Mektup 27

[Kırk sene evvel Eski Said talebeleri içinde bir ihtiyar zât vardı ki, haremi genç idi. O zâta zarifane bu iki cümleyi ders vermiş.]

Benim gibi ihtiyar olmuş bir zât, çok sevdiği haremine demiş ki:

ولا‮ ‬يرعوك‮ ‬ايماس‮ ‬القتير‮ ‬به‮ ‬فان‮ ‬ذاك‮ ‬ابتسام‮ ‬العلم‮ ‬و‮ ‬الاوب

Yani: Sakalımda siyah kılların beyazlanması seni ürkütmesin. Çünki o beyazlık, yağ gibi ilim ve nurun tecessüm edip kafa kazanında kalbin hararetiyle eriyip tereşşuh ederek bütün saç ve sakalıma sızarak sana tebessüm ediyor. Gerçi mürur-u zamanla kuvvet ve hiss-i maddîyi kaybetmişim. Fakat asıl nuranî ve daimî kuvvet ve tatlı ve güzel cemal olan ilim ve edebi kazanmışım. Senin nazar-ı istikrahını değil, belki nazar-ı istihsanını celbetmeli diye haremini edibane kandırmış.

Biri de; çok sevdiği genç hareminden ihbar edip demiş ki:

قالت‮ ‬كبرت‮ ‬و‮ ‬شبت‮ ‬قلت‮ ‬لها‮ ‬هذا‮ ‬غبار‮ ‬وقايع‮ ‬الدهر

Yani: Haremim dedi ki: Sen büyük ihtiyarlandın, daha bana küfüv olamazsın. Ben de cevaben dedim ki: Benim saç ve sakalımda görünen beyazlıklar, ihtiyarlığın alâmetleri değiller. Belki dehrin musibetlerinin ve hâdiselerinin gürültü ederek, ayaklarının altından çıkan toz saç ve sakalıma konmuş. Silkelense düşer gibi diye güya o musibetler haylaz çocuklar gibi şamata ederek ayaklarından çıkan toz, gubar saç ve sakalıma yapışsa yani ben sinnen ihtiyar değilim. Belki başıma gelen, başımı döğen belaların tahrikiyle bir nezle-i şedidenin tesirinden beyazlığın gelmesidir.

[Elli sene evvel Kürdistan’ın meşhur âlimi merhum Şeyh Emin Efendi tarafından onbeş-onaltı yaşında bulunan Eski Said’i imtihan için sorduğu suallerden birisine verdiği hârika bir cevabdır. Bir saat zarfında bu acib muammayı halletmiş.]

Yine birisi sevdiği familyasına remizli olan bu fıkrayı söylemiş:

زِلَعْلِ بَارِ جُسْتَمْ ضِدِّ شَرْقىِ بِتَازِى وَرِىُّ قَلْبُ تَصْحِيف

Karısı anlamış. Manası: “Yârinin yani hareminin la’l gibi dudaklarından şarkın zıddını Arabî, Farisî kalb ve tashif suretinde istiyorum.” Zekice karısı da manasını fehmetmiş.

Eski Said, sual eden Şeyh Emin Efendi’ye demiş:

شرق “Şark”ın zıddı غرب “garb”dır. “Garb” noktanın tashifiyle عرب “arb” olur. “Arb” ise kalb-i tashif ile ربيع “rebî’" olur. Rebî’, Farisî بهار “bahar” olur. Bahar noktası tashif olup yukarı çıksa نهار “nehar” olur. Nehar Arabî يوم “yevm” olur. “Yevm” kalb ile موى “mûy” olur. “Mûy” ise Arabîsi شعر “şa’r” ki iki manası olup biri بيت “beyt”tir. Beyt de iki manaya gelir. Birisi دار “dâr”dır. Dâr ise tashif ile داز “dâz” olur. “Dâz” kalb ile زاد “zâd” olur. “Zâd” Farisî توشه “tûşe”, tûşe ise tashif ile بوسه “bûse” olur. Bûse ise Türkçe "öpmek" demektir.