Lessons from Risale-i Nur: The Second Flash / 4 — Praising Allah in every circumstance except disbelief and misguidance

Euzubillahimineşşeytanirracim.

Bismillahirrahmanirrahim.

Sevgili dostlar, ikinci lemada Hazreti Eyyub Aleyhisselam'ın kıssasında sabır

bahsindeydik.

Hatırlayacaksınız, iki nükteyi mütalaa etmiştik.

Birinci nükte sabrın masiyetten sabır buudu çerçevesinde ele alınıyordu.

İkinci nüktede ise musibetlere karşı sabır vardı.

Yine hatırlayacaksınız, Bediüzzaman Hazretleri üç çeşit sabır tanımlıyor.

Bunlardan ilki masiyetten sabır, yani günahlara girmeme konusunda sabır

gösterebilmek.

İkincisi musibete karşı sabır, gelen belalara, musibetlere karşı sabırlı

olabilmek.

Üçüncüsü de taat üzre sabırda, yani ibadette devamlılık hususunda sabır

gösterebilmek.

Hocaefendi bu üç çeşit sabra dördüncü bir sabır daha ekliyor.

Ona da zamanın çıldırtıcılığına karşı sabır diyor.

Özellikle bizim yaşadığımız ahir zamanda böyle bir sabra, böyle bir sabır

tanımına da ihtiyaç olduğunu düşünüyorum ben.

Zikrettiğim gibi birinci ve ikinci nüktede Bediüzzaman Hazretleri masiyetten

sabır ve musibete karşı sabrın çerçevesini çizdi.

Ve bize o mevzuda nasıl durmamız, nasıl eşya ve hadiseleri nasıl algılamamız

gerektiğini anlattı.

Masiyetten sabırda her günahın içerisinden küfre nasıl yol olduğunu ve

masiyetten sabrın aslında bizim hayatımıza nasıl koruyucu bir etki yaptığını

anlattıktan sonra, musibete karşı sabırda da üç vecihle bize neden Cenab-ı

Hakk'a karşı bizim şekvaya hakkımız yoktur, neden şükürle mukabele, sabırla

mukabele etmek zorundayız bunu dillendirdi.

Şimdi üçüncü nükteden itibaren üçüncü, dördüncü, beşinci nükteler testisinde

dikkatinizi çekecektir.

Bediüzzaman Hazretleri sabrın psikolojik boyutuna değiniyor.

İnsan mahiyeti üzerindeki tesirini anlatacak şimdi bize.

Bana çok etkileyici geliyor bu üçüncü, dördüncü ve beşinci nükteler bu

bağlamda.

Çünkü aynı zamanda bu nükteler, bu üstadın sabır yaklaşımı, insan

psikolojisi üzerindeki etkisini anlatısı, ruh ve kalp terbiyesi çünkü.

Yani biz kendi ruh hayatımızı, kendi kalp hayatımızı nasıl terbiye ediyoruz,

kendimize nasıl sabır konusunda ne tür telkinlerde bulunmamız lazım bunları

anlatacak üstadım bize.

Üçüncü nükteye üstadım mazinin bizim için ifade ettiği anlamı anlatarak

başlıyor ve diyor ki Bediüzzaman Hazretleri, mazi biliyorsunuz bizim

elemlerimizin kaynağıdır.

Bunu daha önce tanımlamıştık.

Müstakbel yani gelecek zaman bize korkular taşır.

Korkularımızın ve endişelerimizin kaynağı gelecek zamandır.

Mazi ise bizim elemlerimizin kaynağıdır.

Mazi bize hep o yaşanılmış güzelliklerin elemini taşır ya da yaşanılmış olan

bir takım olumsuzlukları taşır, bugüne taşır ve bugüne elem verir.

Üstadım diyor ki biz maziye baktığımızda, kendi mazimize baktığımızda iki duygu

alırız oradan.

Bir tanesi hamd duygusudur, birisi de teessüf duygusu.

Burada şuna da dikkatinizi çekmek istiyorum.

Bediüzzaman Hazretleri şükür kelimesinin zıttı olarak karşısına şekvayı koyar.

Yani şükür nimeti idrak makamıdır.

Şekvaysa nimeti idrak edememe halidir.

Nimete karşı bir nankörlük halidir, şikayet halidir.

Burada hamdin karşısına Bediüzzaman Hazretleri teessüfü yani hüzünleri,

esefleri koyuyor.

Hamd çünkü bir ihlas makamı, nimeti vereni bilme makamı.

Yani o nimet bize ulaşmasa da nimeti veren eli bilme hatta musibeti

veren eli bilme.

O musibet de bize bir manayla bir terbiye için vazifeli olarak gönderildiğinden

dolayı o musibeti veren eli bilme makamı olarak hamd makamı.

Bilememe hali olarak da musibetin kimden geldiğini görememe durumu olarak da

teessüfü koyuyor.

Yani şükrün zıttı olarak şekvayı hamdin zıttı olarak da teessüfü

nazarımıza veriyor Bediüzzaman Hazretleri.

Ve diyor ki biz masiden bu iki duyguyu alıyoruz.

Mazinin güzellikleri, mazide yaşadığımız güzellikler bize şükür duygusu, hamd

duygusu veriyor.

Mazinin elemleri de bize teessüf veriyor.

Birisinde hamd ettiğimiz zaman ohla mukabele ediyoruz.

Oysa teessüf de ohla mukabele ediyoruz.

O zaman şunu tanımlayabilmemiz gerekiyor.

Mazinin elemleri ve lezzetleri nedir?

Burada elem ve lezzeti de birbirinin zıttı kavramlar olarak düşünün.

Bize maziden elem ve lezzet olarak ne taşınıyor?

Diyor ki Bediüzzaman Hazretleri, elem ve lezzet madem birbirinin zıttıdır

birbiriyle tanımlanır.

Yani lezzet nedir?

Zeval-i elemdir.

Yani lezzet elemin bitişidir.

Elem nedir?

Elem de zeval-i lezzettir.

Yani lezzetin bitişi de eleme sebebiyet verir.

Yani biz mazimize baktığımızda şunu görürüz.

Diyelim ki bir hastalık çektik geçmişte.

O hastalığın içerisinde elemler vardı ama biz ona sabırla mukabele ettik.

O hastalığın geçip gitmesi geride lezzetler bırakır.

Nasıl lezzetler bırakır?

Birincisi o hastalık vasıtasıyla biz sağlığın ne demek olduğunu daha iyi

anlamış olarak çıkarız o hastalığın içerisinden.

O sağlıkla yeniden buluşmuş olmanın, onunla kavuşmuş olmanın bir lezzetini

duyarız.

O sabrı sergileyebilmişsek hastalığın içerisinde bize geride manevi mükafatlar

kalır, ahiret mükafatları kalır, onun lezzetini duyarız.

Ve hep o elemin bitişinden lezzet alırız.

Yani ayrılık bir elemdir.

Ayrılığın bitişi vuslatsa biz ondan lezzet duyarız.

Hastalık bir elemdir.

Sağlığa yeniden kavuşmak bizim için bir nimetse onunla lezzet duyarız.

Diğer duyduğumuz lezzetleri hatırlamanızı istiyorum.

Hepsi elemin bitişiyle gelen lezzetlerdir.

Yani açlık bir elemse yediğimiz lezzet, yediğimiz yemekler o elemin bitişidir

ve bize lezzet verir.

Zeval-i elem lezzettir.

Oysa hatırlayın bunun zıttı olarak biz lezzetler bittiği zamanda elem duyarız.

Yani vuslat bittiğinde bu bizim için eleme dönüşür, ayrılığa dönüşür.

Ondan sonra bir nimete sahip olmanın lezzetini duyarız.

Sonra o nimet bizim elimizden alındığında, gençlik ihtiyarlığa dönüştüğünde,

sağlık hastalığa dönüştüğünde bundan elem duyarız.

Şimdi bu tanımlama kendi mazimizi kritik edebilme noktasında bizim için çok

önemli.

Çünkü insan mazisinden kendisini kurtaramaz.

Mazi bizim için bir nostaljidir, bizim için bir melankolidir.

Bazen öyle olur ki bir saatlik bir lezzetin zevalinden bir ömür boyu

elem duyarız.

Öyle bir şey yaşarız ki mazide o hayatımızda bizim küçücük bir yer

işgal eder.

Mesela insanların hayat öykülerine bakın işte bir aşk yaşarlar, bir mutluluk,

bir başarı yaşarlar.

Ondan sonra işte bir makama gelirler, orada bir maddi haz duyarlar.

Sonra o ellerinden alınır.

Şimdi onların hayatında küçücük yer işgal etmiş olan o lezzetin elemi onlara

bir ömür boyu elem verir.

Ve bu vaziyetteki bir insan ruhu maziden sürekli şimdiki zamana doğru elem

taşımaya başlar.

İnsan da, üstadım burada çok güzel bir ifade kullanıyor, beni çok etkiliyor.

O muvakkat yani geçici lezzetlerin gidişinden, zevalinden kaynaklanan elemler

insan mahiyetinde düşündükçe deşilen çıbanlara dönüşüyor.

Adeta üstadım diyor ki düşünmek o elemi deşiyor, teessüf akıtıyor.

Teessüf bir iltihap gibi aslında.

Bir ceriha gibi insan mahiyetinden, insan ruhundan, insan duygularından akan

bir iltihap gibi teessüf.

Bir şey yaşıyorsunuz, bir lezzet yaşıyorsunuz, o bitiyor.

Ama o bitmiş olan lezzetin elemini mazi size sürekli yeniden hatırlatıyor.

Bu durumdan insan mahiyetinin kurtulabilmesi ise manevi bir terbiyeyi iktiza

ediyor.

Zeval-i elem madem ki lezzettir, öyleyse bize zeval-i elemin lezzeti

manevi ve baki bir lezzet bırakmak zorunda.

Eğer zeval-i elemin lezzeti de fani bir lezzet olursa o da

geçip gitmeye mahkum oluyor.

Oysa bizim şuna ihtiyacımız var.

İnsan ruhunun ve kalbinin, duygularının baki lezzetlere, zevalsiz lezzetlere,

daimi lezzetlere ihtiyacı var.

O daimi, zevalsiz, baki lezzetleri ruhumuza veren şey, zeval bulmuş olan

elemlerin sabırla, Allah'ın rızalığıyla, hamtle yaşanmış olması.

Mesela bir insan düşünün, mağdur olarak diyelim ki o insan işte hapiste

yatmıştır.

Allah'ın dinine sahip çıkmak için hapiste yatmışsa o insan, daha sonraki

ömründe o hapiste o dini mübini İslam için çektiği sıkıntıyı hep bir

lezzet olarak hatırlar.

Ama kesintisiz baki bir lezzet olarak hatırlar.

Ahirette de bunun mükafatını görür.

Sahabe efendilerimizi düşünün, o Mekke'de çektikleri sıkıntıları sahabe

efendilerimiz birer şeref madalyası gibi üzerlerinde taşımışlardı.

Onlardan şekva etmek yerine hep şükretmişlerdi.

Bilal-i Habeşi Efendimiz'e sorsanız hayatının en mutlu, en değerli, en

kıymetli zamanları ne zamandır diye sorsanız, ona işkence edilmesine rağmen

davasından dönmediği, onun putlara ibadet etmesi, istenmesine rağmen ehad

diyerek tevhid akidesini muhafaza ettiği o zamanları onun için çok değerli, çok

paha biçilmez zamanlardır.

O elem gitmiştir, geride kalmıştır artık.

O hürriyetine kavuşmuştur, hicret etmiştir, Bedir Savaşı'na katılmıştır, Uhud

Savaşı'na katılmıştır, rüştünü ispat etmiştir.

Fakat o günler onun için hep bir yad-ı cemil olarak kalmıştır.

Oysa çok sıkıntılı günlerdi.

Mekke'de o muhasara döneminde sahabe efendilerimizin yaşadığı o yokluk

dönemleri, onlar için bir sınanma, bir elenme dönemiydi.

Ve onun içerisinden onlar zaferle çıktılar.

Geçip gitti daha sonra, muvakkatdi.

Yani çok sınırlı bir dönemdi.

3 yıllık bir muhasara dönemi geride kaldı.

Elemi gitti bakın, elemi geride kaldı.

Ama geride ne kaldı?

Onların sabırla çekilmişliğinin, sabırla yaşanmışlığının lezzeti kaldı.

Sahabe efendilerimize sorulsa hayatının en değerli günleri ne zamandır?

O zamanın içerisinde, o musibet zamanının içerisinde, sabırla o musibetin

geçişini bekledikleri o dönem, geçtikten sonra onlara gelen o manevi lezzet,

onun içerisinden zaferle çıkmış olmalarının, her sabır bir zaferdir çünkü, o

musibetin içerisinden sabırla çıkmış olmalarının lezzeti, onlara geride ebedi

bir mükafat olarak, zevalsiz bir lezzet olarak, manevi ve ebedi bir mükafat

olarak kalıyor.

Dolayısıyla bizler çeşitli musibetlere giriftar oluyoruz hayatın içerisinde.

Belalara giriftar oluyoruz.

Diyelim ki hasta oluyoruz.

Şimdi hastalık insana biraz da, siz de dikkat etmişsenizdir, sabrı zorlaştıran

şey insanın gafletidir.

Yani sabrı zorlaştıran şey, insanın şu fani alemde ebedi kalacağını

zannetmesidir.

Hasta olan birisi, o yeknesak bir rahat döşeğinde devam edip giden hayatının,

sekteye uğramasından rahatsızlık duyuyor aslında.

Öyle bir hayat ritmi var ki yeknesak devam ediyor.

O da onun içerisinde bir ülfetin ve ünsiyetin içerisine düşüyor.

Onun bir şekilde aksaması, kesintiye uğraması, insan mahiyetinde bir

sarsıntıya, bir depreme sebebiyet veriyor.

Çünkü o hastalık ona, onun fani olduğunu hatırlatıyor.

Yaşlılıklarla onun üzerine hücum eden çeşitli ağrılar, yaşlılığın çeşitli

iptilaları ona fani olduğunu hatırlatıyor.

Çünkü aslında fani olduğumuzu bize hatırlatan her musibet, gafleti kıran

musibettir.

Şu dünyanın faniliğini hatırlama, aynı zamanda gaflet perdesini yıkmak, yırtmak

anlamına gelir.

O yüzden de biz musibet karşısında daima Elhamdülillahi alâ kulli hâl, siver

küflü vel dalâl demek zorundayız.

Yani Allah'ım sana hamd olsun, öyle bir hamd olsun ki küfür

ve dalalet dışındaki her durum için hamd olsun.

Küfür ve dalalet dışındaki her durum benim için rahmettir.

Yani gelen musibetlerin benim üzerimde icra ettiği bir tesir var.

Ben o tesirin farkındayım demek Elhamdülillahi alâ kulli hâl demek.

Biliyorsunuz şükür nimet mukabile yapılıyor.

Gelen nimete teşekkür mahiyetinde, gelen nimeti takdir mahiyetinde

şükrediliyor.

Oysa hamd hiç öyle bir şey değil.

Hamdin manası çok geniş, tam bir ihlas makamı.

Hamd tam bir kulun Allah'la olan muhabbet ilişkisini tesis makamı.

Musibeti vereni bilme makamı.

Eğer bir insan musibeti veren eli görmüyorsa asıl musibet o.

Musibet bize çarpan şey değil aslında.

Biliyorsunuz musibet isabet kökünden geliyor.

Size isabet eden belaya musibet diyoruz biz.

O musibet aslında bize isabet eden şey değil.

Musibet o belanın kimden geldiğini görememek.

O belanın bize neden gönderildiğini görememek.

O belanın bizim üzerimizde icra edeceği bir tekamül tesiri var.

O tesirin bizim üzerimizde o vazifenin icrasına izin vermemek musibet.

O yüzden de maziye bakarken biz hem işin mükafat, uhreviyesi var.

Bunu görmek zorundayız.

Bahki mükafatlar var ve biz hatırlayın bu dünyaya niçin gönderilmiştik?

Dünya darul lezzet değildi, darul mükafat değildi.

Neydi dünya?

Darul ücret değildi dünya.

Neydi dünya?

Dünya darul imtihandır.

Dünya bir mezraydı.

Ahiret alemi için mükafatlar toplanacaktı.

Hem bunları topluyoruz bir taraftan hem nimetin kadrini fark ediyoruz o

musibetlerin içerisinden geçerken.

Biz ahlaklı bir insan olmanın kadrini ancak o ahlaklı oluşun bedelini öderken

fark edebiliyoruz.

Hırsızlık yapmamanın kadrini nasıl bir şey olduğunu, hırsızlığın toplum

tarafından meşrulaştırılması, hırsızlığın toplum tarafından onaylanması ve

hırsızlık yapan insanların, hırsızlık yapmayan insanlara karşı sergilediği o

düşmanca tavır ve onlara ödettikleri bedel üstünden öğrenmeye başlıyoruz.

Nimetin kadrini öğreniyoruz bir taraftan.

Öteki taraftan da o yaşadığımız musibetlerin aslında şu dünya hayatı içerisinde

çektiğimiz sıkıntıların bizim baki ömrümüze nispeten ne kadar muvakkat, ne

kadar geçici, kısa süreler olduğunu idrak ediyoruz.

O kısa süreleri geçtikten sonra bize geride daima baki lezzetler kalıyor,

manevi lezzetler kalıyor.

Buradaki tanımları unutmamanızı rica ediyorum.

Bizim için lezzet nedir diye sorduğumuz zaman şu fani hayatın içerisinde biz

lezzeti zevali elem olarak tanımlıyoruz.

Eğer böyle tanımlıyorsak o elemler neticesi lezzet oldukları için içinden

geçtiğimiz elemler bizim için kazandırıcı elemler.

Ama lezzeti böyle tanımladıktan sonra elemi nasıl tanımlayacağız diye

baktığımızda elemi de zevali lezzet olarak tanımlıyoruz.

Öyleyse elem zevali lezzet ise şu dünyanın fani lezzetlerinin bizim gözümüzde

hiçbir hükmü olmaması lazım.

Çünkü neticesini daima elemlere bırakıyor.

Eğer o tadlığımız lezzetler beka semereleri vermiyorsa şu dünyanın işte ne

lezzeti ise vuslatın lezzeti, ondan sonra işte gençliğin lezzeti, güzelliğin

lezzeti, dünyevi makamların, mansıpların, şöhretin, beğenilmenin,

alkışlanmanın, takdir görmenin lezzeti, bütün lezzetleri alt alta

sıralayabilirsiniz.

Bütün bunlar eğer beka meyveleri vermeyecekse zaten muvakkat hepsi elimizden

alınmaya mahkum.

Siz hangi lezzeti biliyorsunuz ki şu fani dünyada insanın elinden alınmamış

olsun.

Öyleyse bu lezzetler yerlerine eleme bırakacaklarsa eğer nimet değil bizim için

nikmettirler, nimet de nikmetin zıttıdır.

Nikmet, bir nimetin insan için musibete dönüşmüş olması halidir.

Yani bir anne evladı olur, anneliğin lezzetini duyar, o bunun için çok

büyük bir nimettir.

Ama küçük yaşta evladını kaybetmiş olan bir anneyi düşünün.

Eğer musibeti veren eli bilmiyorsa, eğer o musibet onun üzerinde bir hamd

hükmü icra etmiyorsa, o küçücük, o evladıyla, o yavrusuyla beraber olmanın

muvakkat lezzeti onun için kalan hayatını zehre dönüştürecek, kalan bütün

hayatını mahvedecek, onun için ölümü hayattan daha tercih edilebilir hale

getirecek olan bir eleme dönüşüyor.

Dolayısıyla eğer bir insan nimeti vereni bilmiyor, baki lezzetleri tanımıyorsa

lezzetlere de endişeyle yaklaşmaya başlıyor.

O zaman bir vuslat yaşarken daha vuslatın içerisinde elemi duymaya başlıyor.

O zaman bir lezzeti tadarken daha o lezzetin elinden alınacağının korkusunu,

endişesini duymaya başlıyor.

Anneler evlatlarına bakarken onlara bir şey olacağı korkusuyla onlara bakmaya

başlıyor.

Öyleyse maziyi kritik ederken biz bu kadar çok kendi mazisine müptela, bu

kadar çok nostaljiyi seven, bu kadar çok melankolik duygular besleyen insan

mahiyetinin maziden kendisine taşınan elemlerden kurtulmasının bir tek yolu

var.

İnsan mahiyetinin o elemleri tanımlayabilme biçimi ve onları baki lezzetlere

dönüştürebilme biçimi.

Cenab-ı Hak bizi de elhamdülillahi ala kulli hal diyebilen kullarından eylesin.

Dördüncü nükteden itibaren devam edeceğiz inşallah.