The 9th Word | (10) The reminder at sunset… The meanings of standing, bowing and prostration… Why do we say «we» in Al-Fatiha?

Euzübillahimineşşeytanirracim. Bismillahirrahmanirrahim.

Sevgili dostlarım 9. sözde 5. nüktedeyiz. Marif vaktine gelmiştik en son dersimizde yani akşam namazı vaktine. Oradan devam edeceğiz.

Hatırlarsanız 5. nüktede namaz ve zaman gözlemine bir de insan psikolojisini ekleyerek yolumuza devam etmiştik.

Sabah namazının hakim olan duygusu her doğan günün yeni bir alemin kapısı olduğu hükümünce o güne, o günde başımıza ve belimize yüklenecek olan hadiselere karşı Cenab-ı Hak'tan medet istemek, yardım istemek duygusuydu.

Güne böyle başlamak sabah namazının duygusuydu. Yani güne doğru yerden başlamak, hayırlı bir kapıdan girmek, o gün içerisinde cereyan edecek hadiseler için medet ve yardım istemek.

Öğlen vaktinin duygusu ruhun teneffüse ihtiyacının olduğu bir vakit oluşuyla şekilleniyordu.

Öğlen vakti dünyevi işlerin tekamül ettiği an olduğu için her şeyle beraber dünyevi işlerin de kemale erdiği bir zaman dilimi olduğu için insanın gaflete en fazla daldığı, dünyevi işlerin sersemliğini en fazla ruhunda hissettiği bir zaman diliminde ruhu dinlendirme vaktiydi öğlen namazı.

İkindi vakti ise hüzünlerin ruhumuza dolduğu, günün yorgunluğunun üzerimize çöktüğü, gündelik işlerin neticelenmeye yaklaştığı bir zaman dilimi olduğu için ikindi namazı vakti bize hep hüzünleri hatırlatıyordu.

Sonbaharın hüznünü, ihtiyarlığın hüznünü, ahir zamanın hüznünü ve bu hüzünlere karşı ikindi namazı vakti, ikindi namazı bizim teselli arayışımızdı. İkindi namazı en fazla da ruhumuza teselli ihtiyacını karşılayan bir ferahlık veriyordu. Bir rahat kalp, teselli ruhtu ikindi namazı.

Akşam namazına gelince akşam namazı bizim ruhumuza en fazla bir ihtar, bir ikaz etkisi bırakıyor. Çünkü akşam namazı vakti hatırlayacaksınız namaz zaman düzleminde, akşam namazı vakti güneşin grubuyla ortaya çıkan bir vakitte, tezahür eden bir vakitte o güneşin grubu bize kendi ölümümüzü hatırlatıyordu.

Aslında kendi ölümümüz, bizim kendi grubumuz yani kendi batışımız aynı zamanda da firakı eleyimane ediyor Bediüzzaman Hazretleri ona sevdiklerimizden ayrılışımız.

Sadece bu sevdiklerimiz kavramını sadece yakınlarımız olarak değerlendirmeyelim. Dünyada sevdiğimiz ve bağlandığımız hayatımız, gençliğimiz, yaşadığımız coğrafya, hayatımızdaki bütün birikimlerimiz, duygusal birikimlerimiz, düşünsel birikimlerimiz hepsini geride bırakarak, hepsine veda ederek göçüp gidişimizi hatırlatıyordu.

Ki aslında akşam namazı vakti bize vedaları hatırlattığı için de bir ikaz neteliği taşıyor, ayrılıkları, firakları, eleyimane firakları hatırlatıyor bize. Dolayısıyla akşam namazı aslında bizim ruhumuzda bir şok etkisi yapıyor.

Öyle bir şok etkisi ki güneşin batışıyla beraber bütün o grupları ki hayatımızı kuşatan grupları, firakları, ayrılıkları, vedaları hatırlatıyor bize. Yeryüzündeki varlığımızın faniliğini hatırlatıyor. Dolayısıyla bizi şiddetle ikaz eden bir zaman dilimi akşam namazı vakti.

Şimdi bu vaziyetteki bir ruh bu kadar firaka, eleyimane içerisinde bütün ayrılıkların elemini ruhunda hisseden bir mahiyetle insanoğlunun namaza yönelişini ifade ediyor.

Şimdi bunu Bediüzzaman Hazretleri bize anlatacak ama akşam namazı vaktini anlatırken beşinci nüktede üstadım ona yeni bir katman daha ekliyor.

Zaman katmanı, namaz katmanı, insan psikolojisi katmanı bütün bunları üst üste irdelerken buna akşam namazı söz konusu olduğunda bir katman daha ekleyerek üstadım bize kıyamdan başlayarak kıyamın, rükunun ve secdenin manalarını da anlatıyor.

Kıyamın, rükunun ve secdenin de bu psikolojiye eklediği manaları katarak dört katman halinde devam ettiriyor bahsi.

Ne diyor ki üstadım işte akşam namazı için bu vaziyette bir ruh bu vakitte fıtradan cemali bakiye aynaya müştak olan bir ruh.

Şimdi bir tarafta bu faniliklerin bizim ruhumuzda sebebiyet verdiği bir şok etkisi var.

Adeta bir tokat etkisi var çünkü faniliklerin üzerimize hücum ettiği, fani oluşumuzun üzerimize psikolojik olarak hücum ettiği bir vakit akşam namazı vakti.

Oysa bizim ruhumuz baki bir cemale meftun olarak yaratılmış.

Bu azim işleri yapan, bu cesim alemleri çeviren, tebdil eden kadim-i lem yazel baki-i la yazalin arş-ı azametine yüzünü çevirmek istiyor.

Bu faniliklerin içerisinde fani olmayana yüzünü çevirmek istiyor.

Madem ki gündüz geceye inkılab etmiştir, madem ki fanilikler içerisinde yeryüzü çalkalanmaktadır,

öyle ise insanoğlu yüzünü bekaya çevirmek ve o beka yudumlamak zorundadır ki ferah bulsun, ruh ferah bulsun, kalp teselli bulsun.

Bu işleri yapan zata, yani bu tebeddürler, tagayyürler, tahavyürler diyor ona Bediüzzaman Hazretleri,

bu değişimler, bu dönüşümler, bu başkalaşmalar, bu eskimeler, bu yüz eskitmeler, bu faniliğe doğru göçüp gitmeleri takılmadan insanoğlu,

bu eylemleri, bu fiilleri yaratan zata yüzünü çevirmesi vakti, akşam namazı vakti ve bunu gerçekleştirebilmek için insanoğlunun

Allah-u Ekber deyip onlardan elini çekip yüzünü çevirip hizmet-i Mevla için el bağlayıp daim-i bakinin huzurunda kıyam etmesi gerekiyor.

Şimdi Allah-u Ekber kelimesi meallendirilirken genel olarak Allah en büyüktür şeklinde meallendiriliyor.

Bu meallendirmenin yanlış olduğunu düşünüyorum.

Şöyle meallendirmek lazım üstadın anlayışı içerisinde, tek büyük olan Allah'tır.

Üstadım diyor ki, mahlukat, mahlukiyet noktasında birbirine müsavidir, eşittir.

Yani bütün mahlukat fani oldukları için fanilik cihetiyle birbirine müsavidir, eşittir.

Bu noktada baki olan büyüktür.

Bu noktada baki-i sarmedi olan sadece ve sadece büyük olandır.

Allah-u Ekber ifadesi bizim için tek büyük olanın Allah olduğunu ilan etme kelimesidir.

Ve biz akşam namazında bütün bu faniliklerin içerisinde her şeyin fani olduğunun idrakiyle

fani olandan yüz çevirerek yüzümüzü baki-i sarmediye çeviriyoruz.

Yani mahlukatın fanilikte müsavi olduğunun idraki içerisinde bir faniden kaçarken başka bir faninin tuzağına düşmüyoruz.

Bütün fanilerin müsavi olduğunu, eşit olduğunu idrak edip yüzümüzü bakiye çeviriyor.

Ve bu baki oluşun idrakiyle biz bakiyi buluşun idrakiyle biz Allah-u Ekber diyoruz.

Ve daimi bakinin huzurunda kıyam ediyoruz.

Kıyam, kaim olma manasını taşıyor biliyorsunuz aynı zamanda.

Yani bizim bekaya açılışımızın başlangıç noktası kıyam.

Dimdik ayakta duruyoruz kemer besteyi ubudiyet içerisinde.

Sonra Elhamdülillah demekle Cenab-ı Hakk'ın kusursuz kemaline, misilsiz cemaline, nihayetsiz rahmetine karşı hamdimizi ilan ediyoruz.

Bakın kemalden bahsediyoruz. Kusurlu olan, kusurlu olan aslında faniliğin terbiyesiyle öğrendiğimiz şekliyle kusurlu olan kamil değildir, mütekamil değildir.

Kusursuz bir kemal arayışıyla biz namaza yöneliyoruz.

Cemal misli olan, cemali mutlak değildir.

Misilsiz bir cemal arayışıyla biz namaza yöneliyoruz.

Ve Cenab-ı Hakk'ın nihayetsiz rahmetine karşı Elhamdülillah diyerek mukabelede bulunuyoruz.

Dikkat edin Allah-u Ekber diyerek namaza başladık.

Ve Elhamdülillahi Rabbil Alemin diyerek Elhamdülillah ile yolumuza devam ettik.

Üstadım ondan sonra Fatiha'nın manalarını da akşam ve yatsı vaktinde bir anlam katmanı olarak ekliyor.

Beşinci bir boyut olarak ekliyor anlatacağı mananın içerisine.

Fatiha'da hamdimizi ilan ettikten sonra biz yalnız sana ibadet ederiz, yalnız senden yardım dileriz demekle

Cenab-ı Hakk'ın muinsiz rububiyetine, şeriksiz uluhiyetine, vezirsiz saltanatına karşı arz-ı ubuliyette bulunmuş oluyoruz.

Yani kulluğumuzu arz etmiş oluyoruz.

Şimdi İyâkenâ Budû ve İyâkenastain'in namazın içerisinde, kulluğumuzu ilan içerisinde çok özel bir yeri var.

Çünkü biz Fatiha'da İyâkenâ Budû ve İyâkenastain deme noktasına gelinceye kadar bir kayıp makamında hitap ediyoruz Rabbimize.

Yani Allah'a O diyoruz. Elhamdülillahi Rabbil Alemin derken o alemlerin Rabbidir diyoruz.

Elrahmanirrahim derken O'na Hu diye, O diye hitap ediyoruz.

Ve bütün bir kainat alemleri içerisinde dolaşıp Rabbimizi gayb alemlerinde, tefekkür alemlerinde tanımaya çalışıyoruz İyâken'e kadar.

Ama ne zamanki Rabbimize İyâkenâ Budû ve İyâkenastain diyoruz artık gaybdan huzura çıkıyoruz.

Yani gayb makamından Cenab-ı Hakk'ın huzur makamına çıkıyoruz. Neden?

Çünkü İyâkenâ Budû ve İyâkenastain derken biz sadece Rabbimize Sen diye hitap ediyoruz Fatiha-yı Şerif'in içerisinde.

Biz yalnız Sana diyoruz.

O zamana kadar Allah'ı gaybubet makamında O diye ararken, alemlerin Rabbi diye ararken İyâken'e geçtiğimizde gaybdan huzura çıkıyoruz.

Sen diyoruz Rabbimize.

Ve buna Bediüzzaman Hazretleri'nin makamı lezzet diyor.

Allah'a Sen demekten o kadar lezzet alıyoruz ki bir daha söylemek istiyoruz bunu.

O yüzden İyâkenâ Budû dedikten sonra bunu tekrar edip ve İyâkenastain diyoruz.

Yine Allah'a Sen diyoruz.

Biz sadece Sana ibadet ederiz.

Biz sadece Senden yardım dileriz diyerek kendi ubudiyetimizi Cenab-ı Hakk'ın rububiyetine ve uluhiyetine karşı ilan etme makamında duruyoruz.

Ve O'nun hadsiz kudretine ve O'nun acizin müdahale etmediği izzetine karşı yani zıtlarının müdahil olmadığı kudret ve izzetine karşı rükûya gidiyoruz.

Ve bütün kâinatla beraber kendi zaafımızı ve acizimizi ilan ediyoruz.

Şimdi neden bütün kâinatla beraber ifadesini kullandık?

Çünkü İyâkenâ Budû ve İyâkenastain derken evet Allah'a biz Sen diyoruz.

Ama kendimizi ben diye değil biz diye tanımlıyoruz.

Dikkat edin biz yalnız sana ibadet ederiz diyoruz.

Yani biz huzuru ilahiyeye çıkarken fert olarak çıkmıyoruz.

Üstadın Bediüzzaman Hazretleri bu üç mana ekliyor biz kavramının içerisine.

Bizi üç katmanda yorumluyor.

Birincisi ben biz derken neyi kastediyorum?

Kozmik ânemi kastediyorum. Ben bütün bir kâinatla beraber bizim.

İkincisi müminleri kastediyorum. Bütün müminlerle beraber bizim.

Bütün müminlerle beraber sadece Allah'a ibadet ediyorum.

Bütün müminlerle beraber sadece ondan yardım diliyorum.

Üçüncü katmansa ben bir fert olarak tekil bir varlık olarak huzuru ilahiyeye çıkıyormuş gibi görünüyorum ama cüzlerden oluşuyorum.

Gözüm ayrı bir âlem, kulağım ayrı bir âlem, ruhum ayrı bir âlem, nefsim ayrı bir âlem.

Bütün bu cüzlerle beraber, zerratı vücudumla beraber, bütün âlemlerin numuneleri olan varlığımla beraber Allah'a biz diyorum.

Tekilim ama çoğul olarak Allah'a biz diyorum.

İlkinde kendi kozmik cemaatimle beraber Allah'a biz diyorum. Bütün bir kâinat âlemiyle.

İkincisi müminlerle beraber Allah'a biz diyorum.

Üçüncüsü kendi çoğul varlığımla beraber Allah'a biz diyorum.

Dolayısıyla ben huzuru ilahiyeye çıkarken bir tekil varlık olarak çıkmıyorum.

Çoğul bir varlık olarak çıkıyorum.

Çünkü akşam namazında ben, akşam namazına gelinceye kadar ben şu bütün kâinatın varlığı içerisinde dolaştım.

Mahmukların arasında dolaştım.

Kendi varlığımı çoğaltarak dolaştım.

Ama akşam namazının bana faniliğimi hatırlatmasının o şoku içerisinde, o ikazı içerisinde huzuru ilahiyeye yöneldim.

Dolayısıyla benimle beraber bütün fanilerin varlığını, bütün fanilerin hamdini, bütün fanilerin aczini de o huzuru ilahiyeye taşıdım.

Ve rükuya giderken ben Subhane Rabbiyel Azim derken Cenab-ı Hakk'ı bütün o fanilerin aczinden, bütün o fanilerin fakrından da temzih etme makamında rükuya yöneliyorum.

Rükuya eğiliyorum.

Çünkü fani olan hiçbir şeyin önünde rüku etmiyorum.

Fani olan hiçbir şeyin önünde bel kırmıyor, boyun bükmüyorum.

Sadece huzuru ilahide bu eylemi gerçekleştirmek suretiyle de Rabbimi noksan sıfatlardan temzih ediyor, sadece baki olanın o olduğunu ilan etme makamında duruyorum.

Burada Üstadımın Subhane Rabbiyel Azim ve Subhane Rabbiyel Ala kelimelerine vardığı çok güzel bir mana var.

Onun altını çizmek istiyorum.

Subhane Rabbiyel Azim'i Bediüzzaman Hazretleri Rabb-ı Azim'ini tesbih olarak meallendiriyor.

Subhane Rabbiyel Ala'yı da Rabb-i Alasını takdis olarak meallendiriyor.

Bakın Subhane Rabbiyel Azim, Azim olan Rabbimi tesbih ederim.

Subhane Rabbiyel Ala, Ala olan Rabbimi takdis ederim manasında Üstadım meallendiriyor.

Bu ikisini zikretmek suretiyle biz rükumuzu ve secdemizi Allah'a hasrediyoruz.

Rükuda ve secdede en ziyade hakim olan mana tesbih yani Allah'ın noksan sıfatlardan tesbih ve takdis etme manası olduğu için biz rükuda ve secdede özellikle tesbih ve takdisimizi ilan ediyoruz.

Hatırlayacaksınız namazın manası tesbih, tazim ve şükürdü.

Bir tesbih manasını Allah'tan gayrı fani olan hiçbir şeyin önünde rükuya ve secdeye gitmemek suretiyle en ziyade de rükuda ve secdede ilan ediyoruz.

Ve bu ilanın içerisinde Cenab-ı Hakk'ın zevalsiz cemali zatına karşı, tagayyürsüz yani değişmeyen, başkalaşmayan, kutsiz sıfatlarına karşı,

tebeddülsüz yani tebdil etmeyen, değişmeyen, dönüşmeyen, yine başkalaşmayan sermediği kemaline karşı bir muhataplık var.

Yani akşam namazı bize mahlukatın ne kadar değişmeye, dönüşmeye, başkalaşmaya, gurup etmeye, fenaya gitmeye, çürümeye elverişli olduğunu ikaz ettiği için

biz akşam namazı vaktinde tebeddülsüz, tagayyürsüz yani değişmeyen, dönüşmeyen, başkalaşmayan bir sabiti arıyoruz.

Dikkat edin akşam namazı vaktinde ruh kendine dayanak noktası olarak bir sabite, bir karar istiyor.

Öyle bir sabite istiyor ki onunla varlığını sürdürebilsin.

Oysa mahlukatın her birinin bir değişimi, bir dönüşümü, bir başkalaşması zevale meyle olduğu için hiçbiri bize kendi ruhumuzun bir karar ihtiyacına cevap olarak bir şey söylemiyor.

O yüzden de namaza yöneliyor, özellikle rükuda ve secdede o tebeddülsüz olan, tagayyürsüz olan ve zevalsiz olan zata tesbihte ve takdiste bulunuyoruz.

İşte bu noktada biz hayret ve mahviyetimizi ilan ediyoruz.

Rüku ve secde bizim hayret ve mahviyetimizi ilan etme vaktimiz.

Adeta o bekayı, o sermediyeti yudumladığımızda biz dizlerimizin bağı çözülüyor.

Tam da mahviyet böyle bir mana, dizlerimizin bağı çözülüyor.

Ve biz Sübhane Rabbiyel âlâ demek suretiyle secdede Cenab-ı Hakk'ın zevalden münesi, kusurdan müberra olduğunu ilan ediyoruz, takdis ediyoruz.

İşte sevgili dostlarım rük, secdeye kadar ki manalar bu manalar.

Teşehhüdün manalarına geçiyor ondan sonra Bediüzzaman Hazretleri.

Teşehhüdün manası nedir diye baktığımızda orada da şunu görüyoruz.

Teşehhüd biliyorsunuz kelime manası itibariyle şahit olmak demek.

Ve bizim teşehhüde şahitlik ettiğimiz şey Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin miracı.

Hatırlayacaksınız teşehhüd Efendimiz'in Cenab-ı Hak'la konuşmasından ibaret, miraç konuşmasından ibaret.

Ve biz meleklerle beraber teşehhüde o konuşmaya şahitlik ediyoruz.

O konuşmanın şahitlerinden birisi oluyoruz.

Öyleyse teşehhüde biz aynı zamanda Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemin Risaletine şahitlik ediyor,

bir adımızı yeniliyoruz.

O bir adı yenilemek suretiyle de imanımızı tecdid ediyoruz teşehhüde.

O bizim şahitliğimiz.

Ben dersi bu noktada bırakmak istiyorum.

Çünkü teşehhüdün manasında biraz daha derinleştirmek istiyorum dersi.

Önümüzdeki derse teşehhüdün manasını biraz daha derinleştirerek devam edip akşam namazını bitirmeyi

ve ondan sonra da yatsı vaktiyle ruhumuza hakim olan bizi namaza yönlendiren manaları derinleştirmeyi hedefliyorum.

Görüşmek ümidiyle.