Lessons from Risale-i Nur: The First Flash / 1 — How to engage with Qur’anic narratives: Prophet Jonah and the people of Nineveh

Sevgili dostlar, birinci lemadan devam etmek istiyorum sizinle yaptığımız

Risale-i Nur dersleri yolculuğuna.

Birinci lemayı seçişim, birinci söze olan göndermelerinin yoğunluğu yanında

aynı zamanda bir peygamber kıssasını Bediüzzaman Hazretleri'nin bu metinde şerh

ediyor oluşum.

Bediüzzaman Hazretleri aslında bir Kur'an kıssasını model alıp bizim

üzerimizden okuyarak, yani bizim mahiyetimize bakan meçhesiyle okuyarak bize

peygamber kıssalarını nasıl okumamız gerektiğini öğretiyor.

O yüzden de birinci lema aynı zamanda bir metodoloji dersi.

Yani biz Kur'an-ı Kerim'deki peygamber kıssalarını nasıl okumalıyız bir

metodoloji dersi.

Üstad birinci ve ikinci lemada Hz.

Yunus Aleyhisselam ve Hz.

Eyyub Aleyhisselam'ın kıssalarını hakikate uyarlamak suretiyle bize iki model

çıkarıyor.

İstese hepsini hakikate uyarlayabilir.

Ama zannediyorum bu metodolojiyle biz bütün Kur'an kıssalarını hakikate nasıl

uyarlayabileceğimizin yöntemini öğrendiğimiz için bu yolculuğu kendi başımıza

devam ettirebiliriz.

Şimdi Üstad bir Kur'an kıssasını ele alırken, Yunus Aleyhisselam'ın kıssasını

model alırken aslında yine kendi manevi seyre sulukunun, kendi manevi

yolculuğunun, yolunun esasatının bir temelini atıyor.

Bu temel şu, Bediüzzaman Hazretleri manay-i harfi ve manay-i ismi

kelimelerini çok önemser.

Otuz sene tahsilimde, kırk sene hayatımda öğrendiğim dört kelimeden ikisidir

bunlar diyor Üstadım.

Manay-i harfi bir şeyin kendine değil başka bir şeye işaret etmesi

demek.

Yani manay-i harfi bakışıyla kainata baktığınız zaman siz hiçbir şeyi kendine

işaret etmiyor, her şey başka bir anlamın taşıyıcısı, alameti, işareti

noktasında duruyor.

Peygamber kıssalarına yaptığı okumalar da bu şekilde Üstadım.

Yani aslında o bir peygamber kıssası bir mecaz, bizim hayatımıza

giydirilebilecek olan bir mecaz.

Biz onu kendi hayatımıza nasıl uyarlayacağız bunun üzerinde duruyor Üstadım.

O yüzden de birinci lema ve ikinci lema okumaları bana Kur'an

-ı Kerim'deki kıssalara muhataplık, kazanma terbiyesi açısından fevkalade önemli

görünüyor.

Üstadım önce Hz.

Yunus Aleyhisselam'ın kıssasına bir özet olarak değiniyor.

Ben biraz daha Üstadın verdiği şekilden daha tafsilatlı anlatacağım.

Hz.

Yunus Aleyhisselam tarihçilerin bize verdiği bilgiye göre Ninova halkına

peygamber olarak gönderiliyor.

Ninova halkını yıllarca hakikate davet ediyor.

Fakat Ninova halkı Hz.

Yunus'a iman etmiyorlar.

Kendisinden önce gelen kavimler gibi, kendisinden sonra gelen kavimler gibi pek

çok asi ve mütemerrit diyor ona Bediüzzaman Hazretleri kavim gibi yani Lut

Aleyhisselam'ın, Hud Aleyhisselam'ın, Nuh Aleyhisselam'ın kavimleri gibi

başlangıç itibariyle Yunus Aleyhisselam'ın kavmi de onun yıllarca yaptığı

hakikat çağrılarını cevapsız bırakıyor.

Oldukça da kalabalık bir kavim olduğu söyleniyor Ninova halkının.

Hatta bazı tarihçiler 15-20 bin kişi olduklarını söylüyorlar.

Ve yıllar sonra onlar bu hakikat davetine cevap vermeyince Yunus Aleyhisselam

kavmini terk etmeye karar veriyor.

Allah'ın bir kanunu var.

Cenab-ı Hakk'ın maddi kanunları olduğu gibi manevi kanunları da var.

O kanunlardan birisi de şu bir peygamber kavmini terk ederse Allah o

kavmi helak ediyor.

Bunun Yunus Aleyhisselam'ın kavmi dışında külli bir kanun olduğunu görüyoruz.

Yani Hazreti Yunus Aleyhisselam'ın bu külli kanunun dışında kalan bir kavim

olduğuna şahitlik ediyoruz.

Nuh Aleyhisselam kavmini terk ediyor, o kavim helak oluyor.

Yunus Aleyhisselam da kavminin helak olma belirtileriyle karşılaşıyor.

Ve Cenab-ı Hak'tan izin istiyor kavmini terk etmek için.

Kavminde insanların yüzleri yeşile dönmeye başlıyor.

Karanlık bir bulut onlara doğru yaklaşmaya başlıyor.

Cenab-ı Hak ona bir süre daha beklemesini söylüyor Yunus Aleyhisselam'a.

Buna içtihat hatası diyoruz.

Yunus Aleyhisselam vaktin geldiğini hükmediyor.

Oysa vakit daha gelmeden, kavmini terk etme zamanı gelmeden kavminden ayrılıyor

ve yola çıkıyor.

Şimdi burada aslında iç içe geçen iki öykü var.

Bir öykü Yunus Aleyhisselam'ın öyküsü.

İkinci öykü Ninova halkının öyküsü.

Biz hep Yunus Aleyhisselam'ın öyküsünü biliriz.

Onu konuşuruz ama Ninova halkının da çok önemli bir öyküsü var.

Bir arınma öyküsü var.

Bir kaybettikleri bir peygamberi geri çağırma öyküsü var.

Yunus Aleyhisselam'ın öyküsünden devam ettiğimizde şununla karşılaşıyoruz.

Yunus Aleyhisselam bir gemiye biniyor.

Ondan sonra bir süre sonra fırtına çıkıyor.

Dalgalar, dağlar yüksekliğinde dalgalar.

Çok şiddetli bir fırtına ve gece zifiri bir karanlık.

Ancak hayal gücünüzü çalıştırabilirsiniz bu noktada.

Ancak şimşeklerin çakıp sönmesinden yüzlerin, dehşet bürümüş yüzlerin birbirini

görebildiği, ondan sonra o karanlık denizin insanları dehşete sürüklediği,

tehdit ettiği, her an batma tehlikesiyle yüzleştikleri bir gemi yolculuğu.

Bu geminin içerisindeki insanlar kura çekerek günahkar birisini denize atmayı

öneriyorlar bir çare olarak.

Ve kura da Yunus Aleyhisselam çıkıyor.

Tarihçiler Kuran'ın tekrar edildiğinde yine Yunus Aleyhisselam'ın çıktığını üç

kere söylüyorlar sonra Yunus Aleyhisselam denize atılıyor.

Şimdi gece dağdağlı karanlık.

O fırtınanın o karanlığın içerisinde bir balık gelip Yunus Aleyhisselam'ı

yutuyor.

Şimdi bütün bu tablo hep dehşet tablosu.

Bir balık Yunus Aleyhisselam'ı yutuyor.

Şimdi buraya kadar çok enteresan bir öykü bu.

Buraya kadar her şey aleyhte görünüyor.

Ve hep olumsuzluklarla örülmüş olan bir hikaye var.

Fakat bir kırılma yaşanıyor bu hikayenin içerisinde.

O kırılma bir ilticayla, bir istinatla, bir istimdatla yaşanıyor.

Yani Yunus Aleyhisselam Rabbine iltica ediyor.

Ve tövbeyle iltica ediyor.

Diyor ki Yunus Aleyhisselam La ilahe illa ente subhaneke inniküntü

münezzalimin.

Ben diyor nefsine zulmedenlerden oldum.

Ama sen noksan sıfatlardan münezzehsin diye Rabbine yakarıyor.

Şimdi bu tam bir kırılma noktası.

Çünkü Yunus Aleyhisselam bu duayı yaptıktan sonra aleyhinde ittifak etmiş,

aleyhinde birleşmiş gibi görünen o gecenin karanlığı, denizin dalgaları, ondan

sonra işte balığın karnı bütün bunlar birden lehine dönüşüyor.

Adeta her şey onu bir sahili selamete çıkarmak için adeta her şey

onu kurtarmak için birbiriyle yarışır hale geliyor.

O bu duayı ettiği andan itibaren denizin dalgaları çarşaf gibi oluyor.

Adeta bir sahraya, bir çöle benziyor.

Birden mehtap çıkıyor.

Ayın yıldızların aydınlığı beliriyor gökyüzünde.

Ondan sonra ve o balık Yunus Aleyhisselam'ı yutmuş olan balık aslında

Yunus Aleyhisselam'ı yemek için değil de onu tehlikelerden korumak için himaye

etmiş gibi yutmuş oluyor.

Ve onu alıp bir tahtelbahir yani bir denizaltı gemisi hükmünde selamet sahiline

çıkarıyor.

Şimdi bu çok önemli bir öykü.

Bir kırılmayla, aleyhte olan sebeplerin bir dua kırılmasıyla aleyhte olan

sebeplerin nasıl lehe döndüğünün öyküsü.

Bu bir daire Yunus Aleyhisselam kavmine geri dönmüş oluyor.

Fakat burada ifade edilmesi gereken bir şey de var.

Yunus Aleyhisselam döndüğünde kavmini bıraktığı yerde bulmuyor.

Onu iman etmiş halde beklerken buluyor kavmini.

Yunus Aleyhisselam kavmini terk edince Ninova halkı çok derin bir pişmanlığın

içerisine giriyor.

Ve diyorlar ki biz ne yaptık?

Yıllarca bize hakikati anlatan, anlatmaya çalışan ve bunun karşısında hiçbir

ücret beklemeyen bir peygamberi biz reddettik.

Ve işte o bizi terk etti gitti ve bela üzerimize yaklaşıyor diyorlar.

Ve toplanıyor Ninova halkı.

Onların da bir duası var Yunus Aleyhisselam'ın duası olduğu gibi.

Onlar da bir kırılma yaşıyorlar.

Pişmanlığın ve o pişmanlığa eşlik eden bir tevbe duasının kırılmasını

yaşıyorlar.

''Sübhanallâhu velhamdû lillâhi ve lâ ilâhe illallâhu ve allâhu ekber ve lâ

havle ve lâ kuvvete illâ billâhi ilâ lillâ zim'' diye diye Ninova

'nın etrafında dönmeye başlıyorlar bir tevbe duasıyla.

Ve nihayetinde Cenab-ı Hak onların samimi tevbesini kabul ediyor ve

peygamberlerini onlara geri döndürmüş oluyor.

Yani biz aslında birbirinin içine geçmiş iki tane öykü ile karşılaşıyoruz.

Yunus Aleyhisselam'ın kavmini terk edip bir dairesel hareket içerisinde kavmine

geri döndüğünde kavmini bıraktığı yerde bulmayışının, iman etmiş bir toplum

tarafından karşılanışının öyküsü bu.

Ninova halkının da bir peygamberi reddettikten ve helak onlara yaklaştıkça

yaklaşmışken tevbe ederek Allah'ın meşiyetini, Allah'ın dilemesini değiştirmek

suretiyle peygamberler tarihine, beşeriyet tarihine bir istisna olarak giren

tevbe öyküleriyle karşılaşıyoruz.

Şimdi Bediüzzaman Hazretleri bizi Yunus Aleyhisselam'ın öyküsünün izleyi

üzerinden yolculuğa çıkarıyor.

Ve bu yolculuğun içerisinde üstadım diyor ki işte Yunus Aleyhisselam'ın öyküsü

bu ve işte bu öykünün içerisinde cereyan eden temel unsurlar yani bizim

hakikate uyarlayacağımız temel unsurlar gece, balık ve deniz.

Bu üç unsur bizim için çok önemli.

Tıpkı ne gibi biliyor musunuz?

Hani insan rüya görür de sonra sabah kalktığında o rüyayı tabir eder

ya peygamber kıssalarının hakikate uyarlanışı bir rüya tabiri gibidir.

Yani mecaz hakikate nasıl uyarlanır bunun öğretisidir peygamber kıssalarının

hakikate uyarlanması.

O gece bizim hayatımızda bir şeye değiyor çünkü bir şeye tekabül ediyor.

Nedir bizim hayatımızda gecenin tekabül ettiği şey?

Gece bizim istikbalimizin karanlığıdır.

Benim geleceğimin karanlığı, istikbalimin karanlığı Yunus Aleyhisselam'ın maddi

gecesinin karanlığına tekabül eder.

Peki fırtına içerisindeki o dalgalar nedir diye baktığımızda onlar da benim şu

dünya yolculuğunda gemimi yüzdürmeye çalışırken sürekli hadiselerin, olayların,

çeşitli musibetlerin, belaların dalgaları içerisinde yolculuk yapıyor olduğumu

işaretliyor, imliyor.

O dalgaların her biri bir hadiseye, bir belaya, bir musibete, maruz kaldığımız

bir sınava, bir imtihana tekabül ediyor.

Ve balık hepsinden önemlisi balık benim hayatımda nefse tekabül ediyor.

Nefis bir balık gibi beni yutmuş vaziyette ve Yunus Aleyhisselam'ı yutan

o balıkla beni yutan balık arasında çok önemli bir fark var.

Yunus Aleyhisselam'ı yutan balık onun maddi hayatını tehdit ediyordu.

Oysa beni yutan balık benim manevi hayatımı tehdit ediyor.

Şimdi bu üç unsuru yan yana düşünün.

İstikbalimin karanlığı, akıbetimin ne olacağını bilmiyorum, imanla göçüp

göçemeyeceğimi bilmiyorum, ondan sonra bölüm ötesi hayata beni neyin

beklediğini bilmiyorum.

Bütün bu bilmeyişlerin karanlığı içerisinde, hadiselerin dağlar gibi dalgaları

içerisinde yol almaya çalışıyorum.

Ve hadiselerin dağlar gibi dalgaları beni savuruyor, sağa sola savuruyor ve

bütün bunların içerisinde bir de nefis balığı tarafından yutulmuş vaziyetteyim.

Şimdi bu tablo, bu çerçeve benim hayatımın çerçevesi.

Dolayısıyla şu noktaya varabiliyorum bu çerçevenin içerisinden diyorum ki ben

Yunus Aleyhisselam'ın duasına ondan daha ziyade muhtacım.

Şimdi bunu söyleyebildiğim zaman ben o dua Yunus Aleyhisselam'ın duası olmaktan

çıkıyor, benim duam oluyor.

Öbür türlü biz elimize tesbihi alıp Yunus Aleyhisselam'ın tesbihini çekmiş

oluyoruz.

Öbür türlü biz bu kıssayı anlattığımızda tarihsel bir metin üzerinden bir

hikaye anlatmış oluyoruz, bir öyküleme yapmış oluyoruz.

Oysa esas olan şey bunu kendi hayatıma giydirebilmek ve bu kendi hayatıma

bakan meclisiyle öykü okunduğunda işte tam da bu noktada ben bu hadisenin

öznesi, kahramanı haline geliyorum.

O yolculuğu yapan özne ben oluyorum ve bunda da hiç boşluk kalmıyor.

Yani bu zorlayarak tekerlükle yapılan bir okuma değil, hakikatin ta kendisi

manayi harfiyle yapılan bir okuma haline geliyor.

Oysa diğer isim okuma biçimi manayi ismiyle okuma.

Varlıkları, hadiseleri sadece ve sadece kendilerine bakan yönleriyle okumak

demek manayi ismiyle okuma.

Yani bir çiçek, çiçekten ibaret.

Oysa manayi harfiyle okuduğunuzda o çiçek esma-i ilahiyenin bir mihrak noktası,

odak noktası olarak okunabiliyor.

Kainata baktığınız zaman siz kainat okumaları içerisinde nihayetsiz alemler,

nihayetsiz esma-i ilahiye tecellileriyle karşılaşıyorsunuz manayi harfiyle

okuduğunuzda.

Manayi ismiyle okuduğunuzda her şeyi kendi fani ömrü kadar, maddi değeri kadar

değer biçmeye çalışıyorsunuz ki o birinci sözdeki Bedevi Arap çöllerinde kendi

başına gezen adamın yaptığı bir okuma manayi ismi okuması.

Oysa Rabbi namına bismillahla gezen adamın bütün kainat üzerinde yaptığı okuma

manayi harfi okuması.

İşte bütün bunları nazar itibarı aldığımızda aynı okuma metodunu biz Kur'an

kıssalarına tatbik edebileceğimizi görüyoruz.

Bu bizim önümüzde üstadım tarafından açılmış çok geniş bir ufuk.

Kur'an kıssalarını tarihsel metinler olarak çıkarıp hayata hakim kılma

yolculuğu bu bizim için.

Ve bütün Kur'an kıssalarını kendi hayatım üzerinden tabir edebilme hayatiyeti,

canlılığı kazandırıyor bu bana.

Ve o zaman ben hani empati diye bir kavram var batıda birilerinin

yerine kendini koyabilme meselesi.

Şimdi bu empatiden daha derin, daha ufuklu bir bakış açısı.

Ben bu duaya Hazreti Yunus Aleyhisselam'dan daha ziyade muhtacım.

İşte bunu söyleyebildiğim noktada, bu hakikate varabildiğim noktada bu dua

sadece benim duam olmuyor, virtim haline geliyor.

Virt ne demek?

Virt de dua arasında bir fark var.

Virt sürekli tekrar edilen dualara deniliyor.

Yani siz bir duayı günde belirli adetlerle tekrar etme ihtiyacı hissediyorsanız

o sizin virdiniz oluyor.

Bediüzzaman Hazretleri de bu duayı kendi yolunun virdi olarak kabul ediyor.

Kendi yolculuğunun virdi olarak kabul ediyor.

Özellikle akşamla yatsı namazı arasında her gün otuz üçer defa bazı virtler

bazı dualar bazı özel durumlarda çekilir.

Bazı ilaçların bazı hastalıklar mukabilinde içildiği gibi manevi hastalıklar

karşısında da bazen özel dua terkipleri çekilir.

Oysa bu virt öyle bir virt ki her mümine her kula şu

yolculuğu yapan, dünya yolculuğu yapan her insana ekmek kadar su kadar muhtaç

olduğu bir dua her gün otuz üç defa tekrar etmesi onun ihtiyacına

bakan bir dua.

Bu duayla biz la ilahe illa ente sübhaneke inni kuntü mine zalimin

duasıyla bizi yutan nefis balığından, geleceğin dağdağısı karanlığından,

hadiselerin dağlar gibi dalgalarından Rabbimize sübhan olan noksan sıfatlardan

münezzeh olan Rabbimize iltica ediyor.

Ondan istimdat dileniyoruz.

Dolayısıyla Yunus Aleyhisselam'ın duasının bu kıssayı meşgurenin genel

manasıyla özeti bu.

Önümüzdeki dersten itibaren bu kıssanın hakikatleri üzerinde derinleşmeye devam

edeceğiz inşallah.