Parça 5

Bil ki!.. Bedihi ve lâzım; ve şartîliği nefyeden şeyin yüzüne olun ilim ve ıttıla' ile, o şeyin bir vecih ile olan ilim ve ıttıla'ı arasında gayet açık bir fark vardır. Zira evvelkisi, ism ve kasdî olup altındakilerin ufak bir inkişafı dahi söz konusu değildir.

İkincisi ise, harfî, tabaî ve ünvanî olduğundan, altındakilere ışık gölgesi düşmesiyle, alaca karanlıklı bir durum alırlar. Demek ki, bir şeye ilim ve ıttıla', her şeye de ilim ve ıttıla'ı lâzım kılmaz.

Hem evvelkisi, şeyin dış yüzüne dair tafsilli bir ilim iken; İkincisi, şeyin icmalî ilmidir. Dolayısıyla birincisi hepsinin toptan bir sureti iken, ikincisi ise tek-tek bütünün suretleridir.