Meşveretin Usûlü, Ahlâkı ve Sınırları | Beşinci Kat | M. Fethullah Gülen Hocaefendi

İstişarelerde fikir üretme ve bunları hayata aktarmanın yolu anlatır mısınız

deniyor.

Zannediyorum hizmetimizle alakalı, belki umum İslam hizmetiyle alakalı, belki

İslam dünyasıyla alakalı.

En önemli bu mesele üzerinde en çok durulmuştur.

Bizden başka da dünya kadar insan durmuştur.

Okuduğumuz kitaplarda da, risalelerde de bu işin üzerinde çok durulduğunu

görüyoruz.

İstişare çok hayati bir mesele.

Hatta İslami yapının üzerinde durduğu önemli, üç ayaklı, sac ayağının

ayaklarından birisidir.

Her meselenin meşveretle yapılması, hakkında nasıl olmayan şeyler teferruatına

girmeyeceğim.

O mevzu ister yeryüzü mirasçıları, kutsilerin gelecekteki

misyonleri açısından önemini ifade ettiğimiz yerde, isterse mümferit,

müteferrik, değişik yerlerde, üzerinde çokça durulmuş olmasına binaen, sizin

ilminizi, irfanızı havale edip geçmek istiyorum ben onu.

İster Kuran'da, ister sünnette, ister değişik kitaplarda, önemli bir bölüm

istişareye ayrılmış ve ferdi kararlardan ise toplumun kararlarına, maşeri

vicdanın kararlarına, kolektif şuurun o mevzuda söyleyeceği şeylere dikkat

çekilmiştir.

Bir akıl yerine daha çok akıla müracaat edilmesi hedefi gösterilmiştir.

Böyle daralan, büzülen bir dünyada, topyekun dünya meseleleri aynı zamanda

bizim de meselemiz haline geldiği bir dünyada, bütün dünyayı alakadar ettiğimiz

ve aynı zamanda bütün dünyayla alakadar olduğumuz bir dönemde, dahi bile olsak

bazı meselelerin altından kalkamayacağımız muhakkaktır.

Hatta dahi bile olsak, içimizde on tane dahi varsa bence on dahinin

düşüncesine göre hareket etmektense, otuz kırk tane insan kafa kafaya vererek,

düşünmelerine önem vermek, onların fikirlerine müracaat etmek daha yararlı,

daha isabetli, daha bereketlidir.

Çünkü Allah'ın inayet eli cemaatle beraberdir.

Peygamberin te'idi cemaatle beraberdir.

Ferdi feritler yanılabilirler ama Allah Resulu buyuruyor ki, benim ümmetim

dalalette, sapıklıkta ittifak etmez, bir araya gelmez buyuruyor.

Demek ki cemaatin fark karşısında nisbi olarak sapmayacağına, yanlış karar

vermeyeceğine dair bir teminatı var.

Bu teminatı Allah veriyor ve Resulullah veriyor.

Bunun için en geniş daireden yani Türkiye çapındaki bir hizmet, dünyaya

alakadar eden bir dairedeki hizmet çapında, meseleyi yine meşvere şeklinde ele

almadan alın da, yurtlarımızda, pansiyonlarımızda, okullarımızda, bu meselenin

sevk ve idaresine kadar, değişik dairede, değişik çerçevede, meşveret

meclisleri adeta tesis ederek, her şeyin mutlaka orada görüşülerek yapılmasına

çok dikkat etmek lazım.

Ancak bu işin tekniğiyle alakalı bir iki hususu arz edip geçeceğim.

Bunlardan birisi, meşveret biraz tecrübesi olan insanlarla, hadiselerle

mümaresesi olan insanlarla, tevhili ahadise, yani hadiselerin yorumuna vakıf

olan insanlarla yapılır.

Tevhili ahadisin Sure-i Yusuf'ta ifade edildiği manası var bir, rüyaların

yorumu.

Fakat o, bir yerde birisinin dediği, Mevlana'nın, İmam Rabbani'nin de

kullandığı, Üstad'ın da mektubatta kullandığı, Neşebem, Neşepperestem, man

gulami şemsem, es şems, mi guyem haber.

Biz madem hayatımızı rüyalarla, uykularla geçirmiyoruz, öyleyse bizim işimiz

hep uyanıklık içinde, yakazeten cereyan etmeli.

Öyleyse bizim tevhili ahadisimiz doğrudan doğruya, eşya ve hadiselerin yorumu

içinde olmalı.

Tevhili ahadis derken, eşya ve hadiselerin yorumu, hallaç edilmesi ve

yorumlanması.

Tevhili ahadisi yorumlayacak, insanlığın durumunu yorumlayacak, tarih

tekerrürler devri daimini yorumlayacak, dünyada benzeri hadiseleri bilecek,

hususiyle yaptığımız işle, tecrübesi, mümaresesi olan insanlarla meşveret

yapılır.

Bunun İslam'da, kestirmeden adı, Ashab-ı Re ile meşveret yapılır.

Bir görüşü olan, bir fikri, bir düşüncesi olan, o mevzuda herhangi bir

görüş, herhangi bir fikir, herhangi bir düşünce geliştirmemiş, en azından o

sade akademisyen olmayan insanlarla meşveret yapılmaz.

Düşüncelere alınsa bile meşveret yapılmaz.

Bu açıdan, evvela kimlerle meşveret yapılır, onun çerçevesinin belirlenmesi

lazım.

O bilen insanlar olmalı, tecrübesi olan insanlar olması, görgüsü olan insanlar

olması, ufku açık insanlar olması, hatta mümkünse eşyanın perde arkasına açık

insanlar olmalı.

Hatta mümkünse bir yönüyle ilhamla müeyyed insanlar olmalı.

Vaka, ilham, eşyanın perde arkasına ıtıla, bunlar zahiri aklın nazarında birer

kıstas, birer ölçü olarak değerlendirilmez ama, fakat mümkünse olmalı, onunla

da beslenmeli bu insan ve böylece asabere isabetli kararlar alsın.

Bu çok önemli, çok büyük, çok geniş hizmette inşallah bu isabetli kararlarımıza

bağışlayın, falso yaşamadan, fiyatko yaşamadan yürüyüp hedefe gidelim.

İstişarede fikir üretme kabirse biraz evvel arz ettiğim gibi, arkadaşlarımız

otururken evvela dert bu deyip bunun etrafında düşüncelerini yoğunlaştırırlarsa

kendi kendine fikir ürer zaten.

Ancak hani bir şey var, biz genelde meşverete getirdiğimiz rüzgârları,

gündemleri meşverete gelirken hemen oturur bir yerde aklımıza gelen maddeleri

kaydeder getiririz.

Bağışlarsa arkadaşlarımız ben bunu şöyle deyip geçiştireceğim.

Bu bir yönüyle meşvereti geçiştirme gibi bir şey oluyor.

Aslında böyle olmaz.

Haftada bir meşveret yapıyorsak bir hafta boyu, 15 günde bir meşveret

yapıyorsak 15 gün boyu, ayda bir meşveret yapıyorsak bir ay boyu.

Arkadaşlarımız karşılarına çıkan problemler, umdukları şeyler, bekledikleri

şeyler, değişik handikaplar, değişik terslikler bunları kaydedecekler.

Kaydederek acaba bunun çaresi ne ola ki diyecekler.

Ve biz bir hafta veya 15 gün veya bir ay karşı karşıya

kaldığımız problemleri esas oraya getireceğiz.

Nasıl olsa meşveret meclisine yürüyoruz.

Oraya giderken bir şeyler götürelim mülazasıyla değil.

Hayır gerçekten hayatın içinden kaynayıp çıkan, karşımıza çıkan ve bizim

takılıp bazı şeyleri yapamadığımız problemler neler?

Onların unutulmasına fırsat vermeden, dimalarımıza en taze şekliyle çarptığı

zaman, tam çerçevesiyle belirleyerek, ihtimal bazı şeyler de çare adına

çağrıştıracaktır onlar, tedavi ettirecektir.

Onları da derkenar olarak yanına kaydederek, meşveret gününe gelinceye kadar

kaç yerde, bazen istibra yaparken, bazen abdest bilmem ne arası, bazen

yemeğimizi yerken, bazen çayımızı içerken, defterimizin köşesinden bakarak

haşiyeler koyacağız onlara.

Bak buna çare şu olabilir, arkadaşlarımla bir araya gelince ben bunu

söyleyebilirim.

Diyebileceğimiz şeyler de ekleyerek, bir taraftan meşverete esas teşkil eden

maddeler tespit edilirken, bir hafta içinde, on beş gün içinde, diğer taraftan

da yine bir hafta, on beş gün içinde, o bizim problemlerimize, bir

kısım testiklere, sorunlarımıza yeni ifadesiyle, bazı çareler adına bir kısım

ipuçları da tespit etmiş olacağız.

Kanatı Aczan emci.

Önce meselenin bir diğer yanı.

Orada görüşülürken, makul her türlü düşünceye açık olma, engin vicdanların

şenidir.

Kimden gelirse gelsin, makul bir düşünce ise, bir çare ise, hakikaten bir

problemin üzerine bir kılıç gibi inip paramparça ediyor, onu çözüyorsa şayet,

bence kimden gelirse gelsin, mutlaka hüsnü kabul görmeli o.

Bazı kimseler muhalif kalabilirler.

Hani bir usül vardır, muhalefe şerhi koyma bir yere.

Gerek yok buna bence bir yerde.

İster icman, isterse ekseriyetle karar alınmışsa artık muhalefe şerhi koymayız

yani.

Biz bir davaya samimi yürekten gönül vermiş insanlarız.

Onca arkadaşın karar aldığı bir meseleye, benlik ve enaniyet hesabını orada ben

farklı düşünüyordum demek de ne demek.

Benim aklıma vakıa şöyle geliyordu ama, madem arkadaşlar böyle dediler olsun,

belki bir gün gelecek, bir de acaba şunu denesek nasıl olur deyip

yumuşak bir yaklaşımla, daha münasip bir platformda ben kendi düşüncemi yeniden

bir kere daha arz ederim.

Ama ister o güne kadar, ister ondan sonra, meşverette bir şeye karar

verilmişse, ben böyle demiştim, onlar böyle demişlerdi, yanlış karar verilmişti

şeklinde.

Güftügü katiyen caiz değildir.

Hatta o meşveret meclisinde hakim olan kimse şayet, o bile o meselenin

aleyhinde artık bir tek kelimeyle konuşamaz.

İcmain ikat etmiştir, icma şahsi kararları, ferdi kararları cerh eder.

O kadar önemlidir ki bu, Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem, üç

beş insanla ekseriyeti teşkil eden Uhud'a çıkma mevzuunda, ekseriyetin görüşüne

göre karar vermiş Uhud'a çıkmıştı.

Yolda o ekseriyetten bazıları döndü geldi dediler ki, Ya Resulallah biz hata

etmişiz.

Bir karar verildi, siz bize baktınız, karar verdiniz, biz vazgeçiyoruz ondan.

Allah Resulü, Peygamber karar verince geriye dönmez dedi artık.

Onu, o sonsuz nurda derme çatma şeylerle ifade ettiğim gibi değişik

alternatiflerle, teşettütü araya sebebiyet verirdi o.

Peygamber de durmadan dönüyor denirdi.

Ama Allah Resulü orada bir şeyde kararlıydı.

Meşverette karar verilmişse artık aleyhinde fikir beyan edilmez.

Ve kutup müthiş bir tespit koyuyor ortaya.

Allah Resulü, yetmiş sahabisinin şehit olacağını bilerek gitti.

Yetmişinin de yara alacağını bilerek gitti.

Diğer bir yetmişini de harbedemeyecek hale geleceğini bilerek gitti.

Hatta şunu bile bilseydi gidecekti, Medine'de taş taşın üzerinde kalmayacağını

bilseydi yine gidecekti.

Çünkü o Medine yeniden onarılabilirdi.

Yaralı insanlar tedavi edilebilirdi.

Müslümanlığın o yarası onulabilirdi.

Ama meşveret bize lazımdı, o kıyamete kadar bir düstur olarak İslami yapı

onun üzerine bina edilecekti.

Medine'yi adeta Romalıların kartaca yaptıkları gibi yapsalardı, Allah Resulü

yine Uhud'a yürüyecekti, der.

Bu çok önemli bir tespittir.

Bu açıdan ne muhalefet şerhi, ne de meşverette alınan kararlar aleyhinde fikir

beyan etmek İslam'a göre katiyen caiz değildir.

Bu hususunda tespit edilmesinde yarar var.

Daha sonra makul fikirleriniz varsa, yeniden biz o encümeni danişe veya

danışcıklara getirerek onu yeniden bir kere daha gözden geçirir, isabetliyi,

musib olanı bulmaya çalışırız.