Lessons from Risale-i Nur: The Third Flash / 4 — Time in the spheres of the body, heart, and spirit—making transient life everlasting

Bismillahirrahmanirrahim Sevgili dostlarım bugün 3.

lamanın 3.

nüktesini Ya Baki Ya Entel Baki Ya Baki Ya Entel Baki Virdenin

Zeval-i Eşyadaki muhtelif tesirlerini konuşacağız.

Bu ders benim için çok önemli ve anlamlı bir ders.

Çünkü aynı zamanda zamanın hakikatini anlamaya yönelik Baki Antal Baki zikrinin

çok önemli bir sır olduğunu düşünüyorum.

Üstadım diyor ki, zamanın varlıkların

üzerinde farklı farklı tesirleri var, zeval tesirleri var.

Bunu hepimiz zannediyorum tecrübe ediyoruz mesela biz sonbahar diyoruz ama

sonbaharın bütün ağaçlara ya da bütün bitkilere bütün hayvanlara tesiri aynı

olmuyor.

Kış diyoruz aynı olmuyor işte sonbahar geliyor bazı bitkiler yapraklarını daha

erken döküyorlar, bazıları daha geç döküyorlar, bazıları meyvelerini çok erken

verip sonbahara çok erken giriyorlar.

Bazı bitkiler bazı meyveler çok daha geç kışa kadar nüfuz edebiliyorlar, bazı

bitkiler hiç yapraklarını dökmüyorlar dolayısıyla zamanın tahribatı varlıkların

üzerinde farklı farklı cereyan ediyor.

Bunlar mütedahil daireler hükmünde olduğu için birbirine geçmiş daireler olduğu

için biz bunları görebilmek için ancak özel bir bakış açısıyla onlara nazar

atfederek ilgiyle merakla takip ederek bakabilmemiz gerekiyor yoksa işte

sonbahar geliyor ağaçlar yapraklarını döküyor diye bakıyoruz.

Bu mütedahil daireler şeklinde varlıkların yaratılmış olması ve zamanın onların

üzerindeki tesirlerinin hep başka başka olması bize yaşadıkça daha çok açılan

bir mana yani önce işte kelebeklerin ömrünün kısalığından, fillerin ömrünün

uzunluğundan başlıyoruz görmeye, tecrübe etmeye.

Sonra ne oluyor biliyor musunuz?

Sonra nazarımızı kendimize çeviriyoruz ve üstadım diyor ki nazarımızı kendimize

çevirdiğimizde aslında en önce şunu fark ediyoruz.

Bizim bir cismani dairemiz var zaman dairesi olarak, beden dairemiz var, nefis

dairemiz var, kalp dairemiz var, ruh dairemiz var.

Zamanın varlıklar üzerindeki tahrip edici etkisi farklı farklı olduğu gibi

zamanın bizim bu dairelerimizin üzerindeki etkisi de farklı farklı yani kalbin

zamanı diye bir hakikat var bu bana çok tatlı ve önemli gelir.

Evet kalbin zamanı diye bir zaman var, ruhun zamanı diye bir zaman

var, nefsin zamanı, cismin zamanı diye ayrı ayrı zamanlar var.

Bunlar birbirine eşit zamanlar değil, hani bir saat düşünün o saatin saniyeleri

sayan milleriyle dakikaları sayan kadranı arasında hız farkı var.

İkisi de aynı hareketi yapıyorlarmış gibi gözüküyorlar ama birisi daha hızlı

hareket ediyor, birisi daha yavaş ilerliyor, hükümlerini birbirlerine

devretseler de zamana karşı faaliyetleri birbirinden farklı.

Bediüzzaman Hazretleri diyor ki bizim cisim zamanımız öyle bir zaman ki sadece

onun içinde bulunduğu anı var, cisim zamanı itibariyle baktığımızda bizim

önceki an madum yani ademe gitmiş hükmünde.

Ölmüş hükmünde, sonraki an zaten yok, cismin zamanı bulunduğu andan ibaret ama

kalbin zamanına bakın, kalbin zamanına bakınca göreceksiniz ki kalbin zamanının

dairesi daha geniş.

Bir insan yukarıya doğru yükseldikçe uçağa bindiğinizde görüş alanınız nasıl

genişlerse insan kalbin zamanına ve ruhun zamanına açıldıkça zaman üzerindeki

hakimiyeti genişliyor.

Kalbin zamanına nüfuz edebilmişse insan görür ki kalp öle bulunduğu andan

ibaret bir zaman değil kalbin zamanı, onun zamanı geçmişe değiştiriyor,

geleceğe değiştiriyor.

Daha geçen hafta yaşadığınız, geçen ay yaşadığınız bir kalbi tecrübe, bir

muhabbet tecrübesi bugün kalbinizde bütün taravetiyle, tazeliyle aynen

durabiliyor, size aynı lezzeti verebiliyor.

Ruhun zamanına gelince ruhun zamanı kalbin zamanından da daha geniş, ruh bir

yıllar öncesine nüfuz edebiliyor.

Yıllar öncesinin lezzetlerini, elemlerini ya da yıllar sonrasının manalarını

hissedebiliyor.

Hatta pek çok kültürde bu vardır.

Mesela siz bir yerden gire gider ve geri dönersiniz, bir ülkeye gidersiniz

diyelim geri dönersiniz.

Şimdi bedenen geri dönmüşsünüzdür, artık cismen buradasınızdır.

Ama çoğu zaman duygularınız geride kalır, çoğu zaman ruh olarak geri

dönemezsiniz, geri dönüşünüz zaman alır.

Çünkü ruhun zamanı cismin zamanıyla eş zamanla hareket etmiyor, o saniyelerle

saatleri sayan kadranların hükümlerinin bir olmadığı gibi.

Ruh daha geniş zamanlara nüfuz edebiliyor, yıllarca öncesine nüfuz edebiliyor,

yıllarca sonrasına nüfuz edebiliyor.

Şimdi bu bize zamanı idrak noktasında neyi öğretiyor?

Şunu öğretiyor, biz ancak kalbin ve ruhun zamanına açılabilirsek beka sırrını

kavramaya başlıyoruz.

Cismin zamanı bulunduğu andan ibaret olduğu için size sadece anın lezzetini

duyuruyor.

Ve o anın lezzeti de fâni bir lezzet olduğu için o anın

içerisinde lezzet duysanız da geriye sadece elham kalıyor.

Bu sefer ikinci bir anın içerisinde geçmişi tümüyle unutarak, sıfırlayarak, o

yokmuş gibi davranarak, gelecekte hiç gelmeyecekmiş gibi davranarak yine anın

içerisinde o lezzet felsefesinde olduğu gibi, pükürgen felsefede olduğu gibi,

anı yaşa yaklaşımında olduğu gibi sürekli anın içerisinde o anı tüketmeye

çalışıyorsunuz.

Oysa zamanı kalbin zamanı ve ruhun zamanına dönüştürebilmeniz gerekiyor ki

sizin için zaman lezzeti zaman olsun.

Kalbin zamanı ve ruhun zamanı da ancak insanın mahiyetindeki bir istidadın

fiile çıkarılmasıyla mümkün oluyor.

Yani insan ancak marifeti ilahiyeyle yani Rabbini bilerek, geçen dersimizde

konuştuğumuz o Esma-i İlahiye yüzüne varlıkların yapışarak, bakın buradaki

yapışmak ifadesini ben çok dikkat eder buluyorum, tutunarak bile demiyor,

yapışarak, sıkı sıkıya onlara yapışarak, Esma-i İlahiye'ye bakan yüzüne insanın

açılarak, ondan sonra marifeti ilahiye, muhabbeti Rabbaniye, Cenab-ı Hakk'ın

emirlerine ve yasaklarına riayet etmek, marziyatına dikkat etmek, ubudiyet,

kulluk çerçevesinde kalmak, haramlardan sakınmak, bütün bunlar insanı üstadın

bir talimat olarak zikrettiği gibi cismaniyetten kurtul, hayvaniyeti bırak,

kalbin ve ruhun dereceyi hayatına yüksel dediği gibi bizi ruhun ve kalbin

dereceyi hayatına çıkarıyor.

Çünkü cismani hayat, o zamanın en akışkan olduğu, bulunduğu andan ibaret olduğu

hayat, cismani hayat, hayvani hayat.

Ondan sıyrılıp çıkabilmesi gerekiyor insanın, kalbin ve ruhun dereceyi hayatına

çıkması gerekiyor.

Kalbin dereceyi hayatına çıktığında insan ruhan yükselmiş ve zamana nüfuzu

ziyadeleşmiş oluyor.

Oradan da ruhun dereceyi hayatına ulaşabilirse insan, işte o zaman beka yolunda

insan çok önemli lezzetleri yudumlayabilmeye başlıyor.

Hani meşhur bir söz vardır, denilir ki, firak zamanı uzundur, vuslat zamanı

kısadır.

Bediüzzaman Hazretleri buna benzer bir yaklaşımı, hastalar risalesinde de buna

benzer bir okumayı hastalar risalesinde de yapmıştı, göstermişti

hatırlayacaksınız.

Orada da şöyle deniliyordu, işte musibet zamanı uzundur, lezzet zamanı kısadır.

Orada üstadım tam tersinden okumuştu hakikati, burada da tam tersinden okuyor.

Diyor ki Bediüzzaman Hazretleri siz eğer rızalık istikametinde yaşanmış, bekaya

açılmamış bir hayatsa sizin hayatınız o ne kadar uzun bir vuslat zamanı

yaşanırsa yaşansın sonunda bitmeye mahkum olduğu için size kısa gelir.

Oysa Cenab-ı Hak'la yaşanmış olan bir vuslata bakın, Esma-i

İlahi'nin o baki olan yüzüne sizi açan bir vuslat, kalbin dereceyi

hayatında yaşanmış bir vuslat, ruhun dereceyi hayatında yaşanmış olan bir

vuslat ne kadar kısa olursa olsun uzundur.

Bir an bile olsa ki bunu İmam Gazali Hazretlerinden İmam Rabbani Hazretlerine

kadar tekrar eder, bir anı seyane yani gelip geçici bir tek an

bile olsa vücudu enverse yani o nurlu bir zamansa kalbin zamanı nurlu

bir zamandır, ruhun zamanı nurlu bir zamandır, cismin zamanı kalbin zamanı ona

eşlik etmezse zulümatlı bir zamandır çünkü geçer.

Eğer Cenab-ı Hak'la vahsıl olma hakikati içerisinde kalbin zamanıyla ruhun

zamanıyla yaşanmışsa o bir anı seyane bile olsa bir tek an bile

olsa çok uzun bir zamandır.

Cenab-ı Hakk'ın ayrılığıyla yaşanmış olan bir zamansa yani firaksa eğer

gerçek firak, Allah'tan firaktır, onun rızasından firaktır, onun muhabbetinden

uzak düşmüş olmaktır gerçek ayrılık, bu ayrılıksa ne kadar kısa olursa olsun

çok uzun bir zaman dilimidir.

Meşhur bir söz daha ekliyor bu söze Bediüzzaman Hazretleri, düşmanla beraber

iken deniliyor, siz koca bir sahrada bile olsanız o sahra size bir

fincan kadar dar gelir, siz mahbuplarınızla beraber, ahbaplarınızla

beraberseniz eğer iğne deliğinin içinde bile olsanız o mekan size bir meydan

kadar geniş olur.

Bu sözü de Cenab-ı Hakk'ın muhabbeti üzerinden, onun yakınlığı üzerinden

okuyabilmek mümkün, eğer siz Cenab-ı Hakk'la beraberseniz mekansal olarak ne

kadar mekanınız dar olursa olsun mahpushanede bile olsanız bir içinden

çıkamayacağınız bir darlık içerisinde bir gurbet yurdunda bile olsanız o mekan

iğne deliği kadar dar bile olsa size sahra kadar geniş gelir ama

Allah'tan uzak düşmüşseniz, Allah'ın yakınlığının gurbetine düşmüşseniz o

ayrılık hakikattan kopukluk suretinde cereyan ediyorsa siz sahralarda bile

olsanız orası size küçücük bir fincan kadar dar gelir.

Burada mekan zaman ilişkisini de göz ardı etmemek lazım, zaman izafidir bizim

anlayışımız içerisinde, zaman itibaridir ve mekanın bir buğdundan ibarettir.

Yani biz zamanı mekan üzerinden tanımlıyor ve okuyoruz.

Şimdi bütün bunları söyledikten sonra Bediüzzaman Hazretleri bastı zaman

hakikati üzerinde duruyor.

Bizim bastı zaman diye bir müminin hayatında bastı zaman diye bir kavram

var, bunu göz ardı etmememiz lazım, bir de tayyı zaman denilen ayrı

bir kavram var.

Tayyı zaman, zamanın dürülmesi yani sizin için kısaltılması anlamına geliyor ki

buna örnek olarak Ashab-ı Keyfin mağarada geçirdiği süreyi verebilirsiniz,

onlara soruluyor mağarada ne kadar kaldınız, onlar diyorlar ki bir gün ya

da daha az diyorlar.

Şimdi bu bir tayyı zamandır yani zamanın dürülmesi meselesidir.

Fakat bir müminin hayatında tayyı zamandan daha çok bastı zaman hakikatine

ihtiyaç vardır, bastı zamansa zamanın genişlemesi anlamına geliyor.

Ne kadar genişlemesi?

Bir saniyenin bir gün hükmünde olması mesela, mümkün mü bu?

Evet mümkün, bastı zaman denilen madem ki zaman izafidir, itibaridir, bastı

zaman denilen bir hakikati biz hayatımıza hakim kılmak zorundayız.

Yoksa ömrümüz kısacık bir ömür hükmünde oluyor.

Bir günümüzü seneler hükmüne geçirebilmek bizim için mümkün, o senelerimizi

binler yıllar hükmüne geçirebilmek mümkün.

Kadir gecesi buna bir örnektir mesela, bir gece olmasına rağmen.

Kadir gecesi bin aydan daha hayırlıdır denilen bir aylık bereketi ihtiva eder.

Ya da bunun en kemal noktası Peygamber Efendimiz'in miracıdır sallallahu teala

aleyhi ve sellem.

Peygamber Efendimiz'in miracının birkaç dakikası binler sene hükmündedir.

Belki Efendimiz'in miracı bütün zamanları kuşatacak kadar bastı zaman

hakikatine mazhar olan bir zaman dilimidir.

Bunu Evliyaullah'ta çokça görürsünüz.

Mesela bir gecede binler rekat namaz kılarlar.

O binler rekat namazı onlar diyelim ki beş dakikada kılarlar, on dakikada

kılarlar.

Çünkü hayatlarında bir bastı zaman vardır.

Bunu bize kendileri söylerler.

Muhyiddin İbni Örebi'nin bütün eserlerini yan yana koyduğunuzda, çocukluğunu

hesaba katmazsanız, yemesini içmesini çıkarmazsanız, bile bir güne seksen sayfa

civarında metin düşürür ki bir insanın kendi ömrü içerisinde mümkün olmayan bir

şeydir bu.

Evliyaullah bize kendi hayatları içerisinde bastı zaman hakikatine ilişkin

çokça bilgi verir.

Tecrübe aktarırlar.

Bediüzzaman Hazretleri bunları zikrettiği zaman diyor ki, bu insanların hulful

vaat etmesi, özür dilerim hilaf-ı vaki beyanda bulunması yani yalan söylemeleri

bizim için aklen mümkün değildir.

Bu insanlar bastı zamana ilişkin bütün bunları söylüyorlarsa o zaman bize düşen

şey bunu dışarıdan seyredip öyle miymiş öyle bir hakikat mi varmış demek

değil biz kendi hayatımızı o hakikati nasıl taşıyacağız suretinde olmalıdır.

Yani bizim hayatımızda bastığı zaman mümkün mü?

Bunu kendi tecrübelerimize bakarak da itiraf edebiliriz.

Zaman zaman böyle şeyler yaşıyoruz ki mesela bir saat ders çalışıyoruz diyelim

o bir gün bereket hükmüne geçiyor.

Bir gün ders çalışmış kadar bereketleniyoruz o bir saatten ama zaman zaman

bunun tersi de oluyor yani bir günü yaşıyoruz ama o günü bir

saatmiş gibi yaşıyoruz.

İçinde hiçbir şey yapmamış gibi yaşıyoruz.

Bir gün ders çalışıyoruz ama bir saatin bereketini görmeyebiliyoruz.

Size tecrübe etmişsinizdir mesela Ramazan ayı insandaki zaman algısını

yavaşlatır.

Bir şeyler yaparsınız saate bakarsınız oruçlusunuzdur.

Bakarsınız ki çok az zaman geçmiş yani siz saatlerce bir iş yapmış

gibi görünürsünüz saate bakarsınız sadece yarım saat geçmiş diye görürsünüz.

Çünkü oruçta o orucun sağladığı manevi iklim de insanda zaman algısını

yavaşlatır.

Ya da Evliyaullah'ın iklimine girdiğinizde siz zamanın ne kadar yavaşladığını

ne kadar aheste aktığını o iklim içerisinde müşahede edersiniz.

Bunun tersi de doğrudur.

Modern zamanların içerisinde modern hayatın içerisinde modernite içerisinde

zamanı parçalaya parçalaya böle böle yaşarken siz zamanın ne kadar hızlı

aktığına şahitlik edersiniz.

Bediüzzaman Hazretleri bu bastı zaman hakikatini uzun uzun ki biliyorsunuz en

başta zikretmişti üstadım bu bahis daha ziyade mantığın ve aklın parmağıyla

kurcalanabilecek bir bahis değil zevki ve hari bir bahistir uyarısıyla başladı.

Üç nükteden ibaret kıldı Ya Baki Antel Baki dersini fakat bu üç

nüktenin bir tanesini üçüncü nükteyi bastı zaman hakikatini uzun uzun anlatarak

tamamlıyor Bediüzzaman Hazretleri çünkü bastı zaman hakikati bizim kendi

hayatımıza hakim kılmamız gereken bir hakikat ve şunu özetleyerek bitireyim

önümüzdeki derste devam edeceğim bastı zaman bizi cismin zamanından nefsin

zamanından kurtarıp kalbin zamanına ve ruhun zamanına açan bir hakikat böyleyse

bizim Ya Baki Antel Baki zikriyle bekayı yudumlayabilmemiz için cismani

zamandan sıyrılıp kalbin zamanına daha çok açılmamız gerekiyor virtler

biliyorsunuz kalbin ihtiyacına cevap verirler ruhun ihtiyacına cevap verir o

ihtiyacı dillendirirler öyleyse aynı zamanda şunu da söyleyebilmemiz mümkün Ya

Baki Antel Baki virdi bizi cismin ve nefsin zamanından kurtarıp kalbin zamanına

ve ruhun zamanına açan bir virt bizi bastı zaman hakikatine açan bir

virt bastı zaman hakikatine olan ihtiyacımızı da zannediyorum hepiniz kendi

hayatlarınızda tecrübe ediyorsunuzdur Cenab-ı Hak bizi o sırra açılanlardan

bekayı o sırla yudumlayanlardan kalbin ve ruhun zamanını yaşayanlardan kılsın

inşallah