Lessons from Risale-i Nur: The First Flash / 5 — Finding inner peace amid concerns about the world and the future

Sevgili dostlar, bugün 1.

Lama'yı bir final dersi ile nihayetlendirmeyi düşünüyorum.

Bediüzzaman Hazretleri bahsi nihayetlendirirken bize kendi üç karanlığımızı, üç

açmazımızı aşabileceğimizi, aydınlatabileceğimiz üç formül vererek hitama

erdiriyor.

Ben de o üç formülü bugün sizinle paylaşmak istiyorum ama bahse geçmeden

evvel bu üç formülle ilintili olarak üstadımın tanımladığı bir duygudan

bahsetmek istiyorum size.

Duygunun adı vahşet ve dehşet duygusu.

Aslında bu insanın mahiyetine çok hakim olan, hepimizin tanıdığı bir duygu.

Vahşet ve dehşet duygusunu biz, mahlukatın bize dostluk yüzünü göstermemesiyle

tanıyoruz.

Harici alemde sebeplerin, hadiselerin, ondan sonra istikbalin karanlığının,

zamanın ve zeminin bize dostluk yüzünü göstermemesi, tam tersine bizi tehdit ve

tazlik etmesi suretinde cereyan ediyor vahşet ve dehşet duygusu içimizde.

Kur'an-ı Kerim'de Bakara suresi 19.

ve 20.

ayetlerde kafirler tanımlanırken, tasvir edilirken daha doğrusu bu duyguyla

tasvir ediliyor.

Karanlık bir gecede, bir ıssızlığın içerisinde şiddetli bir yağmura maruz

kalmış, şimşekler ve gök gürültüleri arasında ilerlemeye çalışan, hatta o gök

gürültülerin dehşetiyle kulaklarını tıkayan insanlar, o hal işte küfrün hali

olarak tanımlanıyor.

O yüzden vahşet ve dehşet duygusu, vahşet ve dehşet duygusunun bizim

duygularımız üzerindeki hakimiyeti, bizim kendi fıtratımızı, kendi mahiyetimizi

aydınlatabilme, çözebilme noktasında çözümlemek zorunda olduğumuz çok önemli,

tanımak zorunda olduğumuz çok önemli bir duygu.

Bunu hayatın içerisinde sürekli yaşıyoruz.

Mesela siz kendinizi Robinson Crusoe'nun yerinde farz edin, bir adaya

düşüyorsunuz.

O adada bir yabancılık hissediyorsunuz, bitkiler sizi tehdit ediyormuş gibi

geliyor, dalgalar sizi tazik ediyormuş gibi geliyor, her köşeden bir şey

çıkacakmış gibi geliyor, sesler duymaya başlıyorsunuz, o seslerin tehdidiyle

karşı karşıya kalıyorsunuz.

Bu tehdit ve tazik duygusu, hadiselerin, zamanın, zeminin tehdidi ve taziki

bizim mahiyetimizde bir vahşete ve dehşete sebebiyet veriyor.

Bir yabancılığa, bir mahlukatın o dehşetinden, o mahlukatın o tehdidinden

duyduğumuz bir dehşet duygusuna sebebiyet veriyor.

Bu dehşet ve vahşet duygusunun yerine koyacağımız duygu olarak da Bediüzzaman

Hazretleri ünsiyet duygusunu tanımlıyor.

Ünsiyet ise mahlukatın bize dostluk yüzünü göstermesi demek.

Yunus Aleyhisselam'ın kıssasını hatırlayın.

Başlangıç itibariyle mesela deniz, Yunus Aleyhisselam'a vahşet duygusu veriyor.

Balık, vahşet duygusu veriyor.

Gecenin karanlığı, vahşet duygusu veriyor.

Çünkü hepsi onun aleyhine ittifak ediyorlar ve hepsi onu tehdit ediyorlar ve

tazik ediyorlar.

Fakat daha sonra bu duanın, Yunus Aleyhisselam'ın duasının açıcılığıyla onu

tehdit eden o mahlukatın ona dostluk yüzünü gösterdiğini görüyoruz.

Ne oluyor?

İşte mehtap, mehtaplı bir geceye dönüşüyor.

Mehtap çıkıyor o karanlık gecenin içerisinden.

Deniz bir sükunete, o dalgalar bir sükunete eriyor.

Ve o balığın verdiği dehşet de emniyetli bir bineğe, binmişliğin, bir sahile

selamete çıkacak olmanın ünsiyetine hatta inşirahına, sekinet duygusuna

evriliyor.

Ki burada inşirah ve sekineti özellikle belirttim.

Ünsiyet duygusunun belirtisi insan kalbine inen inşirah ve sekinetle hasıl

oluyor.

Dolayısıyla Bediüzzaman Hazretleri bizim duygularımıza hakim, onu tanımanın

insan mahiyetini çözmek açısından çok önemli olduğu bir duyguyu tanımlıyor

bizim için birinci lemada.

O duygu vahşet ve dehşet duygusu.

Onun yerine koyabileceğimiz duygu, o duyguyu ıslah etmek, terbiye etmek

suretiyle o duygunun yerine bütün duygularımıza hakim kılabileceğimiz duygunun

adı da ünsiyet duygusu.

Hatta Üstad o ünsiyet duygusuna tenezzühü de ekliyor.

Tenezzüh de bir gezinti hali içerisinde olmanın duygusu.

Şimdi bu duygu birinci lema bağlamında bu üç formülde şöyle karşımıza çıkıyor.

Bizim üç açmazımız vardı hatırlayacaksınız.

Üç karanlığımız vardı iç içe.

Bu karanlıklardan bir tanesi zamanın karanlığı, istikbalimizin karanlığı.

İçinde bulunduğumuz zaman hangi zamansa eğer ki biz yaşadığımız devir,

yaşadığımız zaman itibariyle gerçekten zor bir zamanın içerisinden geçiyoruz.

Dolayısıyla zamanın, istikbalin, belirsizliğinin bizim üzerimizde bir baskısı

var.

Bu baskıdan kendimize sıyırıp çıkarabilmek için bir formüle ihtiyacımız var.

Birinci açmazımız buydu.

İkincisi zemin, zamana nispeten zemin.

İçinde bulunduğumuz mekan, içinde bulunduğumuz sosyal çevreye maruz kaldığımız

hadiseler.

Bütün bunlar zeminin karanlığını oluşturuyordu.

Üçüncüsü de nefsimizin karanlığıydı hatırlayacaksınız.

Şimdi bu üstad bu üçlü insanoğlunun, hakikati insanoğlunun açmasına karşı üç

temel formül çıkarıyor, önümüze koyuyor.

Bu formüllerde iman, islam ve ihsan şeklinde bir üçlü oluşturuyor.

Hatırlayacaksınız çok meşhur bir hadis-i şerif vardır.

Cebrail aleyhisselam yaşlı bir yolcu kılığında ama üzerinde yolculuk emaresi

olmayan bir yolcu kılığında peygamber efendimizin huzuruna gelir.

Sahabiler vardır.

Hazreti Ömer rivayet eder bu hadisi şerifi bize.

O da meclistedir.

Cebrail aleyhisselam peygamber efendimize üç soru sorar.

İman nedir, islam nedir, ihsan nedir diye sorar.

Efendimiz iman nedir sorusuna imanın şartları hakikatiyle cevap verir.

İslam nedir sorusuna islamın şartlarıyla cevap verir.

İhsan nedir sorusuna da Allah'ı görüyormuş gibi ibadet etmendir.

Sen onu görmüyorsan da o seni görüyor ya diye cevap verir.

Cebrail aleyhisselam gittikten sonra Efendimiz ashab-ı kirama o Cebrail'di ve

size dininizi öğretmek için gelmişti diye ortamı izah eder.

Şimdi bu üç kavram iman, islam ve ihsan bizim içinde bulunduğumuz insan

mahiyeti olarak içinde bulunduğumuz üç açmazın anahtarı hükmünde, üç karanlığın

aydınlığı hükmünde karşımıza çıkıyor.

Bediüzzaman hazretleri bunu getirip finale koyuyor.

Çünkü siz de bilirsiniz hayatın içerisinde derdi tanımlamadan insan onun

devasının peşine düşmez.

İnsan derdini kabul etmiyorsa, derdinin ne olduğunu bilmiyorsa bir derman

arayışı içerisine girmez.

Bediüzzaman kendi hayatımızı Yunus aleyhisselamın kıssası üzerinden bize

göstererek, okutturarak hatta ölçtürerek bu üç devaya olan ihtiyacımızı ortaya

koyuyor ve bu üç karanlıkla üç deva arasında bir eşleştirme yapıyor.

İlki bizim zamanımızın, istikbalimizin karanlığına mukabil gelen imanın

aydınlığı.

Biz istikbalimizin karanlığını, zamanın karanlığını, imanın nuruyla hatta

üstadım ona Kur'an'ın mehtabı kavramını ekliyor.

İmanın nuru ve Kur'an'ın mehtabıyla aydınlatıyoruz.

Aydınlanınca aydınlanmasının ölçüsü ne?

Üstad bu ölçüyü de o karanlığın bize verdiği ki karanlık bize vahşet

ve dehşet duygusu veren harici alemdeki unsurlardan bir tanesidir.

İstikbalimizin karanlığının, zamanın içinden geçtiğimiz zamanın karanlığının

bize verdiği vahşet ve dehşet duygusunun ünsiyete evriliyor oluşu ancak imanın

aydınlığıyla mümkün.

İman devreye girse, iman kendi mahiyetini icra etse biz zamanı da, istikbalin

karanlığını da aydınlığa dönüştürebiliyoruz.

O belirsizlikten, o bilinmezlikten, o bilinmezliğin tehdit ve tahzikinden kendi

mahiyetimizi sıyırıp çıkarabiliyoruz.

İkincisi zeminin yani içinde bulunduğumuz mekanın, sosyal ortamın, hadiselerin

karanlığından da kendimizi İslam'ın nuruyla, İslam'ın aydınlığıyla selamete

çıkarabiliyoruz.

Bediüzzaman Hazretleri buna yine Kur'an-ı Hakimin tezgahında yapılan bir sefine

-i maneviye hükmünde olan İslamiyet diyor.

Kur'an-ı Hakimin tezgahında yapılan bir gemi düşünün, bir manevi gemi,

sefine-i maneviye o İslamiyet'in içine girmemizi sağlıyor bizim bu idrak,

bu bilinç.

Ve İslamiyet'e tanımlarken İslam alimleri umumen bize derler ki İslamiyet

haramlardan ve helallerden ibarettir.

Yani kul haramları ve helalleri bilmek suretiyle, imani hakikati amele

dönüştürmek suretiyle, Allah'ın emirlerine ve yasaklarına riayet etmek

suretiyle emniyetli bir geminin içerisinde konumlandırıyor kendi varlığını.

Dolayısıyla da harici alemin, dış alemin dalgalanmalarından, tehditlerinden ve

taziklerinden kendini bir selamet gemisi, onun kaptanı Nuh olan Nuh gemisi

olarak teşbih ettiğimiz bir selamet gemisinin içerisine atıyor.

Ve bu surette hadiselerin dağlar gibi dalgaları arasında devrilmeden kemale

suhuletle yolculuk yapabiliyor.

Yine o gemiye binmişliğinin ölçüsü nedir insanın diye baktığımızda yine aynı

duyguyla karşılaşıyoruz.

Vahşet ve dehşet duygusu eğer o geminin içerisindeysek ünsiyete evriliyor.

Çünkü o gemide kendimizi selamette hissediyoruz.

O gemideki herkes bize aşina ve tanıdık geliyor ki aşinalık ve tanıdıklık

da ünsiyet duygusunun işaretidir.

Etrafımızdaki insanlar aşinaysa, tanıdıksa, bize bir tebessüm ediyorlarsa,

güler bir yüz gösteriyorlarsa, elimizden tutuyorlarsa bize o aşinalık bir

ünsiyet duygusu veriyor.

İşte kendimizi bir selamet gemisinin içerisine attığımızın ölçüsü yine

aşinalık, yine ünsiyetse evrilmiş olması o dehşetin.

Düşünün fırtınalı bir gecede siz kendi hanenizin, evinizin dışında olsanız

dehşet ve vahşet duyarsınız.

Ama evinize geldiğiniz anda yanan soba, etrafınızı kuşatan sevdiğiniz insanlar

size ünsiyet duygusu verir.

Aynı ünsiyet duygusunu zeminin dağlar gibi dalgaları, fırtınaları, depremleri

arasında sizin bir gemiye, İslamiyet gemisine iltica etmeniz ruhunuza bu

duyguyu yerleştiriyor.

Ve üçüncü karanlığımız, bizim üçüncü ahçımızımız olan nefis, nefsimizin

karanlığı.

Tasavvufta nefis bir binek olarak tanımlanır.

Hazreti Mevlana nefisi bir binek olarak tanımladıktan sonra ruhu da bir süvari

olarak tanımlar.

Nefsin bineği karşısında ruh bir süvaridir.

Fakat bunun tersi de mümkün olabilir.

Yani ruh ve nefis ilişkisi, binek ve süvari ilişkisi ise eğer nefis

de ruhu bir binek haline getirebilir.

Ve işte tam da bu insan mahiyetinin nefsin ağırlığı altında kalıp ezilmesi,

hayata hayvaniyeye evrilmesi, insaniyetin hayata hayvaniyeye evrilmesi

suretinde cereyan ediyor.

Bediüzzaman Hazretleri nefsaniyetten kurtul, rismaniyeti bırak, kalbin ve ruhun

dereceyi hayatına çık derken, ruhu bedene hakim kıl emriyle söylüyor bunu.

Üstadım ruhu bedene hakim kılmanın, nefsi bir binek haline

getirebilmenin formülünü yine Kur'an'dan çıkarıyor.

Ve sırrı Kur'an ile terbiye-i Furkan ile nefsini bir binek

haline getirebilirsin diyor.

Sırrı Kur'an ile terbiye-i Furkan ile nefsini bir binek haline

getirebilirsin.

Sırrı Kur'an'ın, terbiye-i Furkan'ın terminolojik karşılığı, ıslılahtaki

karşılığı da ihsan şuuru.

İhsan şuuru, İslamiyet'ten sonra hayatımıza yerleşen o ameli hakikatlerin bizim

için birer ahlak haline gelmesi, bir edep haline gelmesi demek, her an

insanın kendini Allah'ın huzurunda hissediyormuş gibi yaşaması demek.

Gibiyi atmak istiyorum buradan.

Her an insanın kendini huzuru ilahide hissederek yaşaması anlamına geliyor

ihsan şuuru.

Bu da insanın tavır ve davranışlarına bir edep suretinde yansıyor.

Edep kalbin ahlakıdır.

Ve işte o insan yolculuğunu, manevi yolculuğunu bir insaniyet mertebesine

taşıyabilmiş oluyor.

İmanla başlıyor yolculuk.

İmanla istikbalimizin karanlığını aydınlatıyoruz.

Zeminimizin karanlığını o sefine-i maneviye hükmünde olan İslamiyet gemisine

sığınarak aydınlatıyoruz.

En sonda nefsimizi kendimize bir binek haline getiriyoruz.

O da ihsan şuuruyla yani terbiye-i furkaniye ile ve sır-ı

Kur'an'a açılarak, ona vukufiyet kesbederek cereyan ediyor.

Bizim kültürümüzde meşhurdur bilirsiniz Nasreddin Hoca.

Azeri kardeşlerimiz ona Molla Nasreddin diyorlar.

Bineğine, eşeğine ters biner Molla Nasreddin.

Bunun da tasavvufi bir karşılığı vardır aslında.

O bir mecazdır.

Nasreddin Hoca'nın bineğine ters binmesi nefsi terbiye edebilmek için onun

arzularının tersini yapmak anlamına gelir.

Mesela nefis uyumak ister, çok yemek ister, ondan sonra çok konuşmak ister.

Buna karşılık size önerilen şey az yemektir, az uyumaktır, az konuşmaktır.

Dolayısıyla nefsinizin bineğine tersinden, onun arzularının tersini yaparak

biniyor oluşunuzdur.

Nefsi bir binek haline getirme meselesi kalbin ve ruhun dereceyi hayatına çıkıp

da insaniyet mertebesine ulaşabilmek açısından fevkalade önemli olduğu için

bunun üzerine kurulmuş olan bir terbiye var.

O terbiye ya da tasavvuf terbiyesi diyoruz.

Biz bütün tasavvuf terbiyesi ihsan şuuru üzerine kuruludur.

Yani imani ve islami hakikatleri insanın davranışlarına, haline ve tavırlarına

sirayet ettirebilme çabası.

O yüzden de dikkat edin Bediüzzaman Hazretleri konuya başlarken Kur'an'ın

mehtabı demişti.

İmana, İslam'a ve ihsan şuuruna hep Kur'an eşlik ediyor.

Yani biz imanı da Kur'an'ın mehtabıyla, imanın ışığını Kur'an

'ın mehtabıyla kendi hayatımızın üzerine düşürebiliyoruz.

İslamiyet gemisi, içine sığınmaya çalıştığımız İslamiyet gemisi Kur'an-ı

Azimuşşan'ın tezgahında yapılan bir İslamiyet gemisi olmuş oluyor.

Fakat ihsan şuuruna geldiğimiz zaman artık sırlara vakıf olma makamına

çıkıyoruz.

O yüzden Bediüzzaman Hazretleri ihsan şuurunda sır-ı Kur'an ve terbiye

-i Furkan diyor.

Bir terbiyeye ihtiyacı var insanın, bir davranış terbiyesine, bir ahlak

terbiyesine ihtiyacı var.

O da nefis terbiyesi olarak formüle ediliyor tasavvufta.

Nefis terbiyesi ihsan şuurudur.

Şimdi bu üç formülü veriyor bize Bediüzzaman Hazretleri iman, islam ve ihsan

şuuru.

Bu üç formülü verdikten sonra bağlama cümleleri olarak insan mahiyetini şöyle

tanımlıyor.

Diyor ki insan işte bu mahiyetteki insan.

Tam da böyle bir insan.

Yani nasıl bir insan?

Küçücük bir mikroptan, korktuğu gibi.

Ecran-ı Ulviye'dendi.

Koca koca gezegenlerden, nebulalardan, galaksilerden, meteor yağmurlarından

korkan insan.

Ondan sonra küçücük bahçesini sevdiği gibi dünyayı da seven, dünyayı sevdiği

gibi cennet bahçesini de arzulayan insan.

Kendi hanesini sevdiği gibi dünya hanesini seven insan.

Vücuduna giren bir küçücük mikroptan korkan, ondan korktuğu gibi işte

hadiselerden, gecenin karanlığından korkan.

Dolayısıyla hani mikroalemde, makroalemde, normoalemde bütün varlıkla muhatap

olan insan.

Bütün varlıkla ya ünsiyet üzerinden ya da dehşet üzerinden bir ilinti kuran

insan.

Şimdi bu mahiyetteki bir insanın neye ihtiyacı var?

Bir melcee, bir ilticaya ihtiyacı var.

Bir halaskara ihtiyacı var, bir kurtarıcıya ihtiyacı var.

Bu mahiyetteki bir insanın bir yardımcıya ihtiyacı var.

Üstadım bu mahiyeti tanımladıktan sonra diyor ki işte bu mahiyetteki bir

insanın melcee yani iltica edeceği zat, Rabbi onun terbiye edicisi, muini onun

yardımcısı ve halaskarı onun kurtarıcısı ancak öyle bir zat olabilir ki bütün

mahlukat, bütün mevcudat, bütün sebepler onun emri altında olsun.

Onun hükmü bütün bir mevcudata geçsin, bütün bir mahlukata geçsin.

İşte böyle bir zat ancak insan için muin, halaskar, Rab ve onun

için iltica makamı olabilir.

Bediüzzaman Hazretleri o iltica makamına bizim ilticayı tam edebilmemizin

duası olarak bize Yunus Aleyhisselam'ın duasına geri döndürüyor ve La İlahe

İll'Ante Sübhaneke İnnekün Tümine Zalimin diyerek dersi hitama erdiriyor.