The 9th Word | (3) Prayer encompasses every form of worship and points to the worship of all creation

Sevgili dostlarım, dokuzuncu sözün ikinci nüktesini mütala etmiştik en son.

Sübhanallah ve Allahu Ekber'i hangi makamlarda zikrettiğimizi konuşmuştuk.

Sübhanallah bir makamı tenzihti hatırlayacaksınız.

Allah'ı noksan sıfatlardan tenzih etme makamında onun celaline karşı ilan ettiğimiz bir kulluk makamıydı.

Aynı şekilde Allahu Ekber, Allahu Ekber zikri Allah'ın büyüklüğüne, azameti asarını ilan eden bir sözdü.

Bir zikirdi ve biz Allahu Ekber'i Cenab-ı Hakk'ın kemaline karşı kalben, lisanen, bedenen, ubudiyetimizi ilan makamında söylüyorduk.

Elhamdülillah bizim şükür makamımız.

Cenab-ı Hakk'ın kemali rububiyeti, azameti asarı, onlara karşı bizim ilan ettiğimiz Elhamdülillah'lar, Allahu Ekber'ler bunun yanında bir de o eserlerle bizim kurduğumuz bir ilişki var.

Rahmet ilişkisi, rızık ilişkisi, o eserlerle Cenab-ı Hakk'ın bizim aramızda kurduğu bir nimetlenme, rızıklanma ilişkisi var.

O nimetler bize ulaştığında bu ulaşmışlığa cevap olarak biz adeta o nimeti aldık, yerine ulaştı, kabul ettik ve kalbimizi mihnet hisleriyle, şükür hisleriyle doldurdu dercesine Elhamdülillah diyerek kurduğumuzu ilan ediyoruz.

Cenab-ı Hakk'ın nihayetsiz rahmet sofraları var, nihayetsiz rızık sofraları var.

Rububiyet dairesi içerisinde gözümüze ayrı, kalbimize ayrı, ruhumuza ayrı, midemize ayrı hazırlanmış rızık sofraları var.

Diyor ki Bediüzzaman Hazretleri kul Cenab-ı Hakk'ın rububiyet dairesine karşı kendi ihtiyacatını görmesiyle başlıyor.

Onun hamd makamına yükselmesi, kendi ihtiyacını görmesi, arkasından bütün mahlukatın ihtiyacını görmesi ve bunları bir sual ve dua lisanına dönüştürmesi.

Suali soru sormak olarak düşünmeyin. Midenin açlığı bir sualdir. Yemekler o açlığa verilmiş cevaplardır.

Ya da gözün görmeye olan ihtiyacı bir sualdir. Işık, görüntüler, renkler, şekiller o ihtiyaca verilmiş olan bir cevaptır.

İnsanın önce ihtiyacını fark etmesiyle başlar rızka olan muhataplığı. İlim hayatında ilim tahsil etmemiş bir insanın ilme ihtiyacı yokmuş gibi gözükür ya da o bunun farkında değildir.

Açlığını hissetmeyen bir insana yemek verilmez. Aynı şekilde muhabbeti olan açlığını, ilmi olan açlığını, marifeti ilahiyeyi olan açlığını, şu kainatın rububiyet saltanatı içerisinde Rabbi ile olan muhataplığa olan ihtiyacını fark etmeyen bir insan o ihtiyacını tanımlayamadığı için bunu bir suale dönüştüremez.

Suale dönüştüremediği için de herhangi bir cevap talep edemez.

Bu makamı bizim kendi ihtiyacımızı fark edişimizle ulaştığımız bir makam. Bütün mahlukatın ihtiyacını aslında insan kendi sonsuz nihayetsiz ihtiyacatı içerisinde görüyor ve fark ediyor.

Kendi ihtiyaçlarının farkındalığının perspektifiyle baktığında bütün mahlukatın ihtiyacını da kendi ihtiyacına dahil edip huzuru ilahiyeye çıkarabiliyor. Bunu bir sual lisanına, dua lisanına dönüştürüyor.

Elhamdülillah bu sual ve dua lisanının huzuru ilahideki ilanı bizim Cenab-ı Hakk'ın cemaline karşı sergilediğimiz bir ubudiyet tavrı.

Ve biz sübhanallahla tenzih makamında, allahu ekberle bir hayranlık istihsan makamında durduğumuz gibi aynı şekilde elhamdülillahla bir şükür makamında duruyoruz.

Yani Cenab-ı Hakk'ın nimetlerinin gelip bize ulaştığını Cenab-ı Hakk'ın cemaline karşı ilan ediyoruz. Sual ve dua lisanıyla bütün mahlukatın taleplerini de kendi taleplerimizin içerisine katıp Cenab-ı Hakk'ın rububiyetine karşı ilan ediyoruz.

İşte ikinci nüktede Bediüzzaman Hazretleri ubudiyetin manasını daha önce zikretmiştik. Namazın manasını genişletmek suretiyle ubudiyetin manasını ortaya çıkarıyordu Bediüzzaman Hazretleri ikinci nüktede.

Ve bu hikmetlerden dolayı, bu manalardan dolayı taraf-ı ilahide vaz edilmişler diyor Bediüzzaman.

Üçüncü nüktede üstadım insan da kainat arasındaki ilişkiyi, Fatiha-yı Şerife ile Kur'an-ı Mürşan arasındaki ilişkiyi baz alıp namazla bütün ibadetler arasındaki ilişkiyi izah ediyor bize.

Diyor ki üstadım nasıl ki insan şu alem-i kebirin bir misali musagarıdır. İnsan küçük bir alemdir, alem büyük bir insandır. Adeta insan alemlerin haddelerden, süzgeçlerden geçirilmiş küçük bir nüfusası hükmündedir.

İnsan ve kainat arasındaki ilişki Fatiha-yı Şerife ile Kur'an-ı Azimüşşan arasındaki ilişki gibidir. Fatiha-yı Şerife Kur'an-ı Azimüşşan'ın bir timsali müneveridir. Adeta Kur'an'ın bir özeti, bir timsali, Kur'an'daki bütün manaların bir fihristesi hükmündedir Fatiha-yı Şerife.

Bu cüz-kül ilişkisi, çekirdek-ağaç ilişkisi aynı şekilde namazla bütün ibadetler arasında da söz konusudur. Namaz bütün ibadet nebilerinin numunelerini, işaretlerini kendi içerisinde toplayan bir nurani fihriste hükmündedir.

Bunu bütün ibadetlerle namaz arasında nasıl bir ilişki olduğunu derinleştirerek anlayabilmek mümkün. Mesela hacca gitmek İslam'ın şartlarından bir tanesidir ve insan hayatında bir kere farz olarak hac vazifesini ifa eder.

İmkanı olmayanlar, sağlığı el vermeyenler bunu dahi yerine getiremeyebilirler. Oysa biz namazda günde beş defa kalbimizin yönünü kıbleye çeviriyoruz.

Biz namaz hakikatiyle günde beş defa kalbimizi kıble nümalı bir pusula haline getiriyoruz ve yüzümüzü Kabe'ye çevirmek suretiyle, onu sünnettir tahayyül etmek, iki kaşımızın arasında tahayyül etmek suretiyle Kabe'yi,

Kabe ile olan ilişkimizi bir tevhidi bir ilişki olarak beş vakit namazda diri tutuyoruz. Hacca gitsek bile Kabe ile olan ilişkimizi yine namazla sürdürüyoruz ve biz eğer hakiki bir namaz kılıyorsak günde beş defa Kabe'yi tavaf ediyor, onunla kurduğumuz ilişkiyi daimi bir ilişkiye dönüştürüyoruz.

Aynı şekilde Ramazan ayındayız. Ramazan orucu bizi günahlardan, yemeklerden, içmeklerden, haramlardan, hatta dilimizi, hatta hayallerimizi, gözümüzü, kulağımızı, maleyaniyat ve huzuliyattan dahi uzak tutmaya çalıştığımız bir ibadetin, orucun içerisinde tutuyor.

Aynı şekilde biz namaza baktığımızda namazın bizi oruçla kendimizi muhafaza ettiğimiz o manaların içine günde beş kere çektiğini görüyoruz biz. Hatta bakışlarımızı bile etrafta dolaştıramaz hale geliyoruz. Kulağımızı etraftaki seslere kapatmaya çalışıyoruz namazın içerisinde, hayalimizi bile odaklamaya çalışıyoruz.

Adeta namazla aleme dağıttığımız, insanlara dağıttığımız duygularımızı, parçalarımızı, hayallerimizi, düşüncelerimizi toplayıp seccadede, secdede namazda odaklamaya çalışıyoruz. Namaz çok ciddi bir odaklanma eylemi. Bir insan namazda aleme dağıttığı parçalarını bir araya toplayamazsa başka bir şekilde toplayabilmesi mümkün değildir.

İşte namazda biz adeta o oruçla Ramazan ayı içerisinde ifa etmeye çalıştığımız o manaları namazda teksif edilmiş, yani yoğunlaştırılmış bir şekilde ifa etmeye çalışıyoruz.

Bütün uzviyetimizi bir mananın içerisinde topluyoruz. Bütün mahiyetimizle, maddi ve manevi varlığımızla biz huzuru ilahide günahlardan, bütün menfi duygulardan arınmış olarak gözümüze, kulağımıza oruç tutturma çabası içerisinde duruyoruz.

Dolayısıyla namaz savm manasını da kendi içerisinde cam ediyor. Kelime işadeti biz dilimizle söylüyoruz, kalbimizle ikrar ediyoruz ama namazda kelime işadeti biz bedenimizle, eklemlerimizle, secdemizle, rükumuzla, amelimizle, suretimizle ifa ediyoruz.

Adeta hani tasavvufi bir söylem vardır bilirsiniz. Kıyamdayken bir insan elif suretindedir, rükudayken dal suretindedir, secdedeyken mim suretindedir ve bu üçünü yan yana getirdiğimizde adem kelimesi ortaya çıkar.

Adeta biz adem olmanın sırrını kıyamda, rükuda ve secdede tamamlıyor. Kelime işadeti suretimizle, bedenimizle, maddi ve manevi varlığımızla ilan ediyoruz.

Ve zekat İslam'ın şartlarından beşincisi namaz bir zekat eyleme. Aynı zamanda sağlığımızın zekatını, gençliğimizin zekatını, kıyamda durabiliyor oluşun zekatını, rükuya belimize eğebiliyor oluşun zekatını, dizlerimizin kırılıp da secdeye gidebiliyor oluşunun zekatını,

Cenab-ı Hakk'ın huzurunda durabilme şuurunu taşıyor oluşun zekatını, Resulullah Efendimiz'in namaz mesajının, namaz hediyesinin bize ulaşmışlığının ve kalbimizin onu tasdik ediyor oluşunun zekatını namazla ifa ediyoruz biz.

Namaz aynı zamanda bizim zekatımız, kulumuzun zekatı, idrakimizin zekatı, gençliğimizin zekatı, sağlığımızın zekatı.

İşte namaz ibadet nev'ilerinin bir firistesi hükmünde. Hayatımız boyunca yaptığımız ibadetleri, Allah'a takdim ettiğimiz kulukları, düşündüğümüzde namazın bunları kendi içerisinde nasıl cam ettiğine şahit oluyoruz biz.

Bu kurduğumuz ilişki içerisinde şunu da göz ardı etmemek lazım, biz namazda kendimizi tahayyül edelim, namazda durduğumuzu tahayyül edelim.

Hem namazdayız, insanız yani bütün alemi kebirin bir misali musaları olarak namaza duruyoruz. Hem bütün ibadetlerin firistesi olan namazın içerisindeyiz hem de namazın içerisinde Fatiha-yı Şerife'yi okuduğumuzu düşünün.

Fatiha-yı Şerife de Kur'an'ın bir temsali, münevveri. Bütün bunları aynı çizgide toplayın. Yani adeta bütün bir alem, Kur'an-ı Kerim ve bütün ibadetler bir tek çizgi içerisinde toplanıyor, bir tek çizgi üzerinde toplanıyor.

Biz insan namazda Fatiha-yı Şerife'yi okurken bütün bir alem, Kur'an-ı Kerim ve bütün ibadetler o insan mahiyetinde namazın içerisinde cam olmuş oluyor. Biz bu eylemin içerisindeyken yani namazda Fatiha-yı Şerife'yi okurken camül cam makamında duruyoruz.

Üstadım yine bize diyor ki namaz aynı zamanda bütün mahlukatın yaptıkları çeşit çeşit ibadetleri de kendi içerisinde cam eder. İbadetin sınıflarını da kendi içerisinde cam eder.

Hayvanatın ibadetini cam eder. Nebaatatın ibadetini cam eder. Hatta meleklerin ibadetini cam eder kendi içerisinde. Cin tayifelerinin ibadetini cam eder. Bütün mahlukatın ibadet nev'ilerini kendi içerisinde cam eden bir ibadettir.

Mahlukata baktığımız zaman biz onların üç temel duruş içerisinde olduklarını görüyoruz. Ya kıyam halindeler ya rükû halindeler ya da secde halindeler. Namaz bütün bu duruşları kendi içerisinde cam ediyor. Ya Cenab-ı Hakk'ın celalini ya cemalini ya da kemalini ilan halindeler. Namaz bu ilanları kendi içerisinde cam ediyor.

Allah'ın nice melekleri var ki kıyamete kadar rükûdalar. Allah'ın nice melekleri var ki kıyamete kadar secdedeler. Onların ibadet çeşitlerini de namaz kendi içerisinde cam ediyor.

Dolayısıyla bütün bir mahlukatın ibadet nev'ilerini çeşitlerini de kendi içerisinde cam eden bir ibadet namaz ibadeti. Öyleyse biz namazın toplayıcı bir ibadeti olduğunu söyleyebiliriz. Biz sadece ramazanın içerisinde farz olarak oruç tutuyoruz.

Biz hayatımızda bir tek defa farz ibadet olarak hacca gidebiliyoruz. Biz zekatı imkanı olanlar verebiliyor. Mali bir ibadet zekatı onu da senede belirli bir miktarda ifade edebiliyoruz.

Bu ibadet çeşitlerine baktığımız zaman biz bütün bunların namazla süreklilik kazandığını, beş vakit namazın günde beş kere tekrar edilmek suretiyle hatta insan hasta olsa bile onu ihmal edemediği şekliyle ifade edilmesi suretiyle

ya da savaşta bile olsa insan ondan muaf olamayacağı bir mahiyetle hayatımıza hakim kılınması suretiyle günde beş kere kılınmasının farz olması suretiyle sair ibadetlerin namazda cam olduğunu toplandığını ve bütün kainatın özeti olması hasebiyle de insanın bütün mahlukatın nev'ilerini, ihtiyaçlarını, taleplerini kendi taleplerinde topladığı gibi

aynı zamanda mahlukatın ibadetini de kendi ibadetin, namaz ibadeti içerisinde toplaması anlamına geliyor.

Öyleyse biz namazın toplayıcı bir ibadet olduğunu söyleyebiliriz.

Namazdayken de insanın cem-ül-cem makamında yani toplayıcılığın toplayıcılığı makamında durduğunu söyleyebiliriz.

İnsan toplayıcı, namaz toplayıcı.

Namazın fıtriliği içerisinde Fatiha-yı Şerife'yi okuma makamında insan tam da o toplayıcılık makamında.

Oysa insan hayatın içerisinde kendi varlığını mahlukata nasıl dağıtıyor diye dikkat ederseniz, bakarsanız o toplayıcılığın insan mahiyeti açısından ne kadar tekamül ettirici, onu miraca yükseltici olduğu tezahür eder.

Öyleyse namaz müminin miracıdır manasını biraz da namazın bizim mahiyetimizi inkişaf ettirme, namazın bizim mahiyetimizin her türlü cüz'ünü bir araya getirme, namazın bütün ibadetleri bir araya getirmesi mahiyeti üzerinden de okuyabilmek mümkün.

Gelecek derste dördüncü nükteden itibaren devam edeceğiz inşallah.