Zaif hadislerin hükümleri

Hadîs âlimleri, zaif hadîslerle amel edilip edilmiyeceği, yani ona uyup uymamak hususunda ihtilaflı görüşler beyan etmişler ve üç ayrı sınıf ve mesleklerde bulunmuşlardır.

1- İmam-ı Ahmed ve Ebu Davud gibi zâtların görüşlerine göre, mevzu' olmamak kayıt ve şartıyla, hadîs ne kadar zaif de olsa, onunla amel etmenin şart olduğunu söylemişlerdir.

2- Orta dereceli bir meslek ise: Akaid-i Diniye ve ahkâm-ı Şeriatta değil, amma sair fezail-i a'mal, mev'iza, kıssa ve hikâyat, ilmî ve kevnî mes'eleler ve tefsir ve saire gibi hususlarda amel edilmesi caizdir. Yani uygun ve güzeldir demişlerdir. En mu'temed ve makbul olan meslek de budur.

3- Kadı Ebu Bekir İbn-ül Arabî ve Yahya bin Maîn gibi bir derece şiddetli zâtlar ise, hiçbir mes'elede zaif hadîsle amel caiz değildir demişler. Bu üçüncü meslek, İslâm âleminde ve muhaddisler ve fukaha arasında kabul görmemiş bir meslektir. (Bakınız: Şerh-ül Manzumet-il Beykuniye sh: 63)

Hadd-i vasatı takib eden zatlar yani orta ve vasat meslek erbabına göre; zaif hadîslerle amelin caiz olduğudur. Bu da elbette ki bazı şartlar içinde makbul ve geçerlidir. Daha sonra İmam-ı Nevevî, Zeynüddin-i Irakî ve İbn-ül Hacer gibi büyük ve dahî allâmeler tarafından bu meslek şerhedilmiş ve bazı şartlarla tevsi' veya sınırlandırılmıştır.

Bu hususta birkaç kitabın ismini vererek geçeceğiz:

El-Ezkâr-Nevevî sh: 7-15; El Esrar-ül Merfua Aliyy-ül Kari sh: 315; Haşiyet-ül Dehlevî Ala Buluğ-il Meram 1/8; Feth-ul Bari İbn-i Hacer, Mukaddeme sh: 9-12 bu kitapta İbn-i Hacer, İmam-ı Buharî'nin, sahih hadîslerin arkasına çoğu zaman zaif hadîsleri şerh ve terceme noktasından ta'liken almış olduğunu kaydetmektedir. Keza El-Metalib-ül Aliye 2/119 ve Kenz-ül Ummal 12/419