Lessons from Risale-i Nur: The Second Flash / 3 — Meeting calamities with patience and acceptance of divine decree instead of complaint

Sevgili dostlar, geçen hafta birinci mükte bağlamında konuşmuştuk.

Marifet mahallenin yani Allah'ı bilme mahallenin kalp olduğu üzerinde durduk.

Ondan sonra tevbenin günahları imha eden mahiyeti üzerinde durduk.

Bu haftada ikinci mükteden yolculuğumuza devam etmek istiyorum.

Birinci müktede hatırlayacaksınız Bediüzzaman Hazretleri mahsiyetten sabır yani

günahlara girme konusunda sabretme bağlamında ele almıştı birinci mükte.

İkinci mükte ise musibete karşı sabır bağlamı var.

Yani belalar bize tosladığında, sıkıntılar bize tosladığında ona karşı

sabredebilme hali, musibete karşı sabır.

Bu musibete karşı sabır bahsi aynı zamanda kader meselesinin de temel

rükünlerinden, temel alt başlıklarından bir tanesi olduğu için üstadım kader

meselesini atıf yapıyor.

Ve üç vecihle insanların musibet karşısında şikayeti hakları olmadığını beyan

ediyor.

Biliyorsunuz şekva Allah'tan şikayet kulu iman noktasında

çok problemli bir yere taşıyor.

Şekva bizim itikadımızda şükrün zıttı.

Şükrü bir tarafa koyarsanız şükürsüzlük şükrün zıttı değildir.

Şekvadır şükrün zıttı.

Allah'ın kulun halinden razılığı, Allah'ın tasarrufatından razılığı şükürdür.

Kulun Allah'ın tasarrufatı karşısındaki memnuniyetsizliği, Allah'ın

tasarrufatından şikayet eder hali de onun itikad noktasındaki yaşadığı

sabırsızlık hali problem halidir.

O yüzden sabır bahsini şükürden maada, şükürden bağımsız olarak ele alamayız

biz.

Sabretmek, aynı zamanda o musibetin içerisindeki rahmet tecellilerine açılmak,

Allah'ın yakınlığını o musibetin içerisinde görmek ve ona mukabele edebilme

makamı o yüzden de şükür bir nimeti idrak makamıdır.

Sabır bizi şükrün sırlarına taşıdığı için de hayatımızda çok önemli bir kavram

bu yüzden.

Üstadım bu üçü ve cikten birincisini şöyle tanımlıyor.

Diyor ki üstadım sana Cenab-ı Hak bir vücut libası giydirmiş.

Yani bizim varlığımız, bedenimiz bir libas, bir giysi hükmünde.

Cenab-ı Hak da bize giydirdiği bu libasın terzisi hükmünde, onu istediği

gibi keser, biçer, değiştirir, ona biçim verir, onu yeniler, onu tayin eder,

tebdil eder, başkalaştırır, dönüştürür.

Çünkü mülk O'nundur.

Malikül mülkü yetesarrafu fi mülkihi keyfe yaşa diyoruz.

Mülk O'nundur, kendi mülkünde istediği gibi tasarrufta bulunur Cenab-ı Hak.

Bizde ise o mülk sadece emanet olarak durmaktadır.

Yani biz aslında sabra açılabilmek için önce emanet bilincini kuvvetlendirmek

durumunda olan insanlarız.

Emanet olan bir şeyin üzerinde mülk sahibi istediği gibi tasarruf eder ve

biz bu mülk sahibinin istediği gibi tasarrufatı karşısında, onun bizim

bedenimiz üzerindeki, bu onun kendi mülkü üzerindeki tasarrufatının hikmetli

bir tasarrufat olduğunun idraki içerisinde sabırla mukabele etmemiz gerekir.

Çünkü Cenab-ı Hakk'ın esma-i ilahiyyesini nazarı itibarı aldığımızda aslında

o keçisip içmelerin, o esma-i ilahiyenin cilvelenmeleri olduğunu görürüz.

Mesela bizim meleklerden, insanoğlunun meleklerden farkını nazarı itibarı alın,

meleklerde yemek, içmek, zaman geçmek, hastalanmak, günah işlemek gibi

hususiyetler yok.

Bunlar insanda var.

Ama bu mahiyet bizi esma-i ilahiyenin cilvelenmesine açık, Cenab-ı Hakk

'ın esma-i ilahiyesine daha cami bir, daha kapsamlı bir ayna haline

getiriyor.

Mesela Rezakiyet esması var Cenab-ı Hak.

Rezakiyet bizim açlığımızı iktiza ediyor, açlığımızı gerektiriyor.

Çünkü açlık bizi Cenab-ı Hakk'ın rezakiyetine iltica ettiriyor.

Yani esma-i ilahiye bize hep Cenab-ı Hakk'a iltica ettiriyor,

Cenab-ı Hakk'a rücu ettiriyor.

Nasıl rezakiyet bizi Cenab-ı Hakk'ın açlıkla Cenab-ı Hakk'ın

rezakiyetine rücu etmeye sevk ediyorsa, aynı şekilde hastalıklar da bize Cenab

-ı Hakk'ın şafi esmasına iltica ettiriyor.

Günahlar bize Cenab-ı Hakk'ın gafur esmasına, settar esma ilahiyesine iltica

ettiriyor.

Dikkat edin bütün esma-i ilahiyeyi, fiili olan bütün esma-i ilahiyeyi

nazarınızda şöyle bir çevirin, bunu göreceksiniz.

Bu esma-i ilahiye bizi Cenab-ı Hakk'a rücu ettiren esma

-i ilahiye.

Dolayısıyla hastalıklar, musibetler o esma-i ilahiyenin bizim üzerimizde cil ve

endaz olmasını, yani tecellilerini, parıltılarını, tecelli davga boylarını

bizim üzerimizde göstermesini sağlıyor.

İkinci bir şey geçersek orada da insanın musibetlerle ve hastalıklarla insan

mahiyetinin tasaffi ettiği, yani saflaştığı, tekamül ettiği hakikati üzerinde

duruyor Bediüzzaman Hazretleri.

Çünkü insan hastalıklarla ve musibetlerle insan mahiyeti kuvvet buluyor, netice

veriyor, ondan sonra insan mahiyetinden meyveler, kemal meyveleri, tekamül

meyveleri hastalıklar ve musibetler sayesinde alınıyor.

Zaten böyle olmasaydı en fazla musibetlere giriftar olanlar peygamberler

olmazdı ve derecelerine göre de mukarabin olmazdı.

Cenab-ı Hak o hastalıklarla, verdiği musibetlerle kulunu tasaffi ettiriyor.

Tasaffi etme bir saflaşma, billurlaşma, berraklaşma hali, yani kendi

mahiyetimizdeki güllü gıçtan, tozdan, topraktan, bulanıklıktan, katışıklıktan

arınma hali, tasaffi hali.

Bu hastalıkların ve musibetlerin bize kazandırdığı bir hali.

Yani hayatında musibet görmemiş insanların hamlıklarına bakarsanız bunu

okuyabilirsiniz ya da tam tersi, musibetler silsilesinde pişirilmiş, terbiye

edilmiş, saflaştırılmış insanların mahiyetine bakarsanız, insan mahiyetinde o

musibetlerin saflaştırıcı, billurlaştırıcı etkisini okuyabilirsiniz.

Şimdi insan mahiyetinin iki yönü var, bir tasaffi yönü, arınma, billurlaşma,

bir de teraki yönü var.

Hayatın içerisinde yeknesak tembellik döşeğinde geçen hayatın en verimsiz hayat

olduğunu okursunuz bu perspektiften baktığınızda.

Zaten tembellik döşeğinde geçen bir hayatın insana lezzet vermediğini de kendi

mahiyetimizden tecrübe edebiliriz.

Normalde insan nefis tembelliği ister, rahat döşeğini ister fakat oradan bir

insaniyet meyvesi tezahür etmez.

O yüzden Namık Kemal'in meşhur bir şiiri vardır, der ki can

vereyim ya zindan yahut kanlı batakta, geçmesin tek günlerim tanrım rahat

yatakta der.

Tembellik döşeği insana elem verir.

Çok ilginç değil midir tembellik döşeğinin insana, ataletin insana elem veriyor

oluşu.

Varlığı bir, Hazreti Mevlana bir binaya benzetir.

Atalet, tembellik, günah o binanın en alt katları, belki bodrum katları, belki

lağım katlarıdır.

O yüzden ruh hep yükselmek ister, yükselmenin mahiyeti de doğrudan doğruya

faaliyettir.

Hayat faaliyetle tekamül eder, hayat faaliyetle tasaffi eder, faaliyetle teraki

eder, yükselir hatta bütün meyvelerini faaliyetle verir.

Bunu kendi hayatınızdan görebilirsiniz ya da işte akmayan bir suyun

bulanmasından, faaliyet halinde olmayan bir metalin oksitlenmesinden bunu

okuyabilirsiniz.

Faaliyet hayatı diri tutan bir şeydir ama faaliyet derken bunu hani sürekli

bedeni bir hareket üzerinden okumak değil kastettiğim.

Faaliyet insan mahiyetindeki kabiliyetleri kuvveden fiile çıkarma eylemidir.

Bazen hani güneş mesela gezegenlere nispeten daha az bir faaliyet halindeymiş

gibi gözükür ama o gezegenleri kendi etrafında döndüren mihenk odur.

Bir bilim insanı laboratuvarda bir inşaat işçisinin inşaatta çalıştığından

belki daha az bir faaliyetle çalışır fakat ona zihinsel bir faaliyet eşlik

ettiği için o faaliyet daha yüksek bir semere verebilir.

Dolayısıyla faaliyet derken kabiliyetlerimizi kuvveden fiile çıkaran,

potansiyel olmaktan açığa çıkaran, insan mahiyetindeki o kabiliyetlere meyveler

verdiren, semereler aldıran, tekamüle yönelik faaliyeti kastediyorum.

İşte bu faaliyet insan mahiyetinin sırrı, faaliyet sırrı hakikatidir

insanın ve bu faaliyet insan istidatlarını kuvveden fiile çıkaran faaliyetlere

dönüp baktığımızda o faaliyetlerin musibetlerin içerisinde, hastalıkların

içerisinde hız kazandığını Kemal Erdin görüyoruz.

Bunu kendi hayat tecrübelerimiz içerisinden okuyabiliriz, cebri hicretlerin,

ondan sonra işte mahpuslukların, atılmışlıkların, itilmişliklerin yani başımıza

gelen bela ve musibetlerin kendi mahiyetimizde saklı duran, rahat döşekte

hiçbir zaman açığa çıkmayan, faaliyete dönüşmeyen nice istidatları harekete

geçirdiğini, onları sümbüllendirdiğini, bizi onları kullanmaya mecbur

bıraktığını, mecbur bıraktığı için de onlara semere verdirdiğini, onlardan

mahsuller aldığımızı görürüz.

Öyleyse ikinci vecihi itibariyle unutmayalım ki hayat musibetlerle ve

hastalıklarla terakki eder, tasaffi eder, kuvvet bulur, netice verir ve tekamül

eder.

Üçüncü vecihe geldiğimizde de şunu görüyoruz, hepimiz bunu kabul ediyoruz,

aslında aklen kabul ediyoruz ama yaşarken bununla yüzleşmekte zorlanıyoruz.

Kabul ettiğimiz hakikat şu, burası bir darül imtihan, dünya mükafat yeri değil,

lezzet yeri değil, ondan sonra işte dünya ücret yeri değil.

Ne yeri dünya?

Dünya darül imtihan, meydan-ı imtihan, dünya bir hizmet yeri, dünya bir

kulluk yeri.

Şimdi bunu böyle kabul ettikten sonra böyleyse eğer diye başlamamız gerekiyor.

Yani madem ki dünya bir hizmet yeridir, madem ki dünya bir ispat

-ı rüşt yeridir, bir darül imtihandır, böyleyse onu öyle alıp kabul etmek

gerekiyor.

Bediüzzaman Hazretleri ibadetleri ikiye ayırıyor, menfi ibadetler, müspet

ibadetler olmak üzere.

Müspet ibadetleri biliyorsunuz, emri ilahiyeye riayet müspet ibadetler.

Oysa Cenab-ı Hakk'ın bir de bizim üzerimizde bela ve musibetleri

var.

Bu bela ve musibetleri ibadet kategorisini alıyor üstadım ve onlara menfi

ibadetler diyor.

Yani bir insan hastalıklara sabrettiği zaman bir ibadet hali içerisinde

bulunuyor.

Üstelik de bunda çok etkileyici bir şey var.

Dikkat ederseniz müsbet ibadetlere riya karışabilir.

Yani bir insanın namazına riya karışabilir, orucuna riya karışabilir.

Ama menfi ibadetlerse mevzubahisi olan onlara riya karışmıyor.

Yani kimse size hasta olduğunuz için imrenmiyor, gıpta etmiyor.

Kimse ''Aa o hastalık bende de olsun.'' demiyor.

Size nazarı gıpta ile, nazarı kıskançlıkla bakmıyor.

Böyle olunca o ibadetin içerisine hiçbir zaman, menfi ibadetin içerisine hiçbir

zaman hastalıklar, musibetlerin içerisine riya karışmıyor.

Riyasız, halis, safi bir umudiyet oluyor öyle olunca bela ve musibetler ve

kazançları da o nispette oluyor.

Bediüzzaman Hazretleri bir saat hastalığa karşı sabretmenin, bir saat

sabretmenin bir gün ibadet hükmünde olduğunu söylüyor.

Hatta bu bazen belki bir dakikası bir gün hükmünde, bazen bir saniyesi

bir gün hükmünde oluyor.

Üstadım kendi talebesi Hafız Ahmet'ten örnek veriyor.

Onun hasta olmasına karşılık kalbine şöyle bir duygu geliyor, kendini ihtar

ediyor nefsini.

O hasta olduğu için o Hafız Ahmet, şimdi önce üzülüyorsunuz sevdiklerinizin

hastalığı karşısında üzülüyorsunuz.

Ama Cenab-ı Hakk'ın vaadi var, onun kalbine ihtar ediliyor Bediüzzaman

Hazretleri her dakikası bir gün ibadet hükmünde.

Her dakika bir gün ibadet hükmüne geçiren bir amel tebrik edilecek bir

ameldir.

Eğer o insan ona sabırla mukabele ediyorsa, eğer o musibet başına gelen

kişi o musibete şekva etmeden, ki aslında bu çok önemli, şikayet ettiğinde

amel zayi oluyor.

Çünkü insan şikayet ettiğinde musibet ikileşiyor.

Hem o musibeti çekmiş hem de semeresini elde edememiş oluyor.

Ama insan sabreder, şekva etmezse, üstadım öyle başlamıştı meseleyi

hatırlayacaksınız, o musibetin azim mükafatını düşünüp sabretmişti.

Öyle demişti üstadım.

Siz de o musibetin azim mükafatını düşünüp sabrederseniz, şu darül imtihan

olan, meydana hizmet olan dünyayı sizin için çok semeredar, çok verimli,

bereketli haline getiriyor o musibet.

Dolayısıyla halk arasında bir yaygın bir kanaat vardır bilirsiniz.

Denilir ki musibet zamanı uzun bir zamandır.

Yani sabır, sabretmek zor olduğu için musibet zamanını uzatır.

Oysa üstadım buradan farklı bir perspektiften yaklaşıyor.

Diyor ki bu avamın algısıdır.

Hani musibet vakti genişletir, uzatır.

Sabrın zorluğu üzerinden bu böyledir.

Oysa diyor bunun hakikatinde bu musibetin, bize toslayan musibetin ya da bize

temas eden hastalığın semeresinin uzunluğuna işaret eder bu söz diyor.

Yani bir saat eğer bir gün hükmüne geçecekse, bazen o musibetin cinsine

göre bir sene hükmüne geçecekse, on sene hükmüne belki yüz sene hükmüne

Cenab-ı Hak onu kendi bereketiyle geçirecekse, o musibet zamanının uzunluğu

onun bereket zamanının uzunluğu üzerinden de okunabilir.

Öyleyse başa dönüyorum ve toparlıyorum.

İnsanın musibetlerde şikayeti hakkı yoktur.

Neden şikayeti hakkı yoktur?

Bu üç vecih üzerinden meseleyi yeniden kritik etmeye hepimizin ihtiyacı var.

Birinci vecih, meselenin birinci yüzü, insan beden ya da nimetler Cenab-ı

Hakk'ın bize verdiği emanetlerdir.

Mülkün sahibi Allah'tır.

Onun üzerinde istediği gibi Cenab-ı Hak tasarruf eder.

İkincisi, biz musibetlerle şu insan mahiyeti musibetlerle saflaşır,

musibetlerle terakki eder ve tekamül eder ve insaniyet semereleri verir.

O semereleri alabilmek için o musibetlere karşı, o musibet imtihanlarına, o

musibet laboratuvarlarına karşı insanın teyakkuz halinde, kalbinden gelen bir

marifet halinde mukabele etmesi gerekir.

Üçüncüsü de, ibadetler menfi ve müsbet olarak ikiye ayrılıyorsa eğer ve o

hastalıklar ve musibetler menfi ibadetlerse ve onlara riya karışmıyorsa, kulluk

mahiyeti bizim yeryüzüne dar-ül imtihan için gönderilmiş oluşumuz, ondan sonra

bizim yeryüzünü bir hizmet mahiyetiyle değerlendiriyor oluşumuz, o musibetlere

karşı sabrın gerekli olduğu neticesine götürür bizi.

Böyleyse kulun Cenab-ı Hakk'ın verdiği musibetler, belalar, sıkıntılar,

hastalıklar karşısındaki duruşu sabır duruşudur ve o sabrın içerisinde, çeşit

çeşit Cenab-ı Hakk'ın o musibetin içerisindeki nimetleri görmesiyle sabra eşlik

edecek olan bir şükürdür.

Bediüzzaman Hazretleri Adem'in şer-i mahz, vücudunda hayr-i mahz olduğunun

vurgusunu yapıyor burada bize diyor ki, istirahat döşeğindeki hayat, hayr-i

mahz olan vücuttan ziyade şer-i mahz olan Adem'e yakındır.

Adem'in şer-i mahz olarak, yokluğun şer-i mahz olarak tanımlanması

meselesi, itikadi açıdan çok önemli bir meseledir.

O size zikretmeye çalıştığım tekamül ve tedenli silsilesine nazarı itibari

almanızı istiyorum.

İnsan mahiyet itibariyle, yaratılış mahiyeti itibariyle teraki etmek için,

tekamül etmek için yaratılmış.

Eğer istidatlarını tekamül ettiremezse tedenli, tedenli tekamülün zıttı, deni

mertebelere yani aşağı mertebelere doğru düşüyor.

Yani bir asansörle yukarıya çıkmayı tasavvur edin, bu bir teraki olsun.

Aynı asansörün eksi derecelere inmesi de tedenli olsun.

Teraki edemeyen herkesin hayatında bir tedenli süreci, yani bir düşüş süreci,

aşağılara doğru inme süreci başlar.

Dolayısıyla kulun insan mahiyetinin kendi bünyesi içerisinde sakladığı bütün

istidatlar bu tekamül süreciyle tezahür eder, ortaya çıkar, meyve verir.

Ama eğer siz onlara meyve verdiremezseniz aynı istidatlar şer için çalışmaya

başlar.

Ve bu şer mahz olan adam semerelerini ortaya çıkarır.

Yani eksi derecelere doğru, o insan mahiyetinin bodrum katlarına, lağım

katlarına doğru çürümeye başlar insan.

Sadece istirahat döşeğindeki o çürüme değil, o istirahat döşeğindeki insan

mahiyetinin ürettiği problemler, o kokuşma, o bozulma şer-i mahza inkılab eder.

Ki bu insanı eşref-ül mahlukat olan âlâ-i illiğin için yaratılmış

olan insanı bel-hum-adâl denilen, yani hayvandan daha aşağı denilen esve

-i misafiliğin mertebesine düşürür.