler. El, bir bakıma güç ve kuvvetin sembolü, tezahür vasıtasıdır. Yüz ise, hemen bütün husûsiyetleriyle insanın kendisini gösterir. Kıyafet ilminde, yüzün ifade ettiği manâ daima başta gelir. Bu sebeple, Zât-ı Ulûhiyet için Vech deyince, O’nun Zâtını, bütün isim ve sıfatlarının nokta-i mihrakiyesini, Yed deyince de Kudretini anlamak, en doğru bir anlayış şekli olsa gerektir.

Tasavvuf’ta sübühât-ı vech tabiri vardır. Bu, Mertebe-i Ehadiyet’te Hz. Zât’tan gelen şualar, salik için bütün mâsivâyı yakıp kül eden tecelli demektir.

VECH VE ÂHİRET’TE ALLAH’I GÖRME

– Kur’an’da Vech kelimesinin bu şekilde kullanılması, Âhiret’te Cenab-ı Allah’ın görüleceğine bir işaret de olabilir mi?

Allah, Zâtıyla idrak edilmez; O, müdriktir. Kur’an-ı Kerim’in, “Gözler O’nu idrak edemez; O, gözleri idrak eder” buyurması, dünya için de, Âhiret için de geçerlidir. Hattâ, Hz. Urve, Hz. Aişe vâlidemizin yanında, mü’minlerin Cennet’te Cenab-ı Allah’ı göreceğinden bahsedince, vâlidemiz, “Yeğenim, o ne söz? Hiç Allah görülür mü?” der ve bu âyeti okur. İhtimal, vâlidemiz, onca hadis rivayet etmiş olmasına rağmen, ya bu konuda şeref-südur olan hadis-i şerifi duymamıştır; ya da, bir takım felsefî cereyanların, İslâm’ın içine girmeye başlamış olmasından, monist, gnostik, hermetik düşünceler Müslümanlar arasında yayılma istidadı göstermesinden dolayı bunlara kapı açmamak ve Zât-ı Ulûhiyet hakkında yanlış inançların önünü almak için böyle söylemişti.

Hz. Âişe validemiz, zekâsı, firaseti ve idrakiyle, gelmiş-geçmiş kadınların en zekîsi, müçtehidlerin de en büyüklerindendi. Hattâ Efendimiz’in (s.a.s.) onunla izdivacına da bu noktadan bakmak lâzım. Aksi halde, bilhassa kadınlık halleriyle ilgili ahkâm sonraki nesillere nasıl aktarılır ve bize nasıl gelirdi? Hz. Ebû Hüreyre’den sonra en fazla hadisi de, yine bu mübarek vâlidemiz rivayet etmiştir. Rivayet ettiği hadislerin sayısı 4000’den fazladır.

Hadis-i şerifte; mü’minlerin Cennet’te Cenab-ı Allah’ı kemiyetsiz, keyfiyetsiz ve bulutsuz bir günde dolunayı görür gibi görecekleri buyurulmaktadır. Bu, Ehl-i Sünnet’in inancı olarak, böylece akidemizin içine girmiştir. Aliyyü’l-Karî, Bed’ül-Amâlî’sinde bunu bilhassa zikreder. Fakat, burada, Cenab-ı Allah’ın – hâşâ – bir dolunay gibi görüleceğini anlamamak lâzım. Dolunay benzetmesi, görmenin açık ve net olacağını ifade içindir.

Âhiret’te Cenab-ı Allah’ın görülmesi bir tecellî midir?

– Dolunay denmesi, bu görünmenin aslî değil de, bir tecelli olacağı manâsına da gelir mi?

Ayın ışığı, malûm, kendinden değildir; güneştendir. Bu manâ da melhuz olabilir. Zaten, Zât-ı Ulûhiyet, hiçbir şekilde dünyada da Âhiret’te de idrak edilemez. Bundandır ki, kelâmcılar, “Zât-ı Ulûhiyet adına kalbinize ne gelirse, Allah, ondan farklıdır” demişlerdir. İmam-ı Rabbânî hazretleri bunu biraz değiştirerek, “Zât-ı Ulûhiyet hakkında kalbinize ne ki gelir; Allah, onun ötesinin, ötesinin, ötesinin … ötesindedir” buyurmuştur. Buradaki “ötesinin…” kelimesi, nâmütenâhî devamı ifade eder.

Cennet’te Allah’ı müşahede, biraz da herkesin mir’ât-ı rûhuna göre olacaktır. Bazısı buğulu, perdeli, sisli, dumanlı diyebileceğimiz şekilde olacaktır.. evet Allah Rasûlü’nün (s.a.s.) müşahedesiyle bizim müşahedemiz elbette ki aynı olmaz...