The 9th Word | (6) The time of the afternoon prayer recalls the approach of an ending, while the evening prayer recalls death and life’s end

Euzubillahimineşşeytanirracim. Bismillahirrahmanirrahim.

Sevgili dostlarım dokuzuncu sözün dördüncü nüktesindeyiz.

Geçen dersimizde hatırlayacaksınız sabah namazı ve öğlen namazının zamanı nasıl böldüğünü,

zamanın helezonik dairelerinde bizi dar zamanlardan geniş zamanlara doğru nasıl açtığını,

namazın manası olan tesbih, tazim ve şükrümüzü nasıl geniş dairelere doğru yaydığını görmüştük.

İkindi vaktinde kalmıştık. Ben kaldığımız yerden devam etmek istiyorum.

İkindi vakti bize neyi hatırlatır? Hatırlatma zaman dilimlerimizi tekrar edelim.

Birinci dairemiz günün dairesi. Onu namazda bölüyoruz.

Aynı şekilde namazla daha geniş bir daire olan mevsimlerin dairesini bölüyoruz.

Daha geniş daire olan kendi ömrümüzün dairesini bölüyoruz.

Ve en geniş zaman dairesi olarak kabul ettiğimiz altı günlük zaman dairesini bölüyoruz.

Bunları namazla böldüğümüz için de birbirlerine temas ettikleri noktadan,

yani ikindi namazı hangi noktaya temas ediyor mevsimler dairesinde,

ikindi namazı hangi noktaya temas ediyor benim ömür dairemde

ya da altı günlük kainatın ömür dairesinde neye tekabül ediyor bunları mütalaa ediyor konuşuyorduk.

İkindi vakti bize neyi hatırlatır diye sorduğumuzda,

ikindi vaktinin özelliğine bakalım önce.

İkindi vakti artık kemalin bittiği, yani öğlenle giren, öğlenle başlayan,

yine öğlen namazıyla tamamlanan kemalin nihayete erdiği artık zevalin başladığı nokta.

Yani ikindi vakti bize bütün zevalleri, kemallerin tamamlanıp da zevallerin başladığı noktayı hatırlatıyor.

Mevsimler dairesinde zevalin başladığı yer sonbahardır.

Yaz mevsimi artık geçer, meyveler olgunlaşır, çiçekler açar ama bu kemalleri hep bir zeval takip eder.

O açılan bitkiler, açılan çiçekler sanat-ı ilahiyeyi teşhir ettikten,

zihşuur nazarları arz ettikten sonra zevale meyletmeye başlarlar.

Artık solmaya ve dökülmeye başlarlar.

Aynı surette meyveler olgunlaşır, onlar toplanır, yenilir, şükredilir.

Eğer toplanmazsa meyveler, onlar da zevale meyletmeye başlarlar.

Onlar da o olgunluktan yavaş yavaş çürümeye doğru, pörsümeye doğru meylederler.

Aynı surette biz mevsimlere baktığımızda, nebatat taifelerine baktığımızda bunu geniş dairede müşahede edebilmemiz mümkün.

Sonbahar mevsimi kemallerin zevallere meylettiği mevsimdir.

Başlangıcından itibaren kışa kadar hep bir zeval mevsimidir, sonbahar mevsimi.

İkindi vakti bize güneşin zevale meyletmesiyle mevsimlerin zevale meylettiği sonbahar mevsimini hatırlatır.

Aynı şekilde kendi ömür dairemize baktığımızda bizim ömür dairemizin de sonbaharı,

bizim ömür dairemizin ikindi vakti ihtiyarlık vaktimizdir.

Artık gençliğin kemali, bir noktada başlayan o gençliğin kemali tamamlanmış ve biz de zevale meyletmeye başlamışızdır.

Ayet-i Kerime'de Zekeriya Aleyhisselam'ın buyurduğu gibi,

saçlarımız beyaz alevler gibi tutuşmaya, kemiklerimiz gevşemeye başlar ikindi vaktinin girmesiyle beraber kendi ömrümüzde.

Kendi ömrümüzde ihtiyarlık vaktinin girmesiyle beraber vücudumuz yorgunluğunu hissettirmeye,

ölümün keşif kolları hükmünde olan hastalıklar bedenimizi yavaş yavaş yoklamaya,

yüzümüz kırışmaya başlar, eklemlerimizde ağrılar kendini hissettirmeye başlar,

vücudumuz yavaş yavaş bükülmeye, dal olmaya başlar, toprağa yakınlaşmaya başlarız ikindi vaktinin girmesiyle beraber ömrümüzde.

Dolayısıyla ikindi vakti bize kendi ömrümüzün zevali olan ihtiyarlık mevsimini hatırlatır.

Ve en geniş daireye baktığımızda biz en geniş daire, altı günlük dairesinde hangi vakti hatırlatır diye sorarsak,

üçüncü gün, üçüncü gün ihtiyarlık vakti, dünyanın yaratılışın ihtiyarlık vakti,

Efendimizin nüzul vakti, peygamberlik vaktidir.

Efendimiz bunu bir hadis-i şerifinde de beyan ediyor.

Ben ikindi vakit peygamberiyim, ikindi zaman peygamberiyim diyor.

Çünkü dünyanın artık varlığın insan meyvelerini vermeye başlaması yani kendi kemalat meyvelerini vermeye başlaması Hazreti Adem'leydi hatırlayacaksınız.

Ve en son peygamber, en son peygamberlik meyvesi, peygamberlik sayfasının hatemi olan, mührü olan,

Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemle cereyan ediyor son peygamberliği.

Ve artık Efendimizin gelişiyle beraber yeryüzünde ahir zaman dediğimiz zaman dilimi yani ikindi, dünyanın ömrünün ikindi vakti başlamış oluyor.

Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemden sonra artık peygamberlik sayfası kapanıyor, velayet sayfası açılıyor.

Ondan sonra velayet silsileleri başlıyor.

Bu peygamberlik sayfasının mühürlenip de velayetin başladığı nokta, Efendimizin risalet noktası dünyanın altı günde,

kainatın altı günde ve zamanın altı günde yaratılışının tam manasıyla üçüncü gününün başlangıcına tekabül ediyor.

Öyleyse aslında bu hatırlatmalar bizim hayatımızın esasını teşkil ediyor.

Çünkü bir günün dairesi içerisinde biz mademki zamanımızın algısı dairesel bir zaman algısıdır,

bütün dairesel zaman algılarında kesiştiğimiz noktalara açılabiliyoruz.

Yani bir genç, çok gençliğe yeni erişmiş olan birisi ikindi vaktinde o günün yorgunluğuyla,

günün bedenine yüklediği yorgunlukla, güneşin zevale meyletmesiyle aslında kendi ihtiyarlık vaktini tahayyül edebilir,

kendi ihtiyarlık vaktini hatırlayabilir, onun duygusunu yaşayabilir.

Meşhurdur biliyorsunuz Yahya Kemal'in bir şiirinde der ki,

Yahya Kemal, sular sarardı kanlıcanın ihtiyarları bir bir hatırlamakta geçen sonbaharları.

Kanlıcanın ihtiyarlarının geçen sonbaharları hatırlıyor oluşu tesadüfi değildir aslında.

İhtiyarlık insana hatırlatır. Neyi hatırlatır?

Sonbaharı hatırlatır. Sonbahar insana kendi ihtiyarlığını hatırlatır.

Güneşin zevale meyletmesi ikindi vakti bize hem kendi ihtiyarlığımızı hem sonbaharı hatırlatır,

hem de aslında dünyamızın yaşlı bir dünya olduğunu hatırlatır.

Hani Haşim'in de bir şiiri var. Diyor ki, bu bir lisan-ı hafidir ki ruha dolmakta diyor zaman algısını ruhumuza taşırken.

Bu bir gizli bir dil ve bu gizli dil aslında ruhumuza dolan bir dil.

Lisan-ı hafîd o. Ve bizim ruhumuza doluyor.

İhtiyarlığın manalarını dolduruyor ruhumuza ikindi vakti.

İkindi vakti ruhumuza yaşlı dünyamızın manalarını dolduruyor.

Sonbaharın manalarını dolduruyor. Kendi ömrümüzün ihtiyarlığının manalarını dolduruyor.

Yorgunluğun, bedenin ruhu taşımaktaki zorluklarının manalarını dolduruyor.

Dolayısıyla ikindi vakti belki de bize namazın manası içerisinde tesbih, tazim ve şükür manalarını en geniş daireye yayma noktasında

belki kendi acizimizi hissettirdiği için tesbihimizi, subhanallah tesbihimizi o acizin ve fakrin idraki içerisinde yapabilmeyi,

aynı zamanda şükrümüzü ifa sadedinde o yorgunlukla beraber huzuru ilahiye çıkabilmeyi,

o ihtiyarlıkla beraber huzuru ilahiye çıkabilecek takati bulabiliyor oluşun şükrünü ruhumuzda hissedebilmeyi,

aynı zamanda tazim noktasında kemale eren her şeyin zeval-i meyle dişinin ayrı bir şölen olduğunun idrakini hatırlatıyor.

Sonbahar mevsiminde renklerin çoğalışını hatırlayın.

Yaz mevsiminden sonra sonbahar başladığında o ağaçların yemyeşil yapraklarının binbir renge girişini,

sarı, kahverengi, renklere bürünüşünü, kırmızılara dönüşünü hatırlayın.

İhtiyarlığın da kendi içerisinde binbir türlü cilvesinin, renginin, derinliğinin, güzelliğinin olduğunu Allah-u Ekber diyerek ilan ediyoruz biz namazımızda.

İkindi vaktinin o güneşin ışıklarının yavaş yavaş kırılıyor oluşunun oluşturduğu ışıklar, gölgeler,

onunla beraber mevsimlerin, sonbahar mevsiminin rengarenk şöleni, o yaprakların yavaş yavaş dökülüyor oluşunun şöleni, rüzgarların şöleni,

kendi ömrümüzün ihtiyarlık vaktinin kemalatı taşıyor oluşumuzun şöleni, o kemanatla yaşıyor oluşumuzun şöleni,

bedenimizin eskiyor ama ruhumuzun o kemalatla beraber kendi seyri sulukunu yapmaya devam ediyor oluşunun şöleni,

bütün bunlarla beraber kendi tesbih, tazim ve şükrümüzü, Sübhanallah, Elhamdülillah, Allah-u Ekberlerimizi,

o günün küçücük dairesinden mevsimlerin dairesine, kendi ömrümüzün dairesine ve altı günlük hikat dairesinin en geniş üçüncü dairesine

taşıyor oluşumuzun şölenini, huzuru ilahiyeye çıkarıyoruz ve ikindi vaktinin idraki içerisinde,

kendi zevale meyledişimizin idraki içerisinde namazımızı ifa ediyoruz.

Ve akşam vakti, akşam vakti bize neyi hatırlatır diye sorduğumuzda, sabah başlangıçları hatırlatıyordu,

öğlen vakti bütün kemalatları hatırlatıyordu bize, ikindi vaktinin bütün zamanları kestiği, kesiştiği nokta zevale meyletme noktalarıydı,

akşam vaktinin bize hatırlattığı şey de zeval, güneşin grubu.

Güneş grub ediyor, doğan o güneş akşam vakti geldiğinde artık batıyor ve biz o batışı seyrediyoruz.

Ne gibi seyrediyoruz? Kendi ömrümüzün batışı gibi seyrediyoruz.

Bütün güzelliklerin batışı gibi doğan her şeyin batmaya mahkum olduğunun idraki içerisinde seyrediyoruz.

Her faninin öleceğinin idraki içerisinde seyrediyoruz.

Uful edeceğinin, grub edeceğinin idraki içerisinde seyrediyoruz.

Öyleyse o güneşin batışını seyrederken biz, güneşin batışına bakarken bütün batışları onda görebilmemiz mümkün.

Bütün ölümleri, bütün zevali gidişleri görebilmemiz mümkün.

Kendi dairelerimize dönersek, güneşin batışı bize mevsimlerin dairesinin içerisinde kışı hatırlatıyor.

Sonbahardan sonra artık yeryüzünde o nebatat ve hayvanat taifelerinin baharda bize parlak yüzlerini,

güzel yüzlerini gösteren o nebatat ve hayvanat taifelerinin artık grub edip gittiği kış mevsimini hatırlatıyor.

Hayvanların kış uykularına yattığı nebatat taifelerinin adeta yeryüzünden elveda deyip çekip gittiği,

insan ömrünün dairesi içerisinde insan elvedası olan ölüm dairesinin artık başladığı zevalleri hatırlatıyor.

Kendi ölüm dairemiz, ömrümüzün ölüm noktası bize akşamla hatırlatılıyor.

Bize deniliyor ki her akşam nasıl güneş zeval edip gidiyor, grub edip gidiyor, senin de ömrünün bir grubu var.

Sen de nasıl doğdun, kemale erdin, zevale meylettinse senin ömrünün grub ettiği bir ölüm noktası var.

Haşim hatırlayacaksınız merdiven şiirinde hiç ölüm kelimesini anmadan, ölüm demeden güneşin batışıyla bize ölümü hatırlatıyordu.

Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden, eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak ve bir zaman bakacaksın semaya ağlayarak diyordu.

Sular sarardı, yüzün perde perde solmakta, kızıl havaları seyret ki akşam olmakta.

İşte bizim ömrümüzün akşamı, ömrümüzün akşam vaktinin girdiği nokta kendi ölüm noktamız.

Bu nokta bize 6 günlük daire içerisinde neyi hatırlatır zamanın?

6 günde yaratılışının 4. günü hangi gündür diye baktığımızda o noktada da biz kıyametle karşılaşıyoruz.

Çünkü bu yaratılışın da bir ölümü var, dünyanın da bir ölümü var.

Kainat madem ki yaratılmıştır yani fanidir, bir doğumu vardır onun da bir ölümü olacaktır.

Fani olan her şeyin bir zevali mukadderdir çünkü.

İşte akşam vakti bize bütün grupları hatırlatıyor.

Bir şeyi vurgulamakta fayda var.

Hadis-i Şerif'inde hatırlayacaksınız kıyametin akşam vakti kopacağını söylüyordu.

Bu akşam vaktinin günün akşam vakti olduğunu düşünmek, Hadis-i Şerif'i yanlış anlamak olur.

Çünkü burada akşam vaktiyken dünyanın başka bir coğrafyasında sabah yeni girmiş oluyor.

Bizim zamanımızda bizim günümüz içerisinde bizim coğrafyamızda güneş doğarken dünyanın başka bir vaktinde akşam girmiş oluyor.

Dolayısıyla Efendimizin kastettiği akşam vakti günün akşam vakti yani günün 4. evresi değil 6 günlük dairenin 4. evresi yani kainatın ömrünün akşam vakti.

İşte orada kainat da kendi ölümünü tadıyor. Vücut da, varlık da, mahlukat, dünya da kendi ölümünü tadıyor.

Kendi ölümünü yudumluyor bir şerbet gibi ve kıyamet 6 günlük dairenin akşam dairesinde cereyan ediyor.

Şimdi biz dikkat ederseniz akşamla beraber grupları yaşıyoruz.

Namaz akşam namazının vakti o grupla beraber girdiğinde ve biz huzuru ilahiyeye durduğumuzda aslında her şeyin bittiği noktada duruyoruz.

Akşam namazına dururken biz nasıl sabah namazına dururken her şeyin başladığı noktada duruyorsak akşam namazına dururken ayaklarımızı her şeyin bittiği kıyamet noktasında tutuyoruz.

Kendi ömrümüzün kıyametinde, mevsimlerin kıyametinde, günün kıyametinde ve kainatın kıyametinde tam orada namaza duruyoruz.

Dolayısıyla bize akşam namazı vakti daha çok şu kainattaki Cenab-ı Hakk'ın tasarrufları içerisindeki celalli tasarrufatı hatırlatıyor.

O celalli tasarrufat bize Sübhan Allah dedirtiyor.

O celalli tasarrufatı seyrederken biz Cenab-ı Hakk'ın kibriyasını yine hayretle müşadi ediyor ve Allahu Ekber diyerek bunu huzuru ilahiyede ilan ediyoruz.

Ve mevsimlerin dairesi içerisinde kışın girişiyle beraber o baharliğin parlak yüzünü gösteren, yazın parlak yüzünü gösteren, sonbaharla beraber zevale meyleden o nebatat taifelerinin, hayvanat taifelerinin grubunu müşade edip onları da Sübhan Allah, Elhamdulillah diyerek zikre dönüştürüyoruz.

Ve bütün bunları yapabiliyor olmanın idraki içerisinde, bütün bunları müşade edebiliyor, bütün bunlara şahitlik edebiliyor oluşun duruşu, kulu içerisinde ve Allah'la kurduğumuz temasın bütün o grupların içerisinde bizi ayakta tutuyor oluşunun idraki içerisinde hamd ediyoruz, Elhamdulillah'ı takdim ediyoruz Rabbimize.

Bu Elhamdulillah takdimi bizim için çok önemli çünkü Hz. İbrahim gibi biz akşam namazı vaktinde aslında Allah'a lauhu bulafilin diyoruz, batıp gideni sevmem.

Bütün batışları seyrediyor oluşun idrakiyle biz batıp gitmeyene, uful etmeyene, grub etmeyene yüzümüzü çeviriyoruz ve bu yüzümüzü çevirmişliği bir şükre dönüştürüp Rabbimize takdim ediyoruz Elhamdulillah demek suretiyle.

Yeni bir grubu ümit ederek söylüyoruz Elhamdulillah'ımızı ve her zaman yaptığımız gibi bütün namaz vakitlerinde yaptığımız gibi biz aslında akşam vaktinde o gruplara muhatap olmak suretiyle bir günün dar dairesinden zamanın geniş dairelerine doğru açılıyor, en geniş dairesine doğru açılıyor ve oradan topladığımız zikirleri, fikirleri, şükürleri,

oradan topladığımız tesbihleri, tazimleri, takdisleri, şükürleri, hamdleri Rabbimize bir kulluk meyvesi, kulluk semeresi olarak sunuyor, takdim ediyor ve Sübhanallah, Elhamdulillah, Allahu Ekber makamında bir akşam namazı ifa ediyoruz.

Önümüzdeki ders yatsı namazıyla teheccüd namazı vaktini mütala edeceğiz inşallah görüşmek ümidiyle.

Elhamdulillah.