Economic Reflections -14- | The Foundations of Economic Life | M. Fethullah Gülen Hocaefendi | (1979/05/25)

İktisadi Mülahazalar -14- | İktisadi Hayatın Temelleri | M. Fethullah Gülen Hocaefendi |(1979/05/25)

Subtitle language:

Speed

Transcript: AI transcription

Scroll automatically

Euzubillahimineşşeytanirracim, Bismillahirrahmanirrahim,
Elhamdülillahi Rabbil Alemin.
Esselatu vesselamu ala Seyyidina Muhammedin ve ala alihi ve sahbihi ecma'in.
Sübhaneke la ilme lena illa ma'allemtena inneke ente la alimul hükeem.
Sübhaneke la fahmelena illa ma fahemtena inneke entel cevadul
kerim.
Rabbi şerhli sadri ve yessirli emri ve hlu lukdeten min lisani yufkahu
kavli.
Ve ufevvizu emri ilallah.
İnna allaha basirun min ibad.
Allahümme salli ve sellim ve barik ala Seyyidina Muhammedin ve ala alihi.
Adede kemalillahi ve kema yeliyi kubbi kemali.
Ya İlahe'l-alemin kalplerimizi envari imaniye ve Kur'aniye ile münevvereyle.
Tevfikatü'l-Sübhaniye'ni bizlere yareyle.
Rıfsın ve şeytanın şerrinden, idlal ve vesvesesinden bizleri masum ve mahfuz eyle.
Dini mübini İslam'a bizleri kıyamete kadar hadim eyle.
Günümüzü cennet ve cemalullah şerefiyle şerefyab eyle.
Amin. Hürmeti Seyyidil Mürselin.
Elhamdülillahi Rabbil Alemin.
Muhterem Müslümanlar,
yapımızda iktisadi hayata dair birkaç mevize takdim etmeyi
düşünmüş,
uzun boylu bir girişten sonra, bir mukadimeden sonra peyderpey inşallah bu
mevzuu arz edeceğim demiştim.
Bir evvelki derste de batıl sistemlerin, batıl
düzenlerin misallerini huzurunuza getirmek suretiyle
çok da gönlümün razı olmadığı bir karşılaştırmayı yapmıştım.
Neyin iyi, neyin kötü olduğunu çok defa bilemiyoruz.
Helal'ın haramdan tefrik edildiği şeyleri naslarda izlesek,
takip etsek, bulsak, bilsek bile
bu arada çok şeye karşı gözümüz kapalı, kalbimiz kapalı.
Nefsim adına ve sizlerin adına Rabb'i rahiminden bizleri mağfiret duyurmasını
dilerim.
Yanlış söz konuşma, yanlış anlatma,
meseleyi huzura yanlış getirme, kalplerde yanlış kanaat belirtme,
İslam'a gölge düşürücü her şeyden Rabb'ime sığınırım.
Allah beni de sizleri de af ve mağfiret buyursun.
Bir karşılaştırma yaptım kısaca.
Sistemin birinde, isterseniz siz ona kapitalist sistem deyin.
Her şey benim altta kalanın canı çıksın hususunu gördük.
Sen kazan ben yiyeyim hususunu gördük.
Ben susuz kaldıktan sonra varsın yağmur yağmasın.
Hodgamlığını ve bencilliğini gördük.
Her şeyi nefsine bağlı müteala etme düşüncesini gördük.
Bir diğer sistemde ise herkese kapasitesine göre iş ve herkese işine
göre
tadil edilmeden evvelki duruma göre de ihtiyacına göre ücret.
İsterseniz buna şu yiye deyin, isterseniz komünizm deyin.
Bu da yine bizim mevzumuzda
Mevzumuzun usul ve füruhuyla karşılaştırılmayacak kadar pes bayağı bir şeydir.
Ama zulmet ziyaya ferverdiği için
bu karanlıklar altında biz aydın dünyamızı görme imkanına sahip bulunacağımız için
gönlümün razı olmadığı böyle bir karşılaştırmaya gittim.
Bir başkası da herkesten toplayacak ve herkese dağıtacaksın der.
Halkımız arasında bu şu yiyeyi doğuran nesebi gayri sahih olarak
bağrında besleyen ona dayelik yapan sistemdir.
İsterseniz siz sosyalizm deyin, isterseniz iştirakiye deyin.
Bir başkası her şey devlettir ona karşı çıkılmaz.
Onun emir ve buyruklarına sadece boyun eğilir.
Mal da onun, mülk de onun.
Bu sistemde de devlet
ihtişamlaştırılmış şekliyle, ihtişamıyla değil,
ihtişamlaştırılmış şekliyle haşa ve kella gönüllerde
mabudu mutlakın yerine oturtulmaktan devlet insanlığa
mihrab olarak takdim edilmekten sözü onun ezeli ve ebedi
hudbenin irad edilmesinin mahalli olan minberden insanlığa
ilahi bir söz halinde takdim edilmekten.
Isterseniz siz buna
faşizm deyin, isterseniz nazizim deyin.
Bu küçük
mukayeselerle asırlardan beri bizi ayakta tutan gönlümüzde
dış alem arasındaki münasebetin ifadesi bulunan makro
alemde dönen çarklarla bizim hareket ve davranışlarımızın
fıtri oluşundan doğan nebühaneden ve bu içli hakikate
bu ledünni hakikate Kur'an'la Resulü Ekrem'in diliyle
sallallahu aleyhi ve sellem tercümanlık getirilmiş bulunan
büyük hakikate sırf ışık tutsun diye arz ettim.
Ona intikal
etmek için arz ettim. Ariz ve amik onun üzerinde durmak için
arz ettim.
Belki esas mevzuyu ele aldığımız zaman dahi çokte
faizlerimize veya meselelerin ağır basmasına tahammül
edemeyerek fikrimizin mağluliyetinden sağlam bir ruh
selametine sahip bulunamayışımızdan yer yer yine
onlara müracaat edecek bir kısım mevzu eracif gibi
huzurunuza, mescide getirecek temiz vicdanlarda ve temiz
gönüllerde bulantı meydana getireceğiz.
Rabbim
Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemden başkasının gelecek
günahlarını mağfireti mevzuunda teminat vermemiştir.
Ancak onun
içindir ki liyağfiralekallahu mea tekaddeme min zembike ve ma
teahhar buyurmuştur. Allah senin geçmiş ve gelecek bütün
günahlarını ki onun günahı yoktur.
Mukarrabin olduğu için
hasenatı seyyat sayılmıştır.
Mukarrabin olduğu için kurbi
huzura fazla müşerrefiyetinin mukarrabiyetinin muktezası
olarak yüzünü ekşitmesi dahi dergahı nezdi ehadiyet ve
üluhiyetle iyi karşılanmamış. Ve işte budur.
Liyağfiralekallahu
mea tekaddeme min zembike ve ma teahhar.
Senin Allah geçmiş ve
gelecek bütün günahlarını yarlıgadı.
Yarlıgasın diye
böyle yaptın. Biz bu teminat altında değiliz.
Ileride
işleyeceğimiz günahlardan Allah'ım bizi affet diyemeyiz.
Belki diyeceğimiz şey Allah'ım kalplerimizi dinin ve yolun
olan İslam'da sabit kıl. Kalbi ve ruhi istikametten bizi
ayırma. Bize bunu öğretmiş Nebiler Nebisi sallallahu
aleyhi ve sellem. Allahümme ya mukallibel kulub.
Tebbit
kuluben ala dinik. Ey kalpleri evren çevren Allah.
Kalplerimizi
dinin üzerinde sabit kıl.
Allahümme ya musarrifel kulub.
Sarrif kuluben ala tatik. Ey kalpleri evren çevren.
Kalplerimizi ibadeti taata seni hoşnut edecek istikamete
tasrif buyur, çevir. Bu duayı bize öğretmişler.
Bunu ben
mevize mahiyetinde size takdim ettim.
O bakımdan belki içine
rüya girmez.
Cenabı Hak kabul buyursun. Kalplerimizi ibadeti
taata tevcih eylesin.
Kendi sistemimizi arz edecektim.
Bir
evvelki dersin hülasasının üzerine bastım geçtim.
Batıl
sistemlerin ve bu üst üste karanlıklar karşısında
insanlığın canı dudağına gelmiş bin bir bunalımın kapısının
önüne geldiği dönemde Hazreti Muhammed Aleyhisselatü Vesselam'ın
ağzını açıp konuşacağı noktaya geldik.
Eğer onu iyi intikal
ettirebilirsek gönüllerimizle onun yanına gidersek feryat
kalplerimize dediğini duyarız iç alemimizde.
Belki onulmaz
gibi gördüğümüz dertlere o asırda olduğu gibi o semavi
şifa bahş olan el imdatla koşar.
Bizim için medet resan
olur.
Gönlün teveccüh etmesi
ona doğru koşup gitme. Bunu temin edebilme.
Muvaffak olursak
bahtiyar ve talihliyiz. Ama yine her şeye rağmen ben bir kısım
dedikodu sayılabilecek tariflerle, mariflerle meseleyi
arz etmek istiyorum.
Bize göre mesele nedir?
Niçin biraz
müphemdir?
Neden madde ve madde şimdiye kadar teşrihatı,
anatomisi halkımıza, insanımıza getirilmemiştir.
Bunu sonra
arz edeceğim. Acaba bunu Frenkler mi sadece tarif etti
vizuha kavuştuklar? Aydınlık onlardan mı geldi?
Katiyen ve
katıbeten. Bununla beraber sahnede gezen tarifleri kendi
kitaplarımızda bile onlardan görüyoruz.
Acıdır bu. Iktisat
nedir diye sorsanız bir tanesi ağzını açar ya Rikardo'ya göre
tarif eder veya Robinson'a göre size iktisadı tarif eder.
Çünkü arz edeceğim sonra. Bizde bu mevzuda her şey gibi hayatın
içine girmiş, hayata sirayet etmiş.
Bütün envarını hayata
mal etmiş, bir hayat haline gelmiştir.
Bu da muhlak ve
mutil ne demek? Yeri gelince inşallah Cenabı Hak arz etme
imkanını bahşeder.
Onlardan duyun isterseniz tarifi.
Kıt kaynaklarla hedefleri arasındaki insanın
kıt
kaynaklar ve kıt kaynaklarının yanında bir kısım hedefler var.
Bunun karşısında insanın davranışlarını inceleyen, tetkik
eden diyelim. Onların tariflerine uysun.
Bir ilim ve
bir şey daha ilave edelim bir kayıtta.
Değişik tatbikat
bulan, değişik sahalarda, değişik tatbikatla karşımıza
çıkan bir ilim diyelim, bir şerh de ilave edelim.
Buna göre iktisat dediğimiz şey insanın cemaat ve topluluk
içinde ferdin kişinin şahsi hayatını tetkik eden bir ilim
dalı oluyor.
Hususiyle ferdin refahını hedef alan bir ilim
dalı oluyor.
Bu tarif ve bu anlatış içinde iktisat yeni
ifadesiyle, firenki ifadesiyle ekonomi bütün hayatın temel
kaidesi ve rüknu haline getirilir.
Kaynaklar nazar
itibarı alınacak. Kaynakların yanında bu kaynakların sarf
edileceği yerler insan için hedef olabilecek hususlar
getirilecek. Kaynaklar ve hedefler arasındaki
muazenesizlik veya tabiri digerle ziddiyet veya tenakuz
diyelim. Yeni ifadesiyle çelişki.
Bu arada biz insanın
davranışlarını ele alıp tetkik edeceğiz.
Insanın iş hayatını
ona göre kaynaklara ve hedeflerine göre.
Zengin ve
fakir durumunu kaynaklara ve hedeflere göre.
Bu arada fırsat
bulursak dini hayatımızı kaynaklar ve hedefler arasında
bir yere yerleştireceğiz. Bütün içtimai terbiyesiyle,
ruhi hayatıyla, düşünce dünyasıyla, maşeri
mevcelenmesiyle, cihanı fethetmesiyle, bütünüyle
kaynaklar ve hedefleri arasındaki muazeneye veya
muazenesizliğe bina edeceğiz.
Bütün çöküşleri burada bir
kuramayışa bağlayacak. Bütün ahenkli yürüyüşü, devrimizde
Amerika oluşu, bir başka devirde de Osmanlı veya Abbasi
oluşu kaynaklarla ve hedefler arasındaki tevazu ne verecek?
Ziddiyetin rafa konmasına, tenakuzun kaldırılmasına, ifna
ve imati edilmesine vereceğiz.
Bu anlayışta parada her şey
olur.
Hani başka ifadesiyle itibari değer olan para bu
anlayış ve anlatışta her şey olur.
Tamamen iktisadi hayatın
altına girer. Halbuki yine iktisattaki ifadesi onun
itibarı değeri var şeklindedir.
Biz öyle düşünmüyoruz.
Bu
tarif biraz ilavesiyle biraz üzerinden kırpıntılar yapmakla
Robinson'un tarifiydi. Biz diyoruz ki insanın mukaddes
bildiği değerlerle iktisadi hayat İslam'a göre
mukaddes bildiği değerlerle onlardan müteessir olarak ve
istifade ederek onun iktisadi hayatından ibarettir.
Buna
göre ferdi tek başına ele almıyoruz.
Belki diyoruz ki bir
cemaat mukaddes bildiği değerlerden tecrit edilmeden
onun mutlak mutluluğu, saadeti,
refahı ve huzuru içinde
ferdin huzur ve saadetini el alan bahseden şeydir.
Yani
ferdin huzur ve saadeti içinde yaşadığı cemaatin huzur ve
saadetiyle beraber oluyor. Fakat bu mutlak değeri olan
kıymetlere, değerlere, mukaddes ve muhteremlere başı bağlı
olma, onlardan müteessir olma ve onlardan azam derece de
istifade etmeye bağlıdır.
Öyleyse bizim iktisadi
hayatımızda mukaddes değerlerden tecrit şeklinde
ferdin putlaştırıldığı veya cemiyetin putlaştırıldığı veya
ayrı bir sistemin ifadesi olarak devletin
putlaştırıldığı görülen şeylerden değildir.
Belki mutlak
değerler, mukaddes ve muhteremler bizim için
bağlayıcı unsurlardır.
Bunu arkada ayetler, hadisler
geldiğinde arz edeceğim peyderpey.
Bu bir tariftir
sadece.
Orada inşallah teala ariz ve amik bunun teşriatını
anatomisini göreceksiniz.
Bu itibarla bizim anlayış ve
anlatışımız içinde para mutlak değer değildir.
Hatta
başkalarının zannettiği kadar itibari değere dahi sahip
değildir. Belki bizim anlatışımızın içinde paranın
bir yeri olsa bile ki biz onu mevzu olarak ele alıyor, onun
üzerinde duruyor, onun hakkını veriyor, iktisadın ona
dayandığı kadarıyla meselenin teşriatını getiriyoruz.
Bunun
ötesinde ferdin saadeti vardır.
Ferdin saadetinin, cemiyetin
saadeti içinde olduğunu görüyoruz.
Ve aynı zamanda
dünya bir ev, ukvada bir ev. Bu iki evin burada temin edilmesini
görüyoruz. Paranın da bu işe ram olduğunu görüyoruz.
Yerinde bu
tamiri için sarf edilirken yerinde de öbür evin mamur hale
gelmesi için sarf ediliyor. Ve yine anlayışımız içinde biz
mukaddeslerimize, muhteremlerimize, hürmet
içinde iki büklüm oluyoruz. Mülk sahibini Allah olarak
görüyoruz. Ve onun rızası istikametinde tasarruftan
içtinap ediyoruz.
Onun rızası olmadan sarf edemeyiz.
Ve
rızasını kazanacağımız yerde de sarf edememezlik yapamayız.
Binaenaleyh veririz fakat israf edemeyiz.
Binaenaleyh
içtimaya hayatımızda yapıcı olarak onu sarf ederiz ama
israf ve tevzire, lükse sefada da düşemeyiz.
Para birisinde
her şey. Para her şey, para bizde de ufak bir şey.
Bu
noktada ben meseleye vücut getirmek için benzerlik ve
lüzumunu duyuyorum.
Iktisadi hayat bir noktada nizamımızın
veya öyle diyecektim, nizamımız başkalarının yanına gitmesi
şeklinde gitmez bizimki zabit, rahatsız kadem.
Başkalarının
aklın ve kalbin hikmeti vücudu olarak hakikat istikametinde
kaydettikleri mesafe, kaydettikleri merhale nispetinde
bize yaklaşmalarına göre buldukları hakikat adıyla bize
yaklaştıkları olur.
Aklın ve kalbin hikmeti vücudu
istikametinde sahi ve cehde bulunamazlarsa o noktada da
bizden fersah fersah uzaklaşırlar.
Öyleyse batıl
sistemlerin bize yaklaşmasın. Cenabı Hakk'ın yarattığı aklın
yolunda kullanılmasının ifadesidir ki akıl dini mübini
İslam'a ram olduğu zaman isabetli kararlar verir.
Ve
akıl yerinde isabetli karar verir.
Akıl yerinde isabetli
karar vermiş ve bize yaklaşmıştır diyoruz.
Yaklaştığı
noktalar olur.
Bütün belki ihtisadi hayatta sağlam
iştimai yapıların ihtisadi hayatında aynı meseleler bahis
mevzu edilir.
Kaynaklar mevzuu getirilir. Ve sonra hedefler
mevzuu daha doğrusu istekler ve ihtiyaçlar mevzuu getirilir.
Kaynaklar ve ihtiyaçlar mevzuu muazenesizlik içindeyse şayet
buna göre mevzu bir kısım kanunlar ortaya getirilir.
Buna göre ayarlama yapılır.
Onun için ferdin kaynağı işletmesi iktisadi hayat olarak
bundan gelir elde etmesi,
bunu satması, bununla karnını
doyurması, bunu harcaması, bununla yatırım yapması, mal
mübadelesinde bulunması, sanayi mamulu maddesinin
mübadelesinde bulunması. Iktisadi hayatın cilveleri
bunlar.
Hangi iktisadi yapıyı ele alırsanız alınız bunları
göreceksiniz.
Bu noktada bir iktisadi yapıyı diğerinden
ayıramazsınız. Ancak totaliter sistemlerde aşırı devlet
hakimiyetinin bulunduğu sistemlerde fert serbest
değildir de daha ziyade bağlı bulunduğu müessese, devlet
sistem neyse onun esiri ve zebunudur.
Ama mübadele
keyfiyeti aynadır. Emtia mübadelesi, sanayi mamulu
mübadelesi, ihracat ve ithalat mevzu, bir bakıma gümrük veya
ona benzer şeyler, bütün ticaret, ahlaki gayri ahlaki
yönleriyle aklınıza gelir bunların.
Bunda biz başkalarıyla
beraberiz. Ayırt edemezsiniz bunu.
Ama bir noktada biz
ayrılırız bunlardan. Arz ettim iktisadi hayatın doğmasına
sebebiyet veren husus insanın sonsuz istek ve ihtiyaçları,
kaynakların ise sınırlı olmasıdır.
Her insan bütün
istediklerini kainatın sırtından elde edemez.
Elde
edemediği için umum kainattaki nizam ve ahenge uyacak.
Başta
okuduğum ayet bunu ifade ediyor.
Gökte ve yerde Allah'ın
vaz ettiği nizama uyacak.
Yerde kendisine bir nizam vaz edecek.
Veya Allah tarafından vaz edilen nizama uyacak.
Buna göre
ihtiyaçların çokluğu kaynakların azlığı taksimat
yapılacak.
Bu olmasaydı iktisadi hayata, iktisadi
yapıya lüzum olmayacak. Bu bir iktisadi yapının ihtiyaç
zorlamış, tekevvün ve teşekkülüne sebebiyet vermiştir.
Bu işin bir yönüdür. Bunda bu yapı arasında çeşitli sistemlerde
fark yoktur. Daha doğrusu çeşitli sistemlerdeki iktisadi
arasında fark yoktur.
Ama bir de dikkat buyurun.
Kaynaklar
bellidir, mahduttur. Denizden insanların elde edeceği mahsul
bellidir.
Topraktan elde edeceği bellidir.
Yerin altından elde
edeceği bellidir.
Semadan elde edeceği bellidir.
Madenleri
işletmek suretiyle elde edeceği yine bellidir.
Ama bununla
beraber herkes adeta tuğlu emeliyle namütenahi istifade
etmek ister.
Herkes ummanlara ve okyanuslara sahip olmak
ister.
Herkes büyük holdingler kurmak ve bir sürü halayik
kapısında çalıştırmak, gulamlar ve bendelerle muhteşem ve
debeli bir hayat yaşamak ister.
Bu mahdut sınırlar içinde ele
aldığımız kaynaklar ise bu arzuya yetmeyecektir.
Iktisat
bunu denge ve düzene koyacaktır.
Normal birleşiyoruz.
Fakat nasıl denge ve düzene koyacağız?
Neden fedakarlık
yapacağız? Hangisini tercih edeceğiz?
Sıralamada hangisini
öne alıp hangisini arkaya bırakacağız?
Işte burada fersah
fersat yerlerinden ayrılırız.
Bir sistemde lüks birinci
sıraya konur.
Israf birinci derecede yerini alır.
Şahsi
şehirlerin içinde yüksek binalarda şehirlerin dışında
villalarda oturmalar birinci derecede yerini alır.
Birinde
her gün bir elbise giyme. Mevsimlik birkaç elbise giyme
birinci derecede yerini alır.
Beşeri kaprisler ve arzular
birinci derecede yerini alır. Geçmiş gelecek masal hep
eğlenmene bak ömrünü berbat etme birinci derecede yerini
alır. Ömer Hayyam'ın materyalist felsefesi.
Birinde
bunlar yerini alır. Öbüründe ise sınırlar görürüz.
Bu dar
kaynaklar belli tertibe tabi tutulur.
Ihtiyaçlar da tertibe
tabi tutulur. En elzem ihtiyaçlar, en zaruri
ihtiyaçlar birinci derecede yerini alır.
Ve bu kaynaklar
birinci derecede yerini alana ve ala meratibim arkaya doğru
edilir. Ve böylece ihtiyaçlar sıraya tertibe girer.
Tertipte
en öne gelen en önde hakkını alır, payını alır, hissesini
alır. En arkadaki de ya hiç almaz veya en az alır.
Böylece
iki sistem birbirinden ayrılır.
Şöyle şematik olarak arz edeyim
bunu.
Bir şematiğin hayalde arzı da çok zordur tahta da
gösterme de.
Sistemin birisinde mükellef ferdi mümin.
Boynunda Allah
tarafından takılmış bir pranga var veya tasma var.
Ayağında
bir pranga var. Bütün davranışlarını o pranga veya
tasmanın çekilmesine göre ayarlıyor.
Belki herkese karşı
başkaldırıcı mahiyette hakim. Fakat Allah'ın esiri ve
sultanlığını da hakkı esarette görüyor.
Abdi mümin diyoruz. Ve
bunda yine dar kaynaklar var.
Bunda da sınırsız ihtiyaçlar
var.
Öbüründeyse öbür sistemde insan sadece insan insanı mümin
değil. Hür insan. Aşırı arzuların arkasında insan.
Beşeri kaprisler arkasında insan her gün ayrı bir zevkin
insan.
Bir onu düşünün bir de bunu düşünün.
Her ikisinde aynı
kaynaklar var. Her ikisinde de aynı ihtiyaçlar, aynı arzular
ve aynı istekler var. Tertibe tabi tutuyoruz.
Birinde bir
kısım sınırlar getiriyoruz. Tertibe tabi tuttuğumuz şeylere
o sınırlara göre pay ve hisseler ayırıyoruz.
Bunlar yasaktır
diyoruz. Yapamazsınız. Alamazsınız, istifade
edemezsiniz, harcayamazsınız. Bunlar çeşitli spekülasyonlar,
ticari ahlaksızlıklar, mübadele ahlaksızlıklarıdır diyoruz.
Öbüründe ise bir selamlık görüyoruz tabir caizse.
Çakır
keyif, serazat, herkes istediği gibi davranıyor, istediği gibi
yapıyor, istediği gibi çatıyor.
Birinde seçmeler kendilerini bağlayan zatın kayıtlarına göre
oluyor.
Ona göre israf ve lüks yasak ediliyor.
Tiryakilik
yasak ediliyor.
Zaruri ihtiyaçlar birinci derecede
yerini alıyor.
Istihlak bertaraf ediliyor, raba konuyor.
Iktisat esas alarak alınıyor. Bu dünyada yaşadığımız müddetçe
en az enerji sarf etmek suretiyle en çok mahsul alma
yolu tutuluyor. En kestirmeden tepeye çıkma yolu tutuluyor.
En
az enerjiyle en çok iş yapma yolu tutuluyor.
Öbüründe ise
harıl harıl enerji sarf ediliyor.
Çay gibi akıyor
enerji. Arkasında ne gelirse gelsin isterse ferdin ve
sefahet ve sefaleti gelsin.
Birinde öbüründe derken biriyle bütün batıl sistemleri öbürüyle
de on on iki asır, on üç asır, on dört asır bizde bir ruh
yapısı haline gelen bir fikir yapısı haline gelen kendi
sistemimizi bahsediyoruz, anlatıyoruz.
Allah Celle
bu dar kaynaklar namütenaistek ve ihtiyaçlar karşısında sınır
koymuştur. Biz bu sınırlara riayet ediyoruz.
Buna göre
kendimizi ayarlıyoruz.
Onun nimetlerinden istifade
ediyoruz. Rabbinizin nimetlerinden yiyin ve
şükredin. Herkes bulunduğu beldeye göre vaka o mukaddes
beldedir. Tertemiz güzel bir belde mağfiret buyuran bir
Rabbiniz vardır sizin.
Rabbinizin rızıklarından
namütenahi ihsanlarından istifade edecek ve şükrede
edeceksiniz.
Yine Rabbimiz serman eder kayd olarak.
Innehu la yuhibbul musrifin. Ey insanoğlu.
Topluluklara
çıkarken ziynetini al.
Mide bulandırıcı, tiksindirici
hüviyette çıkma. Zira hadisin ifadesiyle Allah verdiği
nimetin eserini senin üzerinde görmek ister.
Senin onun
nimetlerinden istifaden onları izhar etmen ve göstermen
Rabbine karşı bizim ifademizde tahtisi nimettir, şükretmektir.
Üzerinde gösterdikçe ve gördükesen hal diliyle Allah'a
elhamdülillah ya Rabbi diyorsun.
Namazgahlara giderken topluluklara giderken büyük
kalabalıklara iştirak ederken Cenabı Hakk'ın nimeti sizin
üzerinizde görünüyor mahiyette gidin.
Vekulü veşrebü yiyin ve için.
Allah'ın size helal kıldığı şeyi nefsinize haram etmeyin.
Etmeyin. Zira bu vadide Resul-i Ekrem a.s.a itap gelmiştir.
Ey şanı yüce Nebi
Allah'ın sana helal kıldığı şeyi ne diye nefsine haram ediyorsun itabı gelmiştir.
Kulü veşrebü.
Bu muazene de işin bir tarafıdır.
İsraf etmeyin. Zira Allah israf edenleri sevmez.
Kayıt koyuyor.
Binaenaleyh biz vücudumuz için, dimağımız için, ruhumuz için
şükretmeyi devlet etmeye matup olmayacak şekilde saçıp savuramayız.
Saçıp savuramayız zira Allah yasak koymuştur.
Ve böylece biz neyi alacağız bu tertibe tabi tutmada sıralandırmada?
Neye evveliyet hakkını tanıyacağız?
Neyi arkaya bırakacağız?
Onu Allah tespit buyuruyor.
Yakınına hakkını ver.
Miskine de hakkını ver.
Hayatı içtimai yedesen senin yanında miskinin kalmasına imkan vermem.
Miskine de hakkını ver.
Unutma.
Senin bütün gelirin, bütün kazancın içinde Allah'ın başka kullarının da hakkı
vardır.
Hakkını ver.
Ama saçıp savurma.
Çoluk çocuğunu kapı kapı dolaşıp el açacak hale getirecek şekilde saçıp savurma.
Tekeffüf ve teseüle zorlayacak şekilde saçıp savurma.
Onlara bir şey bırak.
Dilencilik durumuna düşecek şekilde saçıp savurma.
Zira saçıp savuranlar şeytanın, şeytanların kardeşleridir.
Şeytan idaresinde tebaa ve raiyet olabilirler de ilahi mülk ve melekütün tebaası ve
raiyeti olamazlar.
Bu hak yolunda sarf etmeye karşıdır.
Ya beşeri kaprislerini tatmin istikametinden.
Tuğlu emellerini tatmin istikametinden.
Yazın ayrı bir yerde, kışın ayrı bir yerde, ukubayı hiç düşünmeden gaflet içinde
geçirme meselesi bahis mevzu olursa.
İnnel mubeddirîne kânu ihvâne şeyâtîn ve kâne şeytânu lirabbihi kefûrân.
Şeytan Rabbine karşı nankörün ta kendisidir.
Görüyorsunuz ki bizde sınır konuyor.
Bunu kısmen arz ettim.
İstilak ve israf sistemini, iktisat yapısını kısmen arz ettim.
Başımızda nasıl bir bela, bir gaile oldu üzerinde uzun uzun durdum.
Şimdi öyle bir karşılaştırma ve mukayeseye girmek istemiyorum.
Ama namütenâhî ihtiyaç ve istekler karşısında, dar kaynakları değerlendirme
mevzuunda,
ihtiyaç ve arzular sıraya konunca bu mevzuda sıranın bizzat Allah tarafından tertip
edilmesin.
Zaruri ihtiyaçların öncelikle ele alınmasın.
Diğerlerinin talih derecede bakılacak şeyler cinsinden ele alınması hususuna dikkat
nazarınızı çekmek için yeniden döndüm onun üzerine.
Bu itibarla da para bizim için her şey değildir.
Zira muvakkaten yaşadığımız şu dünyada asıl mülk sahibini rıza etmem.
Burada beyken, paşayken orada geda olmaman.
Burada villalarda yaşarken orada dilenci durumuna düşmeme,
durumunu da muhafaza etme mecburiyetindeyiz.
O her şey değildir.
Bazı şeyleri belli şeyleri halletse bile her şeyi halledemeyecektir.
Dedik, mevzumuzun şeyi buydu.
Biz bu türlü davranış içinde arzu ve isteklerimize sınır kurken
başta bir prensibi size arz etmiştim.
Yeri geldikçe onların lüzumunu anlayacaksınız.
Mülk Allah'ındır prensibi.
Mülk O'nundur. Yeni ifadesiyle övgü senada O'na aittir.
Minnet şükran da O'na aittir.
Semayı ölçü içinde vaz eden O'dur.
Atmosfere belli havayı bahşeden O'dur.
Yer yer gözü yağmurla dolduran O'dur.
Bulutları teşkil eden O'dur. Tebahhur kanununu vaz eden O'dur.
Bulutları sevk eden O'dur.
Yer ananın imdadına koşturan O'dur.
Tohum babayı rüşeyimler halinde fışkırtan ve püskürten O'dur.
Başak saldıran O'dur. Kök saldıran O'dur.
Ser çektiren O'dur. Mülk O'nundur.
Bütün istifade minnet ve şükran da O'na aittir.
Her nimetten istifade de minnet ve şükran O'na aittir.
Bu mülk O'nun durum bir neticesi.
Bir neticesi de şudur.
Mülk O'nundur. O mülkünde istediği gibi tasarruf yapar.
İstediği gibi tasarruf yapmanı ister.
İstediği gibi tasarruf yapar. Dilediğine dilediği kadar verir.
Dilediğine de dilediği kadar. Ve mülkünde istediği gibi tasarruf yapmanı ister.
Sana müdahale hakkı vermiştim.
Be haim gibi sadece karnını doyurma.
Kaydıyla seni bağlamamıştım.
Sana namütenayi fıtrat içinde sınırlar tanımıştı.
Sen bu nimetin şükrünü eda edeceksin.
Bu müdahale hakkını O'nun rızası istikametinde kullanacaksın.
Öyleyse dikkat buyur. O'nu hoşnut etmek için,
halkı hoşnut etmek için,
hakkı hoşnut etmek için,
cenneti kazanabilmek için sarf edeceksin.
Dikkat et. Yine O'nu hoşnut etmek için rızası olmayan israfta vermeyeceksin.
Ayranları kabartıp halkı düşman etmemek için vermeyeceksin.
Cehennemi püskürtmek ve tuğyana sevk etmek için israfta kullanmayacaksın.
İstihlak yolunda gitmeyeceksin.
Mülk O'nundur prensibine tertüp ediyor bunlar.
Mülk O'nun olduğu için, sen de O'nun memluku olduğun için,
kulu bendesi olduğun için O'nun istediği gibi tasarruf yapacaksın.
Meşru dairede yiyecek içeceksin.
Meşru dairede kazanacaksın.
Meşru kaynaklara başvuracaksın.
İhtiyaçlarını meşru şekilde göreceksin.
Zira dünya ve ukba saadetini O'nu hoşnut etmeye bağlı bulacaksın.
Bir de halkın hoşnutluğu bahis mevzu olursa, iyice kendine çeki düzen vermen
gerekecektir.
Bir de cennet ancak israf etmeyenleri, cennet aynı zamanda cömertlikte bulunanları
kabul ediyorsan
ve cehennem vakumu müsrifleri yutuyorsan
ve aynı zamanda bakilleri tutuyorsa, hapsediyorsa
ayrıca kendine çeki düzen verecek, hayatını dünya ve ukva muazenesi içinde
ayarlamaya çalışacaksın.
Muazenemizi ifade eden çok tekrar ettiğimiz bir ayeti bir daha tekrar edeyim.
Bu mevzu hafız zeki olsun.
Allah'ın sana ihsan ettiği şeyden ahiret yurdunda mesut
olacağın şeyleri talep et.
Ahiret saadetini araştır.
Dünya nimet ve saadetini de unutma, muazenesini kuruyor.
Dünyada dünya kadar, dünyaya matuf dünya kadar, ahirete matuf ahiret
kadar,
dünyaya dünyanın ömrü kadar, ahirete ahiretin müddeti kadar,
nefsine nefsin kadar, Allah'a Allah'ın azamet, celali ceberutu kadar,
müteveccih ol.
Allah'ın sana verdiği şeyleri o istikamette sarf et.
Yeryüzünde fesat çıkarma, müfsid olma, anarşist olma.
Fesadı bir zümre çıkarır fakat asıl fesadı çıkaran israfı körükleyendir.
İştahı ve ayranı kabartandır, iştahı açıp doyurmayandır,
başkalarını baka bırakandır, kendisi yiyen zevkü sefasına bakandır,
başkalarının sırtından geçinendir.
Bu bir güruhu bir grubu tahi haline getirir, gali haline getirir,
mütecaviz kılar ve böylece yeryüzünde fesada sebebiyet verir.
Dikkat edilirse Kur'an-ı Kerim bir zengini muhatap olarak karşısına alıyor,
ona diyor ki yeryüzünde fesat çıkarma.
Halbuki o servetiyle hemdem, vadilerde koyunlarıyla bağışlayın,
develeriyle hemdem, Kur'an kulağını çekiyor.
Ahiret yurdunu araştır.
Dünyadan nasibini unutma ölçü budur.
Yeryüzünde fesat çıkarma.
Allah ifsad edenleri, anarşi çıkaranları ve huzursuzluk çıkaranları sevmez.
Müfsit zaten müfsittir.
Sokakları kana boyayan, zaten bağışlayın anarşist ve müfsittir.
Allah onu sevmemektedir.
Şeytan kadar merduttur ve melundur.
Ama buna sebebiyet veren, onun ayranını kabartan, onu tuyana sevk eden,
Allah'ın verdiği nimetlerden muazeneli hareket etmeyendir.
Cenab-ı Hak muazenesizliklerimizi bağışlasın.
Badem'e muazeneli harekete bizleri hidayet eylesin.
Mülk Allah'ındır.
Noktasından çıkış yaparak bunları arz etme lüzumunu duydum.
Bu hak bir sistemle,
lahut aleminden gelen bir sistemle,
beşer karihasından çıkan ve durmadan değişen sistem arasındaki farkı gözetiyoruz.
Vakıa, fertlerin bir refah iktisadi yapısı, ekonomisi içinden
bütünüyle mesut olacağını iddia edenler de vardır.
Ricardo gibi, Oksar gibi.
Hadis altında bu mahsustur.
Kaynaklar en ideal, en akıllı şekilde dağıtılırsa en yüksek seviyede
iktisat denge ve düzen tahakkuk ve teessüs etmiş olabilir.
Amerikanın beyaz gömlekli ve kravatlı yakalı işçisi belki bugün bu
durumdadır,
mesuttur ve bahtiyardır.
Yine patronu da vardır, fabrikatörü de vardır.
İddiasındadırlar.
Refah sadece belki bu refah, insanın midesine bağırsaklarına hizmet eder.
Belki onu tatmin eder ama insanı bütünüyle ele aldığımız zaman
bu refahın insana getirdiği bir şey yoktur, getireceği bir şey de yoktur.
Öyleyse insanı bütün halinde ele almak,
onu her türlü buhran ve krizden kurtarmak,
insanca yaşama imkanını ona bahşetmek ve mesut etmek.
Bu bizde bütünüyle bir hayat haline gelmiştir.
Bizde hayat haline gelmiştir.
Fakat bizde iktisadi sistem ve prensipler belli şahıslara bağlanır.
İktisat yazarlarımız derler ki iktisadi prensipler halinde takdim eden alim
Tusi'dir.
İbni Khaldun'dur.
Onlardan evvel İmami Ebu Yusuf, İbni Ebu Leyla, Yahya İbni Adem'dir.
İbni Zencevih'tir.
Bu gibi kimseler fakat bunlar arasında hususiyle,
Frenk ifadesiyle sosyolojinin babası sayılan İbni Khaldun çok şey getirmiştir.
Bu bir yanılmadır bana göre.
Size göre de bu benim Bala Pervazane bir iddiam olsun.
Bana göre bir yanılmadır.
Belki garip ve tuhaf karşılayacağınız bir şey arz edeceğim.
Ben İslam'ın iktisadi yapısının pratik hayat haline gelmiş,
mümin de ahlak halinde rüsuh bulmuş,
ondan kabili tefrik olmayan bir hususiyet,
bir ahlak-ı rasi haline gelmiş olduğu kanaatindeyim.
Binaenaleyh onu dışta aramak,
formüle etmek, hatta formüllerini görmek mümkün değildir.
Çünkü teker teker, dikkat buyurun,
bir hayat her şeyle telkin edilirken,
gavut aleminden gelen nefeslerle, soluklarla bütün bir hayat
teşkil ve tesis edilirken, kurulurken, parça parça gelmiş,
parça parça anlatılmış ve fertte bu bir huy haline gelmiştir.
Misallerini arz edince göreceksiniz.
Sonra Tusi'nin hikayesini, İbn-i Haldun'un hikayesini de arz edeceğim.
Tusi'nin ve İbn-i Haldun'un bu mevzudaki iddiaları veya getirdikleri şey,
belki mevcut ve mevzu şeyleri anlatmadan ibarettir.
Tıpkı tabi ilimlerde olduğu gibi.
Tabi ilimlerde esas vaz edilmiş kanunlar vardır.
Bir tanesi kalksa, çıksa dese ki bize,
yeryüzündeki su reşahatı, sızıntılar, havadaki nem,
kendi bünyesindeki enerjiyi zarf ede de yükselir.
Kendinden enerji zarf ede de damlacıklar, habbecikler yükselir.
İster zayit yüklü olsun, ister nakis yüklü olsun.
Çiğ noktasına kadar yükselir.
Ve belli bir yere yükseldikten sonra orada bulut teşekkül eder.
Bunu ilim olarak bize anlatsın.
Bu esasen denizin buharlaşmasının, bir yerdeki su sızıntısının buharlaşmasının,
bünyesindeki hararet yani enerjiyi kullanmasının, kullana kullana en son noktaya çiğ
noktasına yükselmesini vaz etmiyor.
Kafasından bunu çıkarmıyor. Belki mevzu şeriatı fıtriyedeki bir kanunu anlatıyor.
Newton desin ki, kitle şu olursa, mezafe şu olursa, sürat şu olursa,
mevzuden mütenasip cisimler birbirini çekerler.
Makûsen mütenasip itme vardır desin.
Newton bunu kendi kafasından çıkarmıyor ve bu kanunu vaz etmiyor.
Küre-i arzı yüz kırk dokuz buçuk milyon kilometre mezafe de güneşin etrafında
durmuyor.
O bu kanunu bulduğu için küre-i arz bir sapan taşı gibi güneşin etrafında dönmüyor.
Belki mevcut ve mevzu duruma bakıyor, bunu yarım veya tam izah edebiliyor.
Bir siper üreterden geçerek rahmi madene vararak
orada yumurtaya başını sokmak suretiyle embriyolojik safhanın başlamasına sebebiyet
verir.
İlk yedi hafta içinde durum şudur, sekizinci haftada şudur,
dokuzuncu haftada şudur ve derken dokuz ayın hitabında da durum şudur.
Cen'in ilmiyle iştigal eden bir hekim bu işi vaz etmemiştir.
Belki Allah'ın kendisine bahşettiği imkanlarla, röntgen şualarıyla olup biten
şeyleri tespit etmiş meseleyi rapor ediyor.
Bu meselenin raporudur sadece.
Binaenaleyh, İbni Haldun'un, Tuğsi'nin, belki bir bakıma İmam Ebu Yusuf'un bu
mevzuda ortaya döktükleri şeyler, hatta başkalarının sadece vakanın raporundan
ibarettir.
Asıl vakaya gelince o bizim ruhumuza sinmiştir.
Nasıl ruhumuza sinmiştir? Misaliyle arz edeyim.
Bir çocuk düşünün. Bu çocuk hiç öğrenme gayretini, cehdini göstermeden
evde namaz kılmasını öğreniyor.
Bir gün babasından ayakta durmayı öğreniyor.
Bu mevzuda yazılmış bir formüle bakmıyor.
Veya meseleyi formüle eden bir kitabı tetkik etmiyor.
Ezberlemeye kendisini zorlamıyor.
Ayakta durmayı öğreniyor.
Birkaç gün sonra rükuda durmayı öğreniyor.
Daha sonra kavameyi, daha sonra secdeyi, celseyi, secdeyi,
teşehüdü öğreniyor.
Ve bir de bakıyorsunuz hiç kafasını yormadan kafasına girmiş bu rahat namaz kılıyor,
yatıyor ve kalkıyor.
Şimdi bu çocuğun kendisinde pratikayat haline gelen,
pratikleşen, alakırası haline gelen, belki onun aynı haline gelen,
davranışlarını onu ifade eder hale gelen hususlara gözümüzü kapayarak dışta namazı
tarif eden formüllere bakalım.
Diyelim ki işte bu çocuğun böyle namaz kılması Ömer Nasuh Hoca'nın ilm-i halinde
bu namazı anlatmasıdır.
Belki namazı fiilen o eve getiren,
her gün fiiliyle anlatan veya kaliyle anlatan zatın peyderpey anlatması suretiyle
namaz onda mâkes bulmuştur.
Namazın huzur ve huşûu da mâkes bulur.
Anne baba saygıyla Rabbin huzurunda duruyorsa çocuk da saygıyla durur.
Onlar yatıp kalkıyorlarsa, huzursuz iseler çocuk da huzursuz namaz kılacaktır.
Anne baba ağlıyorsa çocuk da ağlayacaktır.
Anne baba gece kalkıyorsa çocuk da kalkacaktır.
Nitekim çok çocuklar sahura kalkarlar.
Halbuki sahur olmadığı zaman başka geceler kalkmazlar onlar.
İftarda sofraya otururlar. Takılır anne ve babanın arkasından camiye,
teravihe giderler. Ve babanın yanında minicik ellerini kaldırır dua ederler.
Baba cennet cennet diye duyurarak dua ediyorsa cennet cennet diye duyurarak dua
ederler.
Şimdi buna gözümüzü kapatmak suretiyle meselenin sadece formülden ibaret olduğunu
iddia etmek hata olur. Bu ibadete ait bir noktadır.
Bir hayat düşünün ki bunun akideden ibadet üteata kadar ibadet üteattan
bütün muamelete kadar her şeyini Efendimiz s.a.v.
bize telkin ve tebliğ etmiştir.
Bu bizde bir huy haline gelmiştir.
Bunu dışta aramak mümkün değildir.
Mümin israf yapmaz. Mümin aynı zamanda sadaka ve zekatını verir.
Mümin devlet hazinesine yardım eder.
Mümin uyunun sahiredir. Devlet güç duruma düştüğünde dış borçları ödemek için
çeketini de satar.
Ve yerinde kırkta birin yerine belki kırkta otuz dokuzu verir biri kendisine
bırakır.
Yerine göre mümin böyle yapar.
Çünkü onda ahlakı rahatsız haline gelmiştir.
En büyük ictimai yapıların en ileri sosyalist idarelerin varamadıkları şeyleri
yapar mümin.
Kendi iftar sofrasına mümin kardeşini davet eder.
Kaşığı tasa boş dokundurur, geriye getirir, ağzına boş olarak sokar,
mümin kardeşini doyurur.
Çünkü sahibi şeriattan duymuştur.
Sen tok kardeşin mümin kardeşin aç yattığı müddetçe sen ondan da değilsin o nebiden
de değilsin.
Bu tehditle mümin bunu ahlak olarak benimsemiştir.
Binaenaleyh başkaları açken tok olmayı düşünmez.
Açken tok olmayı düşünmez.
Onun içindir ki biz iktisadi yapımızı ele alırken
isterse başkaları bunu formül etsin anlatsın parlak yaldızlı ifadelerle.
Fahri kainat efendimizle beraber o bizde bir nabız gibi atan hayat haline geldiği
kanaatindeyiz.
Bunu ceybi aklınıza koyun.
Daha sonraki misallerle açık seçik olarak göreceksiniz inşaallahu teala bunu.
Vazıf olarak göreceksiniz.
İbni Khaldun ve Tusi'nin hikayesine gelelim.
Ne anlatıyor Tusi kitabında?
Diyor ki bir iktisat ilmi doğmazdı diyor.
Kaynaklar mahdud olmasaydı, ihtiyaçlar çok olmasaydı.
Ve ictimai yapı devam etmezdi.
Emtia mübadelesi olmasaydı, sanayi mallarının mübadelesi olmasaydı.
Beşer bir tabi medenidir.
Toplu yaşama mecburiyetindedir.
Öyleyse arada alışveriş yapacaktır.
Fert başkalarına dayanmadan ne ferdi ne de ailevi hayatını devam ettiremez.
Çünkü bir ferdin elbiseye ihtiyacı vardır.
Berbere ihtiyacı vardır.
Bunlar bizim bildiğimiz şeyler ama iktisat ilminde formüle edilen şeylerdir.
Ayakkabıya ihtiyacı vardır.
Çoraba ihtiyacı vardır.
Sabuna ihtiyacı vardır.
Yiyecek şeye ihtiyacı vardır.
Bağ ve bahçe mahdülüne ihtiyacı vardır.
Fert tek başına bunları yapmaya kalkarsa hayat devam etmez ölür gider.
Öyleyse bir toplu yaşayışta çiftçi lazımdır.
Çorapören lazımdır.
Aynı zamanda bir tezgahı işleten çalıştıran lazımdır.
Bir de berber lazımdır.
Hatta bir de dellak lazımdır.
Bir sabun yapan lazımdır.
Bir de zeytini yaran lazımdır.
Salamura yapan lazımdır.
Kuyu kazan lazımdır.
Mezar kazan lazımdır.
Hayat ancak böyle devam eder.
Bunu anlatıyor.
Çünkü insan bir de bir medenidir.
Şimdi dikkat buyurun.
Bu meseleler bizim hayatımızda en vazi hatlarıyla
en ileri seviyede rüsuh bulmuşsa şayet
Tusi'nin yaptığı şey vakayı rapordan ibarettir.
Bir araba geldi çarptı bir adama.
Hemen orada bir trafik polisi belirdi.
Şeritin sahından gidiyordu.
Adam şu süratteydi.
Araba bu süratteydi.
Falandı filandı diye bir şey yapıyor.
Vakayı rapor ediyor.
Ta ondan sonra hükme medar olsun diye.
Yoksa hadis atında o hadisenin meydana gelmesine bu rapor sebebiyet vermiyor.
Meseleyi karıştırmayalım.
Vaka doğrudan doğruya bizde hayat haline gelmiş.
Çarpan bir kalp haline gelmiş.
Atan bir nabız haline gelmiştir.
Bu formüller vaka İbni Kaldun'da daha vazif hale getirilir.
Tusi'den çok ileride.
Hatta kendinden sonra gelenlerden çok ileride olduğunu insaflılar söylerler.
Marx'tan da ileride.
Engels'ten de ileride.
Lenin'den de ileride.
En modern komünistlerden, şu yayıcılardan da ileride görürler.
İbni Kaldun'u.
Hatta kitle tabirini getirmek suretiyle.
Büyük ictimaiyatçılar derler ki kitle tabirini getirmiştir.
Asıl saadet, huzur ve refah.
Ferdin refah ve saadet huzuru değildir.
Belki kitle içinde ferdin refah, saadet ve huzurudur.
Bu mevzu pozitif.
Normatif olarak ele almanın yanı başında, normatif olarak ele alma İbni Kaldun
getirmiş Mars'tan senelerce evvel.
Ama alkışlar mıyız bunu?
Bir İslam zekası, İslam dimağı olarak saygı duyarız.
Yaptığı şeye gelince esasen.
Aleyhisselatu vesselamın tespit ettiği şeyleri
Edison'un elektrikte bulması gibi,
bir başkasının tebahhur kanununda bulması gibi,
Faraday'ın cismin cisme sürtünmesi suretiyle çıkan kıvılcımlarda bulması gibi,
Voltun uydurma pillerle elektriği bulması gibi,
Edison'un da meseleyi ampule bağlaması gibi sadece kainatta mevzu kanunları,
hususiyle pratikte formülü edip,
beşerin istifadesine takdim etmekten ibarettir.
Yapılan şey bundan ibarettir.
O ise tekrar edeyim.
Atan kainatın kalbi gibi,
atan insan kalbi gibi,
hayatiyetini devam ettiren de insanın nabzında duyulan ses ve ahenk gibi.
Vessemâerrafâhâ ve vâdaalmîzân
Ellâ tedgâv filmîzân
ve ekîmul vezne bil kıstı ve lâ tuhtirulmîzân
Semayı ölçüyle vaz eden Allah'ın,
yerle sema arasından münasebet kuran Allah'ın,
makru alemle norma alemin sultanı insan arasında münasebet kuran Allah'ın,
sistemlerde cebri nizama mukabil,
insanda irâdi nizamı getiren Allah'ın,
bu irâdi nizamı Kur'an'ı ile anlatan Allah Celle Celaluhu'nun,
O'nun nizamının,
inanan insanların vicdanında mâkes bulmasından ibarettir.
Lâlü güher dökülen,
Resûl-i Ekrem Aleyhisselatü Vesselam'ın dudaklarından dökülmüş,
hiçbir söz boşa gitmemiştir.
O inanan insanların vicdanında mâkes bulmuştur.
Öyle inanmış, öyle tatbik etmişlerdir ki,
değil emir adına, nehi adına O'nun getirdiği şeyleri kabullenmek veya kaçınmak
ve O ise akidemiz gibi amelimizi,
amelimiz gibi muamelatımızı yani iktisadi yapımızı,
ekonomik yapımızı bizden rahatsız bir huy haline getirmiştir.
Yani ben yaşarken iktisadi bir insanım.
Ama iktisadi hayatımız, havamız bozuksa,
Müslümanlığı yaşamıyoruz demektir.
İnanç zaafı var demektir.
Ticari hayattaki zaaf ve feşel,
meseleyi kavrayamayışımızın ifadesidir.
Zira ilk müminler,
Yahudileri 5-6 ay içinde Medine'nin çarşı ve pazarından temizleyiverdiler.
Sopalarla temizlemediler.
Kılıçlarla Medine'den kovmadılar.
Belki ticari hayatta onlara ticaret yaptırtmadılar.
Sağlam bir ticari denge ve düzen kurdular.
Ve ortada kalanın dibi yanıyor cayır cayır.
Herkesin altında ateş aynı seviyede yanıyor ama,
fakat o ona taşıyor, o da ona taşıyor.
Lütfen size el uzatıyorlar kendi hesaplarına.
Mümin bu düzeni getirdi 14 asır evvel.
Sonra Ceziret-ül Arap'tan Yahudi çıkarken memnun çıkıyordu.
Çünkü orada yaşama imkanını bulamamıştı.
Hari Kainat Efendimiz zor ve cebir kullanmamıştı.
Fakat onlar çıkacak duruma gelince vefat ederken,
bu cezire de sadece bir tek din olmalıdır.
Zimmiler bulunmamalıdır diyordu.
Bulunamayacaktı.
Başka yerlerde yer isteyecek ve gideceklerdi.
Çünkü yaşama imkanı kalmamıştı.
Siz isterseniz milli ekonomi anlayışının geliştirildiği şeklinde
meseleyi anlayın.
İsterseniz Müslüman'ın ticareti kavraması,
ihtisata akıl erdirmesi,
dünyanın dönen dolaplarına akıl erdirmesi şeklinde meseleyi anlayın.
Tevil ve tefsire tabi tutun.
Bunun böyle olması gayet normaldir.
Müminin öyle olmasın.
İmanı ve İslam'ı bırakan insanların da derbeder olmasın.
Dıştan bir mal ithal edemez hale gelmeleri,
mallarını ihraç etmeleri için devalua üstüne devalua yapma mecburiyetinde kalmaları,
dilenci durumuna gelmeleri,
devlet devlet dolaşmaları, el açmaları,
tekeffüfte teseülde bulunmaları,
imanı bıraktıktan, İslam'ı bıraktıktan sonra,
rahatsız ahlak haline gelen,
hayatlarından kaçtıktan sonra,
kendilerinden kaçtıktan sonra,
bu derbederliğe ve sergerdanlığa maruz kalmaları.
Böyle olacaktır. Bu gayet normal.
Çünkü bu anlayışı bize getiren esasen vahgidir.
Bu anlayış vahgiyle müeyyettir.
Vahgiyle müeyyettir. Burada yine meseleye az bir vücut getireyim.
Caminin ne kadar sıcak ve benim formülleri size intikal ettirmede ne kadar zorluk
çektiğimi basitleştirip anlatmak istediğimi görüyorsunuz.
Bunu da yine bir misalle size arz edeyim.
Mesele vahgiyle müeyyettir.
Manzarı aladan eşya ve hadiselere bakan bir ilmin, bir iradenin çeki düzen
vermesiyle alakalı.
İktisat ilmi yüzde yüz tatlı bir sebep ve netice tenasubu içinde cereyan etmez.
Bazen sizin umduğunuz sebeplerden aynı neticeler çıkmaz.
Bazıları Mars gibi kimseler bunu pozitif ilimler hüviyetinde irca edip ona derler
ki,
aynen pozitif ilimlerde olduğu gibi bunda da aynı sebeplerden aynı neticeler çıkar.
Mutlak bir cebri determinizme anlayışı içinde.
Ama haddi zatında böyle değildir ve büyük iktisatçılar Marshall gibi kimseler bundan
dert yanarlar.
Vahgiyle müeyyet mevzuyla ne anlatmak istediğimi anlatmak için buna başvuruyorum.
Der ki Marshall, eğer kimyacının elinde bulunan terazi başkalarının
elinde de bulunsaydı,
kimya ilminde neticeleri böyle rahatlıkla alıp kimya ilmini önde müteahhit ettiğimiz
gibi sahir ilimlerde öyle olurdu.
Kimyacının elinde çok hassas bir terazi vardır.
Kimyacıya göre meseleler çok basit netice alıcı hüviyet kazanmıştır.
Mesela oksijen, hidrojen müsavidir suya.
Kimyacı bunu tartarken bu neticeyi rahatlıkla alır, cebridir.
Bu iki madde bir araya getirilince su hasıl olur.
Ama biz pozitif görsek bile çok defa talep yükseldikçe arz alçalır
diyemiyoruz çok rahatlıkla.
Belki bu sözü söylerken diyoruz ki belki aynı şartlar aynı faktörler devam ederse
böyle olur.
Aynı şartlar aynı faktörler devam ettiği müddetçe talep yükseldikçe arz alçalır.
Aksi aksi olur.
Ama bunda tam pozitif bir hüviyet görmüyoruz.
Görmüyoruz neden kimya gibi mesele pozitif hüviyette tartılacak,
ölçülecek durumda değildir.
Deniz tebahhur ederse bulut olur.
Zayit nakis habbecikler Allah tarafından bir araya getirilirse yağmur yağar.
Zayit nakis bulut tamamlanmak için gelirse yıldırım şimşek çakar.
Kanun bunlar Allah'ın kanunu celle celaluhu.
Sperm yumurtanın içine girince şartlar müsaitse cenin devresine girer.
Embriyolojik safha devresine girer.
Yavru teşekkül eder.
Kanun Allah'ın kanunu.
Ama bunlar kadar biz ticari ve iktisadi şeylerde sebep netice tenasibini
görmüyoruz.
Normal olarak meseleyi maddi açıdan ele aldığımızda göremeyişimiz gayet
normaldir.
Çünkü biz kendi görüşümüze göre yapıyoruz bunu.
Marshall bir şey diyor.
Ricardo ayrı bir şey diyor.
Oscar ayrı bir şey diyor.
Mars geliyor bütün bunların en muzec ve hülasasıyla ayrı bir şey diyor.
Hegel ayrı bir şey demişti.
Proton ayrı bir şey demişti.
Herkes ayrı bir şey söylüyor.
İçinde yaşadığı devre ve duruma göre herkes ayrı bir şey söylüyor.
Ama dikkat buyurun.
Bu ayrı ayrı şeyleri demek nedendir acaba?
Sebepleri çok iyi tayin edememeden.
Hangi sebeplerden hangi neticelerin çıktığı mevzunda yüzde yüz hükme varamamadan.
Manzara aladan illet malül münasebetini görememeden.
Bütün eşya ve hadiseleri bir kitap sayfası gibi önlerine koyamamadan.
İllet ve malül münasebeti görülmedikten sonra.
Sebep netice münasebeti kavranmadıktan sonra daima yanlış hükümler verilecek yanlış
kararlara varılacaktır.
Ama bir ilim bir irade düşünün ki bu manzara aladan bakıyor.
Bütün eşya ve hadiseleri bir anda görüyor.
Sebep onun ilminde müsebbebin yanında.
İllet malülün yanında.
Her şey yan yana geliyor ve hiçbir şey o muhit ilimden kaybubet edemiyor.
Binaenaleyh böyle bir ilmin o ictimai akışa göre vereceği kararlar.
Aynen kimyada olduğu gibi oksijen, hidrojen müsavidir suya eğer şayet
bir kanun sabit bir kanunsa şartlarıyla talep yükseldikçe arz alçalır diyebilirsiniz
rahatlıkla.
Pozitif hüviyette diyebilirsiniz bunu.
Komit ilimleri tertibe tabi tutarken başta riyaziye, biyoloji,
felsefe, sosyoloji en sonda yer veriyor.
Sosyoloji ileri alanlar var asrımızdan.
Bütün bu tertipler mertipler esasen beşerin ilmine göredir.
Ve kendilerine yanlış karar verdiren de budur.
Onun için dikkat buyurun. Biraz evvel ufak inelediğim İbni Haldun tıpkı Karl Marx
gibi krizli buhranlı bir devranda bir dönemde yetiştiğinden ötürü verdiği
kararlarda krizli buhranlı bir cemaatin haline göredir.
Objektif olamamıştır.
Onun için ne Marx'ın dediği şeyler ilelebet devam edecek cinsten şeylerdir ne de
İbni Haldun'un bala pervazanı ortaya attığı şeyler tarihte değişmeyecek
şeylerdendir.
Bu iki düşünül birbirine benzedikleri noktalar çoktur.
Çünkü ikisini de aynı şekilde düşündüren vasat vardır.
Ortam öyledir.
İçtimai kaynaşma vardır, buhran vardır ve kriz vardır.
Arızalı bir dönemde karar verilmiştir.
Arızalı dönemde bir kanuna dikkatinizi çekiyorum.
Arızalı dönemde verilen kararın sıhhatli beşer için daima geçerli olmadığı
muhakkakla müsellemdir.
Komaya girmiş oksijen çadırında beslenen bir insan için etibar ve hekimlerin bir
araya gelip verdikleri karar vardır.
Siz şayet bu kararı insanlara sahir zamanlarda da tatbik etmeye kalkarsanız çok
yanlış bir iş yaparsınız.
İşte Marx'ın durumu bir bakıma bizde de İbni Haldun'un hatta Thucy'nin durumu aynı
şeylerle malumdur.
Kur'an ise manzara aladan baktığı için beşer olmadığı için bu arızalarla malum
değildir.
Onun anlattığı şeylerde böyle olmaz.
O bütün krizlerin buhranların üstündedir.
O muhit ilimde kriz sebep olamaz.
Krizin doğurduğu şey de müsebbep netice olamaz.
O muhit ilimde falan şey illet olamaz.
Filan şey de malum olamaz.
Manzara aladan her şeyi sebep müsebbep iç içe görmekte ona göre hüküm vermektedir.
Allah'ın ahkamında mesele böyledir.
Onun için diyoruz vahyiyle müeyyettir bu.
Onun için bizde rahatsız hale gelen bu ahlak bizde yaşansaydı Allah'ın tevfik ve
inayetiyle bu kol bükülmezdi bu yüzler gerisin geriye dönmezdi.
Allahu Teala ve Tekaddes Hazretleri mukaddes ve muhteremlerimize teveccüh etme
imkanını bizlere bahşeylesin.
Bizi Kur'an'la, sünnetle, icma ile, iştihadla payidar eylesin.
Ezan-ı Muhammed'i okundu ben bunları da size arz edecektim.
Daha sonraki şeyi de arz etme mecburiyeti doğuyor.
Haddimi aşmamam gerekiyor.
Lillahi Teala'l-Fatiha.
Ezan-ı Muhammed
Ezan-ı Muhammed
Muhterem Müslümanlar
Şahsi hayatımızda kuracağımız ve kurduğumuz ailevi
hayatımızda saat ve selametiyle yürümesini düşündüğümüz içtimai hayatımızda
hayatımızda devlet hayatımızda denge ve düzen ancak
Allah'ın
inayetiyle Allah'ın inayetinin esbabi sayılacak emirlerine
inkiyatla hayatı o emirler istikametinde denge ve düzene
koymakla temin edilecektir.
Kur'an-ı muhkem kitabı ahkemiyle
Allah Celle Celaluhu en sarsılmaz bir hayatın teminatını
anlatıyor bize.
En arızasız, en pürüzsüz bir içtimaiden haber
veriyor.
Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem
sünnet dediğimiz hayatıyla bu işi pratikleştiriyor.
Ashabı
kiram tabi nizam tebe-i tabi nifikam efendimiz hazaratı bu
meseleyi icma ile perçinleştiriyor, temhir ediyor.
Kalp ve kafa hikmeti vücutları olarak bu işi doğru anlamak
için işin enesliki sahasında çevelan ediyor.
Başka hiçbir
kapıya, hiçbir anlayışa, hiçbir düşünceye ihtiyaç
bırakmayacak şekilde bir şahrah açılıyor.
Kur'an'da sırati
denen bir yol açılıyor.
Bizim kaynaklarımız bunlar. Kitabı
ahkem olan Kur'an'ı mucizül beyan.
Bunun pratikleşmiş şekli
olan Allah Resulü'nün hayatı sünnet.
Sahabe-i kiram tabi
nizam efendilerimizin bir araya gelip verdikleri kararlar bu
budur. Başka türlü anlamak mümkün değil.
Icma ve sonra
selim duyguların, dupduru düşüncelerin, nasların içinde
akla tanınan cevelangahda yeni hükümler istimbat etmek
suretiyle elimizdeki ahkam yerine ölümsüzlük kazandıran
iştihat ve yakıyaz. Kaynaklarımız budur.
Kim
kaynaklanırsa kaynaklansın arş-ı azamdan akıp akıp gelen
bu kaynak kadar duru olamayacaktır.
Kim nereden
beslenip de hayatını ona göre düzenlerse düzenlesin yarım
asrı geçer bir ömre sahip olamayacaktır.
En nadide
düzenler, en muhteşem sistemler üzerinden on sene geçtikten
tamirhaneye alınıp yeni parçalar ilave etme lüzumu
duyulmuş.
Bazı parçaların ondan ayrılma lüzumu duyulmuş.
Ve her
on senede beş senede bir revizyon avrenç ifadesiyle
tabi tutulmuştur. Arş-ı ferşe bağlayan ifadedir ki insan
vicdanı ve ruhuyla arş-ı azamı birbirine bağlayan ifade
bu geriye çekilme, bozulma ve pörsüme bilmez.
Değişmeye,
tebdil etmeye, tahir etmeye lüzum hasıl olmaz.
Ezelden
geldiği için ebede gider. Ona tutundukları müddetçe arş-ı
kemalatı insaniyete çıkarlar. Ellerini gevşetenler de
kayıya giderler de bu aşa aşa gidiş ve yıkılışı başka şeyden
bilirler.
Kaynağımız kitabı ahkem. Allah'ın ifadesi.
Kim
kime sözlerinde tabi olursa olsun.
Bütün yedi dünya yedi
düvel duysun. Biz aşağıdan gelen ferman ahkeme bağlıyız.
Ona
tutunduğumuz müddetçe arş-ı kemalatı insaniyete çıkacağımız
kanaatindeyiz. Bu kanaatımızı bozacak, değiştirecek bir
faktör bilmiyoruz. Şu ana kadar böyle bir sebep tanımadık.
Tanıyacağımız kanaatinde de değiliz.
Size esrarengiz bir şey anlatacağım.
Dikkat getirin
Kur'an'ın başına şifre koydum.
Esrarengiz bir şey anlatacağım.
Ve kitabı mümin her şeyi apaçık beyan eden
denge ve düzen
getiren şu kitabı mümine yemin ediyorum diyor.
Allah cennet
Cenabı Allah.
Inna enzelnahu fi leyletin mübareketin makru
alemin norma alemine mütekabil hale geldiği mübarek bir
kadri yüce bir gecede insanın kadrinin yücelmesinin temeli
atıldığı bir gecede kadrilerin kadri
hale geldiği, muhteremlerin ihtiram edildiği, muazzamlara tazim edildiği,
mübeccenlerin temcid edildiği bir gecede
fi leyletin mübareketin inna kunna münfirin bir imzar ediyoruz.
Maddi manevi baş aşağı gitmeden sakındırıyoruz.
Yıkılmadan kurtulmanız için size sakınma mesajı gönderiyoruz.
inna kunna münfirin
fi leyletin mübareketin inna kunna münfirin
fi a yufraku kullu emrin hakim
Her emir ondan tebrik edilir.
Her şey vüzuha kavuşturulur.
Onda her şey aydındır.
Tereggüt ve şekke ihtiyaç bırakmayacak kadar lüzum hasıl olmayacak kadar
meydan vermeyecek kadar her şey açık ve vasıttır.
Öyle bir kitap indirdik size.
İşte bu kitap bu kitap bu kitaba inananların baş kaynağıdır.
Bu kitap camiye gelenlerin müracaatta baş kaynağıdır.
Başları ağırırken ona müracaat ederler.
İçtimai dişlerine sızı düşünce ona müracaat ederler.
Kuyruk sokumlarından çitiko kemiklerinden oku yedikleri zaman harcıyla ona müracaat
ederler.
Baş aşağı yüzüstü geldiklerinde ona müracaat ederler.
Karınlar ağırırken, içtimai sancı çekerken, iki büklüm olurken ona müracaat ederler.
Onların kaynağıdır.
Herkesin mevridim.
Kovaların bulandırmayacağı, alanların bitiremeyeceği, hikmetleri
tükenmeyen kitaplar mecmuası bir hazinedir Kur'an müminlerin kaynağı.
İçtimai ve iktisadi yapılarında da ona müracaat ederler.
Başkaları başka kapılarda dolaşır.
Başka şeylere, boş kuyulara dibi deli kovaları salıverir.
Müminler ellerindeki irfan kovalarıyla ona salıverirler kendilerini.
İrfanla dolarlar.
Maddi manevi hayatlarını mamur ve mamure kılarlar.
Müminlerin en baş, en birinci kaynakları.
Bu kaynak şimdiye kadar kendi cemaatini yanıltmadı.
Yanıltmazdı. Yanıltmazdı.
Yanıltmadı ve yanıltmayacaktır bu kaynak kendi cemaatini.
Sabit intikona tutunduğu zaman arş-ı kemalat insaniyete çıktın.
Maddi manevi refahın doruğuna ulaştın.
Canı kapısını esir olarak celp edebilecek durumu ihraz ettin.
Daha sonraki devirlerde de o kitap saygı duyduğu zaman
ona saygı duyan cemaat saygı duyulur bir cemaat haline geldin.
Onu muhterem görenler muhterem oldular.
Onu kapının arkasına atanlar, ona hakaret edenler
imparatorlukların doruğundan ve zirvesinden
tecellinin, cemaatin ve şenaatin karına yuvarlanıverdiler.
Derbeder oldular.
Derbederliğin en büyüğü de fikri hayatlarında gördüler.
Zira kuyunun dibine düştüklerini hala idrak edememe
kabaveti ve hamakati içindedirler.
Ona tutunanın arşa çıkacağını Resul-i Ekrem ifade buyuruyor
sallallahu aleyhi ve sellem. Bu büyük kaynağı tutunan arş-ı
kemalat insaniyete çıkar çok tekrar ettim.
Yanılmaz ona
tutunan. O da kimseyi yanıltmaz Allah'ın tevfikü ve inayetiyle.
Zira o arştan geliyor. Arşı derşe bağlı.
O kainatı ve insanı
yaratan Allah'ın kelamıdır. Insan onun haftadır, insan
Abdullah'tır. Kainat kainatullah'tır.
O kitapsa
kitabullah'tır. Kainatla insan münasebetin Allah kitabında
anlatıyor. Insan sihristini, kainat kitabını, kudret ve
iradenin neskettiği şeyi, kelamın neskettiği şeyle bizi
anlatıyor. Ha o dolaplara ayak uyduralım.
Tevfikli hareket
edelim. Çarpmayalım. Baş aşağı gelmeyelim.
Dönen nizamdaki
ahengi bilelim. Bu senfonizmada biz de bu ahenge uymaya
çalışalım. Bir name tutalım, bir dem tutalım.
Bunun için
çarpan kainatın kalbinin soluklarını, nefeslerini çarpan
kalbini, Kur'an'ın muhisül beyanın sinesine kulak verdiğimiz
zaman duyar, duyar ve hayatı bahşolduğunu idrak
ederiz.
Kur'an'ın muhisül beyan ezelden ebede kadar bütün
hakikatları şerh ediyor. Kur'an'ın muhisül beyanı zat zıfat
daire-i üluhiyete ait esrardan insan hayatına kadar her şeyi
hallediyor.
Biz tabii ilimlerdeki tetkikatımız
neticesinde görüyoruz ki ilimler muvaffakiyet noktası
olarak hangi zirveye bayratlarını dikerlerse
diksinler. Kendilerinden evvel orada Kur'an'ın bayrağının
dalgalandığını görüyoruz.
Astronomiyatı tunkidin.
Astrofizikle fezaya yükselin. Oradaki esnafın fizik yönünü
araştırmaya çalışın. Uğradığınız her yerde sizden
evvel Kur'an'ın izlerini göreceksiniz.
Bayrağının
dalgalandığına şahit olacaksınız.
Ne dediğiniz
canının teşekkül ve devir keyfiyeti.
Etipa nereye giderse
gitsin. Anne karnına girdikleri zaman spermin kuyruğuna
tutundukları zaman yumurtanın cidarı etrafında döndükleri
zaman rahmin cidarlarına kulaklarını verdikleri zaman
Kur'an'ın sesini duyacak bayrağının dalgalandığını
görecekler. Atomlar alemine inildiği zaman elektronlarla
dönüldüğü zaman nötronlar hareket ettirildiği zaman ayatı
ve inatın onun içinden mevcud edildiğini görecekler.
Mikro
alemde Kur'an'ın nabzı atacak.
Makro alemde Kur'an'ın nabzı
atacak. Mümkün değil insanın ihmal edilmesi.
Onun içtimai
hayatında ve iktisadi hayatında da.
Beşer bula bula ulaştığı
en son noktada onun verdiği ahkamı görecek.
Sözün
isabetçisi budur diyecek. O zaman bize gelecek ve rükua
gidecektir. Neden tabii ilimlerde Kur'an'ın verdiği
kararlar isabetli oluyor?
Neden dünden bugüne araştırmalar anca
Kur'an'ın söylediği sözlere ulaşıyor da istimai ve iktisadi
hayatımızda Kur'an'ı yetersiz görüyoruz.
Katiyen ve katip
eden.
Söz onundur.
Kıyamete kadar ezeli ve ebedi hutbe
odur. Susup onu dinlemek lazım şu kainat mescidi kebirinde.
Kulak kesilmek lazım. Zira o söz sultanından geliyor.
Onun
söz söylediği yerde söz söylemek insanın başını yarar.
Söz
sultanının yanında söz söylenmez.
Atılan taşlar baş
yarar edep gerektir. Kainat mescidi kebirinde edep
gerektir. Mescidi açanın yanında edep gerektir.
Namaz
kıldıranın yanında edep gerektir.
Orada hükme irade
edenin yanında edep gerektir. Onu dinlemek gerektir.
Şimdiye kadar yanlış hükmü olmamıştır.
Şimdiye kadar
cemiyetinin, cemaatinin yanlış bir davranışı ve fiyat tozu
olmamıştır. Daima bile bin almış, bereketli ve yümüllü bir
hayat yaşamışlardır. Akıl, mantıkta bunu tespit etmiştir.
Aklın, mantığın yirminci asırdan ulaştığı durumla Kur'an
hakkında verilen hükmü değiştirecek bir şey yoktur.
Ona karşı badem karşı gelmek bir çılgınlıktır. Bir sarhoşluk
tur. Batı şarabıyla mahmur olmanın ifadesi ve bir
sergerdanlığın ifadesidir. Onun ahkamı sabit ve rastlıktır.
Akıl bugün hüküm veriyor. Bu kelam ezelden gelmiş ebede
gidecektir. Bunu beşer söyleyemez diyor.
Arşı perşi
çınlattıracak bir hudubedir diyor.
Insanın teşriatını yapan
en mükemmel anatomi yapan bir şeydir mi ifadedir diyor.
Diyor ve bunun hakkında verilen hükümleri tesvit ve temhir
ediyor. Öyle mühürler basıyor ki bütün beşer bir araya gelse bu
mühürleri silemeyecekler.
Resulü Ekrem sallallahu aleyhi
hayatıyla bu muhteşem kitabı pratikleştirmiş kaynaklarımızın
ikincisi biz buna sünnet diyoruz.
Sünnet hadis demek
değildir. Sünnet dinamik bir başvuru vuracağımız bir
yerdir. Sünnet Resulü Ekrem'in pratik hayatıdır.
Ashabın
pratik hayatıdır. Kavli bilin takvili nebevi değil.
Belki
Allah Resulü'nün şu kainat sarayında Allah'a karşı arzı
didar etmek için görünmesinden ibarettir.
En eşref mahluk, en
ekmel mahluk olarak varlık olarak Cenabı Hakk'ın
karşısında resmi geçit geçerken
Resulü Ekrem'in tavrından ibarettir sünnet.
O en mükemmel vaziyetiyle Allah karşısında görünmüştür.
O en mükemmel vaziyetiyle görünmesini Allah istemiştir.
Ta başkanların ders ve ibret alsınlar.
Bu ders ve ibret alışla sünnet müminlerin hayatına hayat olmuştur.
Ve işte buna sünnet diyoruz.
Dinamik bir kuvvettir. Müminler başları sıkıştıkça sünnete başvururlar.
Zira onda Kur'an'ın şerh edildiğini görürüz.
Kur'an'ın iç malinin tafsil bulduğunu görürüz.
Zira onda bir ekran başında oturmuş gibi kıyamete kadar gelip geçecek bütün
hadiseleri haber veren Resulü Ekrem'in sesini ve soluğunu duyarız.
Fırat Nehri şöyle olacak.
Dicle şöyle olacak.
Şark da şöyle kızıl kıyamet kopacak.
Bağdat'ta falan tarihte ihtilal olacak.
Yunan tarihte falan öldürülecek.
Ümmetimin başına Ferayene musallat olacak.
Kur'an-ı Kerim'i kaldıracak.
Nesli Kur'ansız kılacak.
Haber vermiş.
İstanbul fethedilecek.
Sonra el değiştirecek.
Yine fethedilecek.
Ferman etmiş bir ekranda görüyor gibi.
Allah Celle Celaluhu göstermiş.
Ve sırası geldikçe bu hadiseler dur ben görüneyim havası içinde ona
inananların gözünün önünde resmi geçide durmuşlardır.
Ne haber vermişse çıkmıştır.
Otuz sene benden sonra hilafet olacak.
Zalim melikler gelecek arkadan.
Moğollar yeryüzünü işgal edecek.
Müslüman alimleri kazığa oturtacaklar.
Ümmetimin bayrağı cihanın büyük kutalarında dalgalanacak.
Ulusi şahıslara sen deniz seyahatına çıkacaksın.
Orada şehit olacaksın.
Yakınımızdaki denizdeki bir ada fethedilecek.
Kıbrıs fethedilecek.
Yirmi sene otuz sene sonra haber verdiği her şey vaka ve hadise halinde sıraya
giriyor.
Mazi yazarları bu vakaları arkadan gelecek ümmete sadece rapor etmekle istifa
ediyorlar.
Bütün eşya ve hadiseleri.
Usulünden füruhuna kadar gören
Hazreti Muhammed Aleyhisselatü Vesselam'ın
Gayıf bin gözüyle gördüğü
Vicdanında makas buldurduğu
Hayatıyla onu pratikleştirdiği şeye sünnet diyoruz müminin kaynağı.
Müracaat edeceğin şey.
Sünnette nice haber verilen şeyler var ki
Biz ancak onu hadiselerin karşımıza çıkmasıyla anladık.
Dicle'nin Fırat'ın başındaki kızıl kıyameti şimdi anladık.
Hadiseler onu bize anlattı.
Petrolün hikayesini şimdi anladık.
Afrika'daki altından haber vermeleri şimdi anladık.
Altın olmayan kıymetli madenden, uranyumdan haberi şimdi anladık.
Hadiseler bunların karşımıza dökünce biz
Resul-i Ekrem'in şifre gibi bu sözlerinin neyi anlattığını şimdi anladık.
Aynı sözümün adı güher nebiler nebisiyim.
İçtimai ve iktisadi hayatınıza parmak basıyor.
Kıyamete kadar eşya ve hadiseleri gören nebiler nebisiyim.
İçtimai ve iktisadi yapınıza parmak basıyor.
Ahenk ve güzeliniz.
Kainatta kereyan eden nizama uygun hareketiniz
Sözlerime ittiba bağlıdır.
Pratik hayatımı hayat hayat kılmanıza bağlıdır.
Müminin ikinci defa başvuracağı yer sünnettir.
Sünnet sui tevil, sui tefsire maruz kalmadan masum kalmıştır.
Zira ümmet çok uyanık davranmıştır.
Yanlış tevil ve tefsirler önleyici mahiyette güçlü bir prendip davas edilmiş
ta Resul-i Ekrem devrinde icma ittifak
Sahabe-i Kiram meselelerde icma etmiştir.
Bu mesele böyle anlaşılır da başka türlü değil.
Bu meselenin tevil ve izahı budur da başka türlü değil.
Ayetten bu mana çıkar.
Hadisten bu mana çıkar bu çıkmaz ittifak etmişlerdir.
Onun için batıl bir kısım zihniyete sahip cemaatler zuhur etmiş iseler de
Bunlar batıl ahkamlarını tutturamamışlardır.
İcma karşısında tutturamazlardı.
Zira ümmetin icma ittifakı bu türlü tecavüzler karşısında
Seddi Zülkarneyn gibi bunu muhafaza etmiş
O hısn-ı hasin içinde sünnet ve kitap masum ve mahfuz kalmıştır.
İcma da dinamik bir kuvvettir.
İcma bir cemaatin karar vermesi demektir.
Değil. Reisi cumhurların değil, fertlerin değil, üç beş
şahsın değil. Topyekûn bir milletin karar vermesi
demektir.
Ehli ihtisasın, erbabı ihtisasın karar vermesi
demektir. İslam'a göre hekimlik sahasında tibanın, mühendislik
sahasında mühendislerin, hendese sahasında, kimya sahasında
kimyagerlerin, riyaziye sahasında matematiği bilenlerin
icmağı. Fıkıh hadis sahasından, Kur'an ve tefsir
sahasından, Kur'an'ı, hadisi ve fıkhı bilenlerin icmağıdır.
Ve
bu icma İslam'ın nazarında mukaddes ve muhterem bir
icmadır. Kimyacı Kur'an mevzuunda icma edemez.
Tabip
icma edemez. Sizin parlamenteriniz ona değer verme
mevzuunda icma edemez. Icma teşkil edemez, ittifak yapamaz.
O ittifaka gün döndü saplının ittifakı nazarıyla bakılır.
Zira bu bir ihtisas icmağı ve ittifakıdır.
Ehli ihtisas bir
meselede ittifak ettikten sonra fıkhı, hadisi, tefsiri bilenler
ittifak ettikten sonra hilafına hüküm gayal etmek cehaletin
izhardan, denaetin izhardan, fikri iflasın izhardan başka
bir şey değildir. Bu ihtisas mevzudur.
Kimyaya ihtiram kadar
tıbba ihtiram kadar, riyaziyeye ihtiram kadar pozitif
bilimlerin avradolarda tartışıldığı dönemde demokrasiden
bahsedildiği dönemde düşünen bütün kafalara dikkat diye
çekiyorum. Kur'an'a saygılı ve onu muhterem kabul ediyor
olalım.
Cahil ve kühelanın parlamenter dahi olsa hakkında söz
söyleyeceği pes bayağı şey değildir.
Arştan gelen, arşı
ferşe bağlayan, kıyamete kadar devam edecek olan ezeli ve
ebedi bir keramdır. Kimya kadar saygılı olsunlar yoksa izhari
cehalet, izhari şenayet, izhari denayet ediyor o bayağı
insanlar.
Kur'an ve sünnetin muhafızı. Icma ve Kur'an ve
sünnetin suistimal, sui tevil ve tefsirine karşı göğsünü
gelen ve onu koruyan dinami bir kuvvettir.
Müminin sık sık
başvurduğu bir kuvvettir. Sonra o maşerileşir.
Ebu Hanifeler,
Şafiiler, Malikiler, Hanberiler de in'ikat haline gelen icma
maşerileşir.
Ben aynı icma içindeyim. Verilen kararı
aynen delillerini tetkik ederek kabul ediyorum.
Binaenaleyh bir
devirde bin insanın bu böyledir demesi daha sonraki devirde
milyonlarca insanın bu böyledir hükmünü mutazammındır.
Bu hükmü
mültezimdir. Böyle olmasını gerekmektedir.
Binaenaleyh top
yükün beşerin icma ve itibarı demektir.
Ehli ihtisasa
saygının ifadesi olarak. Ay'a gittik geldik diyorlar.
İhtisas sahana inandığınızdan ötürü siz kabul ediyorsunuz.
Biri aksini iddia ettiği zaman hayır gittiler diyorsunuz.
Kraterleri gördüler diyorsunuz.
Taş getirdiler diyorsunuz.
Aynen öyle de. Bu sahada in'ikat eden bir icma ve
ittifak bütün maşerimizden eve sadaktum ve bir hakkına taktım
diyorlar. Doğru söylediniz. Ve itaatsiz karar verdiniz.
Milyarlarca insanın bu böyledir dediği şeyde yalan olamaz.
Buna
yalan diyen insanın hayatı yalandır.
Düşüncesi yalandır.
Bütün tasavvuru yalandır. Kremi yalandır.
Kendisi cezve
kezbattır.
İcma, Kur'an ve hadisi değişmez ve teveccül
etmez şekilde bağlayan, perşinleyen, cemaatlerin
in'ikat, ittifak ve icma ile temhirinden ibaret,
tasdikinden ibaret, tek bitinden ibaret bir husustur.
Ve
yüzer dinamik bir güç.
O da iştihattır. Kur'an ve hadiste
müminin aklına, fikrine, düşüncesine dönüp dolaşabilmesi,
cevelan edebilmesi için tanınmış elektrik sahada.
Devrin
ihtiyaçlarına göre yer yer iştihat etmesi, hüküm
çıkartması. Bu da Kur'an'ın ezeli ve ebedi olmanın
ihtiyacıdır.
Maverdi Kur'an'ı Muştürbeyan ve sünnette
istihada mezar olabilecek hususların bir tane de ibaret
olduğunu.
Asıl yedisinin, sekizde yedisinin, doğrudan doğruya Kur'an'ın isabetli tervil ve
tefsirinden ibaret olduğunu.
Bunun dışında tarzın iştihadına kalan tek bir şey, sadece bir tek şey.
O da mantığa ve akla dayalı iştihadın bir yeri bulunduğunu ifade ediyor.
Binaenaleyh, eğer Kur'an'ın tervil ve tefsiri, eğer tervil ve tefsirin dışında
benzetmek suretiyle,
onlara benzer hükümleri yeniden istibat etmek, kıyas etmek,
yeniden hükümler çıkarmak, bizim kaynağımız olarak dördüncü kaynağımızı teşkil
ediyoruz.
Kitap, Sünnet, İsmail, Ümmet ve İstihad.
Bu Allah Resulü'nün bize emanet ettiği mezheptir.
Allah Resulü daha hayattayken, bu dördü mühürlenmiş, en nadide şeylere
sarılmış, bizim Nihya-i Şerif'in isram ifadesi olarak,
ipeklere sarmamışın verasında, en muhterem şeylere sarılmış,
en muallak yerlere konmuş ve halk tarafından isram, halkın isram etmesi mecalesi
getirilmiş, isram edilmiştir.
Cenab-ı Hak neslimizi bu ağırlıkla, sahibiz selamete gitmeye muvaffak kılsın.
Bizleri de ümit ve düşüncelerimiz içinde nevmit kılmasın.
Kaybet ve hüslana maruz bırakmasın.
Elâ inne ehsenel kelâmü ve eblâel nezâm.
Kelâmullahi'l-meliki'l-azîzi'l-allâm.
Kemâ kâlallâhu tebâreke ve teâlâ fil kelâm.
Ve izâ kur'ânu fessemiu leh ve ensitû leallekum turhamûn.
Euzubillahimineşşeytanirracîm.
Bismillahirrahmanirrahîm.
İnnema emvâlukum ve evlâdukum fitneh.
Sadakallâhu'l-azîm.
Bârekallâhu'l-enâicemîn.
Allahümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ aliseyyidinâ Muhammed.
Kemâ salliyti alâ seyyidinâ İbrahim ve alâ aliseyyidinâ İbrahim fil'alemin.
Rabbenâ inneke hamidul mecid.
Ve bârek alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ aliseyyidinâ Muhammed.
Kemâ bârekte alâ seyyidinâ İbrahim ve alâ aliseyyidinâ İbrahim fil'alemin.
Rabbenâ inneke hamidul mecid.
Vardallâhumme âni s-siddiqâ bi-bekri ve'l-fâriq ve'l-amâle ve'l-asmâne ve'alîn.
Radiallâhu anhumme.
Ve âni s-siddeti'l-bâkiyeti'l-aşireti'l-mubeşşere.
Ve âni s-sehâbeti ve'l-tâbi'în.
Elâ kıyâlimihim ve'l-ebrâr.
Ve selleme teslimen kesiren.
İlâ yevmi'l-haşri ve'l-qirâr.
Ve haşurna ma'ahum bilucke.
Amin.
İbadallah.
Allah'ın kulları.
İttekullâhe ve atî'uh.
Allah'tan çok korkun.
Allah'a karşı saygılı olun.
Allah'ın himayesine girin.
Ve Allah'a itaat edin.
İnnallâhe ye'muru bil'adli ve'l-ihsani ve'itâ'izil-kurbe.
Allah adaletle, dürüst yaşamakla,
Kur'ânî prensiplere uymakla sizi emrediyor.
En geniş manasıyla ihsanla,
O'nu görüyor gibi kulluk yapmakla,
siz görmeseniz dahi O sizi görüyor ya,
gördüğünü gösteriyor ya.
Ve yine en geniş manasıyla yakınlarınıza bir şey vermekle,
yüce ve yüksek olan İslâmiyet'in ufkunuzda bayraklaşması uğrunda,
yakın daireden başlayıp servetinizi sarf etmekle sizi emrediyor.
Ve yenhâenil fahşâi vel munkari vel baghi.
Ya'izukum leallakum tezekkarûn.
Ahlaksızlığın her çeşidinden, gizlisinden, açığından,
büyüğünden, küçüğünden,
dinin emirlerini tanımayıp serkeşlik yapmanın her çeşidinden,
telakkilerin, asırların anlayışının değil,
İslâm'ın, Kur'ân'ın çirkin gördüğü şeylerden sizi nehyediyor.
Böylece size vaaz-ı nasihat ediyor.
Ta tezekkür edesiniz, kendinize gelesiniz.
Bir sürü eğri büğrü yol içinde tek doğru yolu olan,
cennet yolu olan İslâm'ı bulasınız.
Emn-ü eman içinde cennete dahil olasınız.
Âkimiz salâh.
İnnez salâta tenhâenil fahşâi vel munkari.
Velezikrullâhi ekber.
Vallâhu ya'lemun lâ tesnâûn.
Salatallâhu'l-azîm.
Allâh-u Ekber, Allâh-u Ekber, Allâh-u Ekber,
Allâh-u Ekber.
Eşhedü en lâ ilâhe ill'Allah,
Eşhedü en lâ ilâhe ill'Allah.
Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah, Eşhedü enne
Muhammeden Resûlullah.
İstağûyâ, elhamdülillah.
Saffarı düz tutun, Allah'ın merhametine mazhar olasınız.
Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah,
Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah.
Saffarı düz tutun,
Allah'ın merhametine mazhar olasınız.
Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah, Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah.
Allâh-u Ekber, Allâh-u Ekber,
Allâh-u Ekber.
Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah, Eşhedü enne Muhammeden Resûlullah.
Elhamdülillâhi Rabb'il âlim,
Er-Rahmân, Er-Rahîm.
Malik-i yuvm-i sîn,
İyâke na'bud ve iyâke neşte'în.
İhdin-e sîrâka müştetîn.
Sîrâka al-lezîne en'âmse alîm.
Gheyb-il mevzûbi alîm.
Vela-l zâlim.
La yukallifullâhu nefsen illâ huzû alâ.
Lehâ mâ kesabet ve aleyhâ mektesebet.
Rabbânâ lâ cû'âribnâ.
İnnesînâ ev erpâknâ.
Rabbânâ ve lâ tehmid aleynâ.
Esrân kemâ hamersehû alel-lezîne min
kabrinâ.
Rabbânâ ve lâ tuhammilnâ.
Mâlâ tâbaten anâbîn.
Ve'afu annâ ve'zdir anâ ve'rhamnâ.
Ente mevlânâ ve'nzûnâ alâ kavmil
kâfirîn.
Allâhu Ekber.
Sem'i Allâhu Ekber.
Allâhu Ekber.
Elhamdülillâhi Rabbil Alemin.
El-Rahmânir Rahîm.
Mâ zikriyâhu z-zidîn.
İyyâka na'budu ve iyyâka nasa'în.
İddinâ s-sirâta l-mustazîm.
Sirâta al-lezîne an'amta aleyhim.
Gheyr-i'l-merzûbü aleyhim ve'l-azzâilîn.
Kulillâhumme mâlikel-mülki.
Tü'ti'l-mülke men teşâhu.
Ve temzihul-mülke men teşâhu.
Ve tu'izdu men teşâhu.
Ve tu'izdu men teşâhu.
Ve
tu'izdu
men teşâhu.
Ve tu'izdu men teşâhu.