1-15. GÜN

BATI’DAKİ YENİ YAYINLARIN “YENİ”YMİŞ GİBİ TESİRİNDE KALMA

– Şu anda Batı’da yaygın, bizde de yaygınlaşan fikirler, teoriler var. Meselâ, en son Kaufman adlı birisi, Mega Strateji diye, kendince, ferd-toplum münasebetlerini düzenleyici ve toplumdaki, iş alanlarındaki tıkanıklıkları giderici bir teori geliştiriyor ve buna kalkış noktası olarak da, Talmud’daki “Dünyayı iyileştir” emrini aldığını söylüyor. Bizim dünyamızda da bu türden fikirler ve kitaplar birden ve çok alıcı buluyor. Halbuki, kültürümüzde bunların hiç biri eksik değil ve çok daha güzeli var. Meselâ, malûmunuz, “Dünyayı iyileştirme”, insanın yeryüzünün halifesi olmasının bir gereği ve fonksiyonu. Bu tür akımlar karşısında nasıl bir tavır içinde olmalıyız?

Daha önce de Toffler çıktı, Huntington çıktı ve saman alevi gibi, parlayıp söndüler. İlk çıktıklarında da, bunlara inanmamış ve bunu ifade etmiştim. Bu türden fikir ve projelerin arkasında, her şeyden önce yönlendirici bir elin varlığını kabûl etmek lâzım. Bundan daha önemlisi, herkes, kendi toplumunu temel alarak düşünür, konuşur ve yazar. Kendi kültürünün, kendi çevresinin tesirindedir. O bakımdan, bir toplumda ileri sürülen her tedavi şekli, diğer toplumlara aynen uygulanamaz. Bu hususu da göz ardı etmemek lâzım. Meselâ, din deyince Batılı ister istemez Hristiyanlığı anlar ve dini ona göre yargılar. Daha önce, bir resim değerlendirmesinde, Batı’da Hristiyanlık için kurulan dar ağacında İslâm’ı astığımız ifade edilmişti. Bu ne büyük bir hata ise, aynı şekilde, Batı’da ortaya çıkan her düşünceyi, her fikri, her tedaviyi hemen orijinal bulup almak, aynı derecede hatadır. Fakat, maalesef, bazı arkadaşlarımız hep bu hatayı işliyorlar.

Bizim kendi kültürümüz, kendimize ait eserlerimiz var. Bunların üzerinde çalışmak, bir araya geldiğimizde bunlar üzerinde müzakerede bulunmak ve problemlerimize çareleri onlarda aramak gerekiyor.

NEFSİ TERBİYE İLE NEFSİN HAKKINI VERME ARASINDAKİ DENGE

– Nefsi terbiye, aynı zamanda hakkını da vermek için elimizdeki ölçü ne olmalıdır?

Nefse hiç açık kapı bırakılmamalı; o, daima baskı altında tutulmalı. Zaten hayatımızı sürdürmek için yiyip içiyoruz; o, bunların hepsinden faydalanıyor. Fakat o, kendi haline bırakıldığı takdirde bunlara kanaat etmez; daha fazlasını, daha fazlasını ister. Onun her istediğini yerine getiren insan da, onun altında kalır ezilir. Nefsin gıdalanması için, ona ne ölçüde bir saha tanınacağı Din’de bellidir. Ona bunun ötesinde bir saha tanımak, onun altında kalıp ezilmeye yol açar.

Nefsin ruh gibi, kendine has bir mevcûdiyeti vardır. İmam-ı Birgivî’nin Tarikat-ı Muhammediye adlı eserine Berika adlı şerh yazmış olan İmam-ı Hadimî, ya kendi veya başkasının başından geçen misalî bir mahkeme hadisesini anlatır. Her kimse onu, “hakkında şikâyet var” diye mahkemeye çıkarırlar. Mahkemeye vardığında, köşede büzülmüş tanımadığı biri durmaktadır. Şikâyetçi olan bu kişi, “Bu zat, benim hakkımı vermiyor; yemiyor, içmiyor, yatmıyor” diye şikâyetlerini sıralamaya başlayınca, maznun, onun nefsi olduğunu anlar. Sonra da kendini şöyle müdafaa eder: “Budur beni sürekli olarak Allah’ın yolundan alıkoymaya çalışan; budur beni günahlara çağıran; budur benim helâkimi hazırlayan…” Neticede mahkemeyi kazanır.

Nefis şikâyet eder; kim bilir, Allah yolunda hizmet edenlerden, az yiyip az uyuyanlardan, meselâ, Ramazan’ın dışında Pazartesi ve Perşembe günleri oruç tutanlardan ne şikâyetler etmektedir! Fakat, onun şikâyete hakkı yoktur; onun şikâyetlerine hiç mi hiç kulak vermemek lâzımdır.