The 9th Word | (9) The noon prayer is gratitude for perfection and a breath of rest for the spirit; the afternoon prayer is seeking refuge in mercy and comfort for the heart

Emûzubillahimineşşeytanirracîm. Bismillahirrahmanirrahim.

Sevgili dostlarım 9. sözde 5. nüktedeyiz.

Geçen hafta sabah namazının insan ruhu üzerindeki tesirini konuşmuştuk.

Aslında 5. nüktenin temel konusu da bu.

Zaman, namaz ilişkisini 4. nüktede mütalaa ettikten sonra bu düzleme, bu koordinatlara bir buğut daha insan ruhunu ekliyoruz.

İnsan psikolojisini, halit-i ruhiyesini ekliyoruz.

Dolayısıyla zaman, namaz ve insanın buluştuğu yerde söylenmesi gereken sözler üzerinden yolumuza devam ediyoruz.

Sabah namazı vaktinde konuştuğumuz gibi her doğan gün demişti Bediüzzaman Hazretleri.

Her doğan gün yeni bir alemin başı hükmündedir.

Biz her sabah namazı vaktinde yeni bir aleme adım atıyoruz.

O aleme kendi kapısından girmek sabah namazıyla, güne başlamak.

O aleme doğru yerden dahil olmak, hazırlıklı girmek.

O gün başımıza ve belimize yüklenecek olan işlere karşı bir dergaha iltica edip Cenab-ı Hak'tan yardım istemek, medet istemek anlamına geliyordu sabah namazını kılmak.

Geçen hafta derinlemesine mütalaa etmeye çalışmıştık.

Şimdi öğlen vaktinden devam etmek istiyorum.

Bediüzzaman Hazretleri bize diyor ki öğlen zamanı gündüzün kemale erdiği bir zaman dilimi.

Şimdi öğlen vaktinin bu manalarla idrak edilebilmesi için güne sabahtan, sabah vaktinden başlanmış olması gerekiyor.

Çünkü namaz zaman ilişkisinde mütalaa ettiğimiz gibi öğlen vakti bizim kemal vaktimiz.

Günün kemale erdiği bir vakit olduğu gibi kendi işlerimizin de kemale erdiği bir vakit.

Kendi ömrümüzün kemaline, mevsimlerin kemaline ya da hilkatin kemaline işaret eden bir vakit.

İşlerimizi kemale erdirebilmek için sabah namazı vaktinden güne başlamış olmak gerekiyor.

Yoksa öğlene yakın bir vakitte uyanmış olan bir insan için öğlen vakti işlerin kemale erdiği bir vakit olmadığı için

öğlen ikindiye doğru, ikindi akşama doğru yani gün geceye doğru kayıp gecenin içine giriyor.

Biz doğru yerden başladığımızda güne öğlen vakti bizim için kemal vakti.

Yevmi işlerin avanı tekamülü diyor ona Bediüzzaman Hazretleri.

Yani günlük işlerimizi kemale erdirdiğimiz bir vakit öğlen vakti bizim.

Sabahla başlayan mesela o bir ticaret olabilir, yazılan bir makale olabilir, görülen çeşitli işler olabilir.

Sabahın nuruyla başladığımız, namaz kılarak güne başladığımız ve o zamanın en bereketli vakitleri olan

zuhur vakti, ne kadar ki zaman dilimi, işte kuşluk zamanı bunun içerisine dahil, kerahat vakti bunun içerisine dahil, grup vakti bunun içerisine dahil,

sabah namazıyla başlayan, grupla başlayan, zuhura kadar devam eden o zaman dilimi içerisinde biz işlerimizi, başladığımız o işleri belirli bir olgunluğa eriştiriyoruz.

Tam öğlen vaktine geliyoruz, o olgunluğa erişmişlik noktasındayız biz.

Artık yevmi işlerin, günlük işlerin tekamül ettiği, kendi kemaline eriştiği bir vakitteyiz ki bu bizim için önemli.

Çünkü o günden elde etmek istediğimiz bir semere var.

Tıpkı toprağa ektiğimiz mahlukat, toprağa ektiğimiz mahsulattan elde etmek istediğimiz semere gibi,

o güne sabah namazıyla beraber ektiğimiz tohumlara, niyetlere almak istediğimiz semereler var.

Tam bu semereleri verme noktası öğlen vakti, günlük işlerin tekamül etme vakti bizim için öğlen zamanı.

Ama aynı zamanda da o meşguliyetlerin yani günlük meşguliyetlerin ruhumuza bir baskı yaptığı, tazikatta bulunduğu bir zaman dilimi,

yevmi işlerin tazikatından ruhun bunaldığı bir vakit, bir dinlenme ihtiyacı içerisinde olduğu bir vakit,

biliyorsunuz teneffüs kelimesinin kelime manası nefes almak, rahatlamak demektir.

Ruh o günlük işlerin, kemale erdirmeye çalıştığı o günlük işlerin baskısı altında yoruluyor ve bir dinlenme ihtiyacı hissediyor.

Teneffüs ihtiyacı hissediyor.

Dolayısıyla öğlen vakti bizim ruhumuzun o baskıdan, o baskının şiddetinden bir dinlenme ihtiyacı bize hissettirdiği bir vakit,

aynı zamanda da fani dünyanın bekasız fani meşguliyetlerinin verdiği gaflet ve sersemliği ruhumuzun üzerinden atmak istediği bir vakit.

Fani dünyanın bekasız işleri ruhumuza gaflet ve sersemlik veriyor.

Yani kendi ruhumuzu bekaya açılmak isteyen, canlı ve diri olan o ruhumuzu bizim bir matlık, bir sersemlik, bir üzerine perde örtülmüşlük ki gaflet bir perdelenme halidir.

Böyle bir haleti ruh yerin içerisine doğru itiyor, dünyevi işlerle meşgul olmak.

Ruh beka için yaratıldığından dolayı dünyevi işler ruha daima gaflet ve sersemlik veriyor.

Bunlarla biz meşgul olmak zorunda olabiliriz ama ruhumuz bu gaflet ve sersemliği üzerinden atmak,

o tozu, pası silkelemek, o örtüyü üstünden atmak, nefes almak ihtiyacı hissediyor.

Dikkat edin iki temel şey var.

Bir tanesi ruhun yevmi işlerin, günlük işlerin baskılarından teneffüse ihtiyaç duyduğu vakit, öğlen vakti.

İkincisi de fani dünyanın kararsız fani işlerinin ruhumuza gaflet ve sersemlik verdiği bir vakit, öğlen vakti.

Dolayısıyla da o sersemlikten de ruhun sıyrılıp çıkmaya, nefes almaya ihtiyaç duyduğu bir vakit.

İşte böyle bir vakit içerisinde nasıl her şey, dünyevi işler kemale eriyor, tam mahsul verme zamanına erişiyorsa

aynı şekilde inamata, külliye-i ilahiye de tezahür ediyor.

Yani bizim üzerimizde Cenab-ı Hakk'ın nimetleri de kemale eriyor.

Nasıl bizim işte yaptığımız işler belirli mahsul verebilecek kemalata erişiyorsa

aynı şekilde şu bedenimizde, duygularımızda, düşüncelerimizde, fikirlerimizde en olgun noktaya,

yani bir pik noktasına, bir zirve noktaya, bir kemal noktaya erişiyoruz öğlen vaktinde.

Eğer böyleyse inamata, külliye-i ilahiye diyor buna Bediüzzaman Hazretleri,

Cenab-ı Hakk'ın bizim üzerimizdeki nimetlerinin tam toplandığı, onların da kemale erdiği,

dolayısıyla bir şükre ihtiyaç duyduğu bir vakit, bir şükrü iktiza ettiği bir vakit olarak öğlen vakti tezahür ediyor.

Mesele görmekse görüşümüzün en parlak olduğu, zihinsel faaliyetlerse zihinsel faaliyetlerin en dinamik olduğu,

bu en büyük mahsullerini verdiği bir vakit, semerelerini verdiği bir vakitse öğlen vakti,

o Cenab-ı Hakk'ın nimetlerinin tezahür ettiği bir an, ruhu beşer ne istiyor öğlen vaktinde diye sorduğumuzda cevabı,

ruhu beşer o baskılardan kurtulmak istiyor, o gafletten sıyrılmak istiyor,

o manasız, bekasız şeylerden çıkmak ve kayyumu baki olan münime hakikinin dergahına gitmek istiyor,

sığınmak istiyor, el bağlamak istiyor ve Cenab-ı Hakk'ın işte o yekûn olmuş,

yani toplanmış, birikmiş nimetlerine karşı, sabahla öğlen arasında biriken nimetlerine karşı şükürle mukabele etmek istiyor.

Şimdi öğlen vaktinin dördüncü nüktedeki göndermelerini hatırlatalım.

Günün bu birikmiş nimetleri yani şükrü iktiza eden nimetleri aynı zamanda bize neyi hatırlatıyor?

Mevsimlerin birikmiş nimetlerini yani yaz mevsiminin bütün meyveleri olgunlaştıran nimetlerinin birikmesini,

kendi ömrümüzün kemalatıyla tezahür eden, gençliğin kemalatıyla tezahür eden,

kendi doğumumuzla yetişkinliğimiz dolayısıyla da şu ömre semereler verdiren gençliğin o birikmiş nimetlerine şükrü,

aynı zamanda da şu dünya hayatının, şu zamanın altı günlük dairesinin içerisinde nebatatın, hayvanatın,

canlıların, zihayatın birikmesiyle meydana gelen, şükrü iktiza eden nimetleri hatırlatıyor.

Ne oluyor? Öğlen vakti bizim üzerimizdeki bütün o nimet birikintilerine, nimet yığılmalarına, nimet toplanmalarına karşı şükrü gerektirecek bir durum hasıl oluyor.

Yani o gafletten sıyrılmamız gerekiyor ki şükürle Cenab-ı Hakk'ın huzuruna çıkabilelim.

Eğer ruhumuza bu dinlenmeyi verdiremezsek, üzerimizden bu gaflet perdesini, bu sersemliği atamazsak ne oluyor?

Aynı sersemlikle yolumuza devam ediyoruz, ruhumuz dinlenememiş oluyor.

Dolayısıyla da kendi verimliliğimizi sergileyemiyoruz.

Şükürle o nimetlere mukabele edemediğimiz için o nimetler veriyorsunuz, nimetin devamı temadisi şükürle mümkündür.

O nimetlere, o toplanmış nimetlere şükürle mukabele edemediğimiz için nimetler inkıta uğruyor, kesintiye uğruyor.

Bir taraftan bir taraftan ruhumuz teneffüs veremediği için yani nefes alamadığı için o sersemlik, o gaflet hali üzerimizde devam ediyor.

Dolayısıyla öğlen namazına yönelmek, o secdede ruhu dinlendirebilmek, o teneffüsü verebilmek, o sersemlikten kurtulabilmek bizim kendimize iyiliğimiz, bizim buna ihtiyacımız var.

Ruhun bakımı, ruhun öz bakımı, ruhun ihtimamı demek öğlen vaktini kılmak.

İşte şükürle mukabele etmek, hamd edip istihane etmek yani Cenab-ı Hakk'tan yardım istemek, O'nun dergahına gidip el bağlamak, O'nun celal ve azametine karşı rüku ile kendi acizemizi ilan etmek

ve O'nun zeval bulmayan, Rabbimizin zeval bulmayan nimetlerine karşı O'nun cemali bir misaline karşı kendi aynamızda seyrettiğimiz nimetler aynasında seyrettiğimiz misilsiz cemaline karşı secde ile mukabele edebilmek,

hayret ve muhabbetle mahfiyet secdeleri yapmak yani tevazu secdeleri yapmak, üzerimizde toplanan bütün o nimetlerin kaynağına yönelmek, onlara secde ile mukabele edebilmek,

dolayısıyla kendi kulluğumuzu ilan edebilmek, kendi mahfiyetimizi, tevazumuzu, Rabbimizin nimetleri karşısındaki duruşumuzu ilan etmek demek olan öğlen namazını kılmak ne kadar güzel bir ibadet, ne kadar hoş bir ibadet, ne kadar lazım ve münasip bir ibadet olduğunu anlamayan insan, insan değil diyor Bediüzzaman Hazretleri.

Burada aslında üstadımın ifade ettiği şey insaniyeti soluklamak tam da bu, insan olmanın lezzetini duymak tam da bu, o kadar hoş, o kadar lazım, o kadar münasip bir ibadet öğlen arası namazı ki, öğlen namazı ki,

zamana öyle bir koridor açmayan bir insan, zamana kendi eklemlerinden bir kırılım gerçekleştiremeyen ve o koridordan sonsuzluğa doğru açılamayan bir insan ruhuna teneffüs verdirememiş oluyor, dolayısıyla o insaniyet, mahiyeti insaniyesine zarar vermiş oluyor.

Üstadım asr vaktini bunun süreyi olarak anlatırken yani ikindi namazını bize anlatırken diyor ki ikindi namazında biz geçen dersimizde zikrettiğimiz gibi ikindi namazında başka bir faza geçiyoruz, başka bir haleti ruhiyeye, başka bir ritme, başka bir makama geçiyoruz ikindi ile beraber.

Şimdi sabahla öğlen arası, öğlenle ikindi arası ayrı ayrı ritimler, ruh ritimlerimiz var. Öğlen bitiyor ve biz ikindi de başka bir ruh ritmine geçeceğiz, başka bir makama geçeceğiz, başka bir kırılımdan, başka bir fazdan yolumuza devam edeceğiz, başka bir frekanstan yayın yapacağız.

Dolayısıyla bu ikindi frekansını ruhumuz algılıyor, algıladığı frekans nedir bunu tanımlayabilmemiz, bu haleti ruhiye ile huzuru ilahiyeye çıkabilmemiz gerekiyor.

İkindinin frekansı kendi ruhumuza dönüp bakarsak hoşça bak zatına diyor ya Şeyh Galip, zatımıza hoşça bakarsak fark ediyoruz ki ikindinin frekansı hüzün frekansı.

Öğlenin o kemallerinden sonra ikindi de yavaş yavaş bedenimize de ruhumuza da faniliğin yorgunluğu biniyor, yükleniyor.

Zatım diyor ki o ikindi namazı hem bize neyi hatırlatıyordu hatırlayın, güz mevsimini hatırlatıyor. Güz mevsim ne biz hazan deriz, hazan.

Hazan hüzünle eşdeğer bir kelimedir, ikindi vakti bize sonbahar mevsiminin hüznünü hatırlatıyor.

İkindi sonbahar mevsiminin hüznü yaprakların sararması, dökülmesi, bitkilerin artık zevale meyletmesi adeta Allah'a ısmarladık deme ve tirresinin içerisine girmesi.

Biz ikindi vaktinde güne Allah'a ısmarladık demeye başlıyoruz, gün solmaya başlıyor ikindi vaktinde.

Kemali kemalinden sonra kemal meyvelerini verdikten sonra zevale meyletmeye başlıyor artık güneşin ışıkları kırılarak bize ulaşmaya başlıyor.

Aynı şekilde şu beden zamanla ilintili, zamanda günün frekansıyla ilintili olduğu için şu bedende artık o günün yorgunluğunu yavaş yavaş üzerinde hissetmeye başlıyor.

O yorgunlukla biz sonbahar mevsiminin hüzünlerini hissetmeye başlıyoruz.

O beden o hüzünleri çekmeye, o alıcılarla onu almaya başlıyor.

Aynı şekilde ihtiyarlık aleti mahzunanesini hatırlıyoruz, mahzun ihtiyarlık zamanlarını.

Artık saçların beyazladığı, kemiklerin gevşediği, ondan sonra insana o ihtiyarlık yorgunluğunun çöktüğü,

yüzümüzde kırışıklıklarının olduğu, bedenimizin artık ruhumuzu taşımakta zorluk çektiği ihtiyarlık hüzünlü mevsimini hatırlatıyor bize ikindi vakti.

Aynı zamanda da günün içerisinde yevmi işlerin yani günlük işlerin artık neticelenme zamanını hatırlatıyor.

Artık günlük işlerde o kemalden sonra artık onlara bir neticelenmeye doğru yaklaştığı, finale doğru yaklaştığı mahsuller aldırmaya başladığımız bir zaman dilimi.

O günde biz ikindi vaktinde, günün içerisinde mashar olduğumuz neler var?

Tamam bize ihtiyarlığı hatırlatıyor, bize sonbaharı hatırlatıyor fakat o günün içerisinde bizim Allah'ın bize lütfettiği sıhhat gibi, selamet gibi, hayırlı hizmet gibi, afiyet gibi nimeti ilahiyeler de var.

Yani o hüzünlerle beraber o vakti erişmişliğin, o ihtiyarlık nimetini idrak etmişliğin, günü o neticeye ulaştırmışlığın, o finale ulaştırmışlığın ya da o sonbaharı idrak etmişliğin bizdeki bir muhataplığı üzerimizdeki nimetlerinin idraki de var aynı zamanda.

Dolayısıyla ikindi vakti bize bu hüzünleri hatırlatıyorsa neye ihtiyacı var? Ruhun ruhun teselliye ihtiyacı var.

Ruhun ikindi vaktinde teselliye ihtiyacı var ve aynı zamanda da farkındalığa ihtiyacı var ki o vakte erişti de o sıhhate, o selamete, o hayırlı hizmete nail oldu da o nimeti ilahiyenin çok büyük teşkil eden yekûnuna karşı bir şükür borcu hasıl oldu.

İşte bu vaziyetteki bir insan ruhu güneş ufule meylettiği yani batmaya meylettiğinin işaretleriyle bir misafir memur olduğunu dünyada hatırladı, her şeyin geçici olduğunu, kararsız olduğunu ilan etmeye ihtiyaç duydu ruhunda.

Her şeyin geçici ve kararsız olduğunu ilan edebilmek için huzur ilahiyeye yöneldi.

Ebediyeti isteyen o insan ruhu, ebed için yaratılmış olan o insan ruhu ihsana karşı kendisine karşı yapılan her türlü iyiliğe perestiş etmek üzerine bir mahiyeti olan o insan ruhu bütün ayrılıklardan müteellim olan insan ruhu kalktı, abdest aldı

ve ikindi vaktinde namazını kılmak için o kadim-i bakinin kayyumu sermediğinin dergahına yöneldi.

Şimdi bu nasıl bir ihtiyaçtır, nasıl bir nefes alma ihtiyacıdır, nasıl bir o huzura çıkma ihtiyacıdır?

Hem üzerinizdeki o halit-i ruhiye size bir teselli alma duygusu veriyor, ruhu veriyor, hem o vakti erişmişliğin şükrünü eda etme ihtiyacı hissediyorsunuz bir taraftan,

bir taraftan da faniliğinizi hatırlamanın, şu dünyanın kararsızlığını idrak edebilmenin şuuruyla bir ab-ı hayat, bir sonsuzluk yudumlamak istiyorsunuz.

Bu vaziyetteki bir insan ruhu kadim-i bakinin kayyumu sermediğinin dergahına arz-ı münacat edecek.

Yani dertlerini, isteklerini, taleplerini o huzura taşıyacak, zevalsiz ve nihayetsiz rahmetinin iltifatına iltica edecek,

Cenab-ı Hakk'ın hesapsız nimetlerine karşı şükürle, hamdle mukabele edecek, Cenab-ı Hakk'ın rububiyetinin izzetine karşı zelilane yani kendi mahiyetinin idraki içerisinde rükuya gidecek,

Cenab-ı Hakk'ın uluhiyetinin sermediyetine karşı mahfiyetkarane secde edecek ve ne bulacak o secdede? Ne bulacak sevgili dostlarım?

Hakiki bir teselli-i kalp bulacak. İkindi vakti bizi en fazla ruhumuzda hissederek secdeye taşıyan mana teselliye olan ihtiyacımız.

Dolayısıyla o secdelerde bir teselli-i kalp bulacak insan, bir rahat-ı ruh bulacak ve huzuru kibriyada, kemerbeste-i ubudiyet içerisinde yani Cenab-ı Hakk'ın huzurunda saygıyla el pençe divan durarak namazını eda edecek.

İşte bu ne kadar ulvi bir vazife, ne kadar münasip bir hizmet, ne kadar yerinde bir fıtrat borcu. Bakın tekrar ediyorum, ne kadar yerinde bir fıtrat borcu, belki gayet hoş bir saadet elde etmek olduğunu insan olan anlar diyor üstadım.

Bunu ancak tecrübe etmiş olan anlar, bunu ancak ruhunda bu manaları duyup o manalarla huzuru ilahiyeye çıkmış olan anlar, bunu ancak o teselliyi secdede bulmuş olan anlar.

Hani insan bir teselli ihtiyacıyla başı okşansın diye bir rahmet menbaına yönelir ya, o başı okşanmış olanlar anlar bunu. Tekrar ediyorum son cümlelerini Bediüzzaman Hazretleri'nin dersi bu noktada bitirmek istiyorum.

Üstadım diyor ki, hakiki bir teselli-i kalp, ikindi vakti, bir rahat-ı ruh bulmak, bunları aramak için, rahat-ı ruhu bulmak için, teselli-i kalbi bulmak için Cenab-ı Hakk'ın huzur-u kibriyasında el pençe divan durmak demek olan ikindi namazını kılmak,

ne kadar ulvi bir vazife, ne kadar münasip bir hizmet, ne kadar yerinde bir fıtrat borcu eda etmek, belki hoş bir saadet elde etmek olduğunu insan olan anlar.

Önümüzdeki derste akşam namazı vaktini ve yatsı namazı vaktini mütala edeceğiz sevgili dostlarım. Görüşmek ümidiyle.