Economic Reflections -21- | Honesty in Trade | M. Fethullah Gülen Hocaefendi | (1979/08/03)

Euzubillahimineşşeytanirracim, Bismillahirrahmanirrahim,

Elhamdülillahi Rabbil Alemin,

Vessalatü Vesselamü ala Seyyidina ve Senedina ve Şefi'i Zünübina ve

Mevlana Muhammedin Sallallahu Teala Aleyhi Vesselamü,

ve Peygamberlerin ve Meselelerin kardeşlerine,

ailelerine,

arkadaşlarına ve onların hepsine.

Subhaneke la ilmelena illa ma'allemtena.

İnneke entel alimul hekim.

Subhaneke la fahmelena illa ma'afahamtena.

İnneke entel cervadül kerim.

Rabbi şerhli sadri,

ve yessirli emri,

ve hlulugdeten min lisani yefkahu kavli,

ve ufavvidu emri ilallah.

İnne allaha basirun bil ibad.

Allahümme salli ve sellim ve barik ala Seyyidina Muhammedin ve ala alihi.

Allah'ın mükemmeliğini ve mükemmeliğine göre.

Bismillahirrahmanirrahim.

Ey inananlar!

Günümüzden sonra salata çağırırsanız,

Allah'ın adıyla ve bayrağını bırakın.

Allah'ın mükemmeliğini verirseniz,

Ve bellâna Resûluhun Nebiyyü'l-Hâşimiyyü'l-Ke'îm.

Ya İlahi'l-Alemîn, zahir ve batınımızı,

Enver-i İmaniye ve Kur'aniye ile münevver eyle.

Bizleri aziz olabileceğimiz yola hidayet eyle.

İzzâ-i Şerîf'in tahsil istikametinde bizleri kaim ve daim eyle.

Şeytan ve nefsi emmârenin şerrinden bizleri masûn ve mahfûz eyle.

Cümlemizi cennet ve cemâlullah şerefine ve şerefine eyle.

Amin bi hurmati seyyidil mûserîn.

Velhamdülillâhi rabbil âlemîn.

Muhterem Müslümanlar,

Bir hafta evvel mevzularımıza devam etme saadetinde,

Ücret üzerinde durdum.

Ücreti size takdim etmeye çalıştım.

Ücretin faizden farklı olduğunu,

Faiz ve ribanın aynı şeyi bulunduğunu,

Binaenaleyh, riba yasaktır da faiz değildir,

Şeklinde bir yanlış tevehime meydan verilmemesi lazım geldiğini,

Kâr dediğimiz müessesenin ise bunlardan tamamen farklı bulunduğunu,

Sohbetlerin müsaadesine boyuna göre arz etmeye çalıştım.

Burada hemen bir hususu itiraf edeyim.

Bu türlü içtimai mevzular,

Camide umumi cemaate nakli belki muvaffak değil, bunu bir iki defa arz ettim.

Camide cemaate nakil içinde meselenin teferruatına kadar inememe,

Bu da ayrı bir hususiyetidir.

Bundan ötürü de belki mesele tam takminkar olarak size takdim edilemiyor.

Zira öteden beri hem caminin hem de bizim alışa geldiğimiz bir havamız vardır.

İşte bu hava mevzuu belli sınırlar içinde tutmağı zorluyor.

Alis ve amik demesen bile,

Ücreti ve ücretin manasını arz etmeye çalıştım bir evvelki derste.

Söz vermiş olduğum hususta önümüzdeki derste Cenab-ı Hak,

İmkan bahşedersin inşaallahü teala,

Size ticaretin esaslarını,

Ve ticaretin Müslümanlığı içtimai hayatında mühim bir esas olduğunu,

Takas dediğimiz müesseseyi,

Malın malla mübadelesini,

Frenkçe ifadesiyle spekülasyonu,

Ve sonra inhisarcılık diyebileceğimiz tekelciliği arz etmeye çalışayım dedim.

Bu derste de yine

Anlayışınızda, izanınızda, idrakınızda,

Müşahede edebileceğiniz, duyabileceğiniz boşlukları,

Ancak imanımızda kapadığımızı kapayabileceğimizi göreceğiz.

Müştereken,

Ve katiyen hüküm vereceğiz ki,

En mükemmel nizamlar dahi en mükemmel cemaatleri bulamadığı zaman,

Yüzde elli prensipleriyle muattal kalmayacağız.

Tatbik bulamayacaktır.

Semavi ve vahiyle müeyyed nizamları dahi yeryüzüne indirseniz,

Onu tatbik edecek cemaatin içinde iç aydınlığı yoksa şayet,

İç derinliğine o cemaat erememişse şayet,

Yüzde büyük bir nispette,

Maşeri vicdan,

İçtimai vicdan ittisap edilememişse şayet,

O en mükemmel prensipler o cemaatta tatbik bulamayacaktır.

Hususiyle islamın prensipleri ki,

Akideden başlayıp amele müteallik meselelere,

Tıpkı ağacın çekirdeğinden başlayıp köke doğru gelişmesi gibi bir gelişme

kaydetmektedir.

Muamelata intikal edince dal budak gibi çiçek gibi bir hüviyet arzetmektedir.

Bir bütün halinde vahyi semaviyle bize takdim edilen,

Dini mübini islam,

Ve onun prensiplerinin mükekeffili bulunan Kur'an-ı Muhisul Beyan,

Ancak bütünüyle yaşandığı zaman,

Akide, akide mevzunda tam Kur'an'ın prensipleri içimize hakim olduğu zaman,

Müminler amel ettikleri zaman,

İtikadi ve ameli münafıklıktan kurtuldukları zaman,

İç aydınlığına erdikleri zaman,

Allah'a hesap vereceklerine, muhasebe duygusuna inandıkları zaman,

O mevzu prensipler yüzde yüz tatbikat bulacaktır.

Yoksa hafiye ve polis devleti olmadan,

Ve nizamınız hafiye ve polis nizamı olmadan kurtulamayacaktır.

Bununla emniyet ve polis teşkilatının istihkar manası kimsenin hatırına gelmesin.

Emniyet ve polis idaresi ben şuna diyorum,

Daha doğrusu bu meselenin felsefesinde meselenin anlatılması ve anlaşılması odur.

Polisin arkasına dahi polis koyma mecburiyetinin duyulduğu nizam.

Polis de rüşvet alır da hizmet etmez endikesiyle polisin arkasına da polis takmam.

Kapitalist dünyada, sosyalist ve komünist dünyada hüküm fermu olan nizam.

İnsanların yüzde otuzu, yüzde kırkı, yüzde ellisi hafiye devlet hesabına çalışıyor.

Bu ise muvakkat belki, muvakkat getirdiği suri bir huzur,

bir saadet hissedilir gibi olsa bile,

Mütemadi ve müstemir bir saadeti tekeffül edemez.

Bu türlü nizamlarda hemen huzur gibi görünen şeyi bir huzursuzluk takip eder.

Ve insanların tedirgin olması hazırdır.

Onun için biz yüzde büyük bir nispette huzur ve saadeti iç aydınlığına bağlıyoruz.

Bu mevzuada intikal ederken bununla giriş yapmak istiyorum.

Ruh saadeti,

insanın mesud olması, yarınından emin bulunması,

yaşadığı hayatın cennet numun olması,

ölüm arzusunun kafasından silinip gitmesi, ancak iman sayıkasıyla ölsem

de Rabbime vasıl olsam,

düşüncesiyle ölüm ara sıra ilahi Meltem gibi içine esmesi,

bu duyguların insanın iç aleminde hakim olması,

ümit, saadet vaat eden bir dünyaya

ve aynı zamanda bir iç huzura ve iç aydınlığa bağlıdır.

Bu iki yönden herhangi birinde kusur edilirse şayet bir tarafın edilmesiyle gider

materyalizme dayanır, ateizme dayanır,

kuru ve koyu bir maddeciliğe inhisar eder.

Beri tarafın ihmal edilmesiyle de nizam, sistem, beşeriyet,

fertler gider süplü tuvalizme dayanırlar.

Ve her ikisinde de beşerin içinde meknu olan hakikatleri inkar vardır.

Beşerin tabiatının iktiza ettiği şeylere sırt dönme vardır.

Biz bir madde ve bir manadan ibaretiz.

Altın hazineleri içine de insanı koysanız içi boşsa şayet yeni yeni felsefeler

çıkarıp orada kendine saadet yolu ve yöntemi araştırmaya çalışacaktır.

Muttasıl devirmenin, evirmenin, çevirmenin, altın üstüne getirmenin altında esasen

bu felsefe yatmaktadır.

Devamlı devirme manasının altında bu felsefe yatmaktadır.

Muttasıl orijinalite ile suri huzurlarını temin etme sevdası.

Muttasıl orijinalite ile, birenki tabirle arz ediyorum.

Yani her gün yeni bir alem, yeni bir hava, yeni bir neşve yaşayalım.

Her gün bir turfanda yemek sofrasıyla karşı karşıya olalım.

Her gün değişik bir eğlence, her gün değişik bir musibet.

Her gün değişik mahafil ve bunlarda gırtlağımıza kadar zevke gömülüp yaşayalım

da fikren ve ruhen bizim için varid endişe olan hususlar kalbimize kafamıza

girmesin.

Yani ihtiyarlığı düşünmeyelim, ölümü düşünmeyelim, sağa sola inhiraf etmeden

süratle kendisine doğru koştuğumuz ve onun da kemali şevkle ağzını açıp bizi

beklediği kabiri düşünmeyelim.

Lezzetlerimizi zehir zemberek etmeyelim bağışlayın.

Acılaştırmayalım. Bunun için devamlı ve fakat yeni eğlencelerle ömrümüzü itlak ve

israf edelim.

Her gün yeni bir şey.

Devrim felsefesinin altında bu yatmaktadır.

Bu türlü bir hamakat yatmaktadır.

Bu bir iç boşluğun ifadesi. Tatmin edilememiş insanlığın muttası ses

çıkartmasın. Çeşitli yerlerinden delikler bulunan önü ve arkası açık olan çalgı

aleti gibi her an ayrı bir name tutup ötüp durmasın.

Dolu şeyde huzur ve ahenk vardır.

Dolu şeyde bir ağırlık vardır.

İç zenginliğine ve iç derinliğine ümit ve saadet vadeden bir dünya inzimam ettiği

zaman insan ne gider materyalizmin derin kuyusuna baş aşağı düşer ne de

sübrütüalizmin hayallerine kapılır.

Cisim ve ruh muazenesi içinde bir dünya kurar.

Cismaniyetine ait bütün zevklerin meşru dairede tatmin edilebileceği bir dünya

kurar.

Ve fakat o dünyanın hiçbir lahzasında hukubayı unutmaz.

Hiçbir lahzasında ruhunu ve kalbini ihmal etmez.

Hiçbir lahzasında Rabbi ile münasebetini kat etmez, kesmez.

Eli işteyken halk ifadesiyle bağışlayın, gözü oynaşta demeyeyim.

Mahbubundadır, maksudundadır, matlubundadır.

Tezgah harıl harıl işlerken sinesi de harıl harıl dile gelip ötmektedir.

Allah demeden la ilahe illallah demektedir.

Aletler çalışırken, çalışıp tarrakalar çıkarırken o gönlündeki tarrakalarla onları

duymamaktadır.

Rabbi ile kavi bir münasebeti vardır.

Hayyarenin gürültüsü içinde, füzenin fezaya doğru gidişi içinde,

bütün tayaranlarda, cevelanlarda, seyaranlarda, kalbi cevelan ve seyri içinde,

Rabbine karşı derin bir münasebet içindedir.

Ruh beden bütünlüğü. İç ve dış bütünlüğü içinde bir nizam ve ahenk.

Mevzua mukaddime yaptığım Kur'an'ın ayeti bu muvazeneyi bize anlatıyor.

Ey iman edenler! Ezan nida halinde semalara doğru şehbal

açıp yükselince siz elinizdeki işinizi, ticaretinizi, alışverişinizi bırakınız,

Allah'ın zikrine koşunuz.

Vakar ve ciddiyet içinde abdestinizi alınız.

Rabbinize huzurunuzu hatırlamak, ahdu peymanınızı yenilemek,

gününüzü parçalayıp bir lahzasıyla bütün dakika ve anlarına nur neşretmek için

mescide koşunuz.

Ukrevi alemle münasebetinizin timsali olan mescit mihrabına teveccüh ediniz.

Yüzünüzü yere koyunuz.

Bütün izzetlerinizin, onurlarınızın ve gururlarınızın yanında Rabbinize kul

olduğunuzu bir kere daha hatırlayınız.

Allah'ın zikrine koşunuz.

Zikir hatırlama demektir. Yani kalbi hatırlamaya koşunuz.

Fikri hatırlamaya koşunuz. Maneviyat felsefesine koşunuz.

Ukba felsefesine koşunuz. Rabbinizi hatırlamış olmanın havası içinden gururunuzu

secde kancasıyla kırınız. Yüzünüzü yerlere sürme, bezmine,

neşvesine koşunuz.

Ve alışverişi terk ediniz.

Bu da bir alışveriş. Dünyayla alışveriş yaptınız.

Sabahtan akşama kadar veya öğlene kadar muttasıl bağırıp durdunuz.

Falan falan fiyata falan da falan fiyata dediniz.

Ve şimdi nida edildi. Ahiret ve Ukba'ya ait şeyler, tıpkı Allah'ın zikrine koşuyor.

Ticari emtia gibi sizin kalbinizin pazarına ars ediliverdi.

Biraz da bu sahada ticaret yapınız.

Alışverişi orada terk ediniz. Zira bir anda iki şey kemali ciddiyetle yapılmaz.

Gelin bu işe ayrı bir neşve katın.

Bezminize ayrı bir hava getirin.

Mescide koşunuz ve alışverişi terk ediniz.

Bilirseniz bu sizin için daha hayırlıdır.

Ayetin tefsirini arz etmiyorum.

Malini, mefhumu, mukaddesini arz etmeye çalışıyorum.

Mevzumuzla münasebeti itibariyle.

Bu işin bir yönü gördünüz.

Frenkçe ifadesiyle kul, deşarj olmak için Rabbinin huzuruna koşacak.

Dehrin hadiseleri karşısında iki büklüm, huzuru kaçmış,

saadeti altüst olmuş,

çarşıda pazardaki paranın dalgalanıp durması, emtianın dalgalanıp durması,

huzursuzluğun insanları buhar hale gelmesi karşısında bunalmış insan teneffüs edecek

bir yer araştırıyor.

Hocanın dersinden şakakların zomzomzom klabiye başlamış talebenin teneffüsü

beklediği gibi

Allahu Ekber Allahu Ekber sesini bekleyen çarşıda pazardaki müminler,

işini anladığı kadar Rabbini anlayan, kafasının yanında kalp taşıyan,

vehimi ve hayvani hislerinin yanında insan olmayı da idrak eden camiye koşacak.

Allahu Ekber Allahu Ekber. Aynı bir pazarın kapısı açıldı.

Vazerul Bey, bu sizin ruh istikametinde kanat çırpıp yukarılara doğru pervaz

etmenizin ifadesidir.

Biliyorsanız bu sizin için hayırlıdır.

İlme havale ediyor işi. Nadanlar bilmez bunu.

Biliyorsanız bu sizin için hayırlıdır.

Az ilim edindiyseniz,

ilimleri kendi finalitesi içinde ele aldıyseniz,

bir gayeye matuf ilimlere daldıysanız,

ilimleri maksudun bizzat yapmadıysanız bunu anlarsınız.

Yoksa içine daldığınız ilimler elinizden tutmuş sizi kör oyunu gibi sağa sola çekip

götürüyor,

gayesiz muadenesiz yürüyorsanız, sizleri de cahiller güruhu sizi tenzih ederim,

onları.

Cahiller güruhu arasından müteala edebileceğimiz için onların bu meseleleri

anlamasına imkan yoktur.

Çünkü bu kafa ister.

Yani hayatında bir kere Rabbin huzuruna gelip namaz kılmanın eşvesini duyamamış bir

nadan,

zâlikum hayrun lekum inkuntum tâlemûn, ferman-i sübhânesini kavrayamayacaksınız.

Sonra ne oluyor? Bakın bu muazenenin bir tarafı.

Fe izâ kudiyetissalâtu fenteşirû fil ard vebtegû min fazlillâh.

Namaz kaza edilince yeryüzüne dağılıveriniz.

Rabbinizin kerem, fazıl ve lütfundan size ihsan edeceği şeyleri araştırıveriniz.

Kepenklerinizi kapadığınız gibi açıveriniz.

Kasalarını içeriye koyduğunuz gibi dışarıya çıkarıveriniz.

Dairenize gidiniz, masanızın başına oturuveriniz.

Bütün bir hayatı kavramış olma havası içinde yeniden sineyi hayata dağılıveriniz.

Yeni bir hayat ikam etmek için.

Zira burada siz beden ve ruh bütünlüğüne erdiniz.

Şuur ve cismaniyet bütünlüğüne erdiniz.

Bundan sonra yapacağınız dünyaya ait işleri bu şuurla yapacak.

Ne ticaretiniz af buyurun ticari ahlaksızlığa ne başka işlerinize çeşitli

suistimalata girmeyeceksiniz.

Rabbinize yeni bir ahdü feyman yenilediniz.

Kul olduğumuzu bir kere daha hatırladık.

Hatırladığımızı huzurunda zikrediyor dile getiriyoruz Rabbimiz dediniz.

Ve sonra hayata döndünüz.

Bu neşve ve bu hava içinde yeniden hayatı yaşayacaksınız.

Bu muvazemeyi getiriyor.

Eksik görüyor musunuz bunda?

Her şey dünyadan ibarettir.

Dünyayı kazanırsan mesut olursun.

Her şeyi para halleder.

Her şeyi madde halleder.

Materialist anlayışına siz burada şahit oluyor musunuz?

Katiyyen ve katıbeten.

Belki dünyaya dünya kadar ukvaya ukva kadar yer veriliyor burada.

Ve biz meselelerimizi bu açıdan ve bu zaviyeden ele alıyoruz.

Meseleyi bu zaviyeden ve bu açıdan ele alan bir cemaatin tabi ki çarşı ile

pazarla münasebeti kesilmeyecektir.

Çarşı pazar Rabbi ile münasebetini kesmediği gibi Rabbi ile münasebeti de çarşı

pazarla münasebetini kesmeyecektir.

Bir muazeneye parmak basıyoruz.

Allah'ı alem şu muz zikretmenin yolları araştırılır.

Aleme Allah'ı duyurmanın yolları araştırılır.

Bu mukaddes ismin bütün insanlık aleminde şehbal açmasının yolları araştırılır.

Allah'ın mübarek ve muazzez adı kendi azametine ve celaletine uygun olarak bu

evlerde yükseltilir.

Bu evlerde bir kısım rical vardır.

Erkekler, erkek oğlu erkekler dersem mübalağa yapmış olmam.

Alışverişleri, mübayağaları, çarşı pazarları Rabbi kerimlerini anmadan onları

alıkoymaz.

Çarşıda pazardadırlar ama Rabbi anmada da ileri seviyededirler.

Hayatın içindedirler yani zaviyede, tekkede değildirler.

Hayatın içindedirler ama mescidinde içindedirler.

Mihraba ne zaman uğrarsan onları görürsün.

Camiye gelinmesi gereken her anda uğradığında onlara şahit olursun.

Fakat çarşıya pazara gittiğinde yine onlarla karşılaşırsın.

Öyle bir hayat dengesi ve düzeni kurmuşlardır ki Allah maksut,

matlup ve mahbuptur.

Her şeydir onlar için.

Ama bununla beraber dünyayı ellerinin tersleriyle itmemişlerdir.

İtme aleti ruhiyesini muhafaza etmekle beraber itmemişlerdir.

İslam'ın izzetiyle yaşayabilmesi için dünyayı bu istikamette kullanmakta,

değerlendirmekte

ve fakat her zaman onu sarf etme ve harcama havası içinde bulunmaktadırlar.

Cenab-ı Hak bu anlayışa bizleri ilailesin.

Muazenemize işaret ve işarda bulundum.

Çarşı pazarımız olacak.

Ticaretimiz olacak.

Zira müminin ticaretinden ayrılması bir bakıma dinin bir bölümünden ayrılması

demektir.

Müminin mal mübadelesi yapmaması bir bakıma dinin bazı emirlerini yapmaması

demektir.

Müminin yapılması gereken hayati şeyleri terk etmesi, dinin emirlerinden bir kısım

şeyleri terk etmesi,

yapması ise din adına bir kısım meseleleri ifade edip,

binaenaleyh dinini ihya ve ikam etmesi demektir.

Ticaret,

itikadi meselelerden sonra ameli meseleler, ameli meselelerden sonra muamelatın

içinde başta gelen meselelerdendir.

Ve benim bugün size arz edeceğim hususta budur.

Müslümanlıkta ticaret yoktur şeklinde, ticaret olmamıştır,

gelişmemiştir şeklinde bir yanlış anlayışı, yanlış zahabı bertaraf etmek için

ticaret esasları takas dedim sonra, sonra tekelcilik mahzurlarıyla ve sonra imkan

elverirse spekülasyonlar.

Zaten mevzumuz ibadeti taata müteallik, tergif ve tergiften daha ziyade bir kısım

meseleleri prensipler halinde size takdim etmekten ibarettir.

Müminin nazarında ve müslümanlıkta ticarete ait prensiplere riayet etmek,

ibadeti taata riayet etmek gibi insana sevap kazandırır.

Ticaretin gerektirdiği, ticarette gerekli olan o prensiplere riayet etmeme ise bir

kısım ibadeti taata ait meseleleri terk etmek gibi insana günah kazandırır.

Emniyetle yapılan bir ticaret insanı ibadet ediyor gibi nebiler,

sıddıklar ve şehitler derecesine getirir.

Mefkari Mevcudat Efendimiz Tirmizi ve Hakimin müsedrekinde bir hadisi şerifte,

Doğru ve emin bir tüccar, mahkeme-i kübrada nebilerle, sıddıklarla,

şehitlerle beraberdir.

Allah'ı seven insanlarla beraberdir.

Ben yeryüzünde hiçbir nizam ve sistemin bu şekilde propagandasının yapıldığını

bilemiyorum ve bilmiyorum.

Ticaretin böyle senin ibadetlerin yanına konmasın.

Kilisenin ve havranın içinde yapılan şeylerin yanında

ticaretini gerektiği olan prensipler içinde yerine

getirmenin sevap ifade ettiğini ifade eden hiçbir prensip

bilmiyorum ve hiçbir nizam içinde bu şekilde el

alındığına şahit olmadın.

Ve yine mefkari mevcudat

efendimiz buyuruyor.

Ettacirul cebanu mahrumun huzainin rivayet etmesinde

vettacirul cesur merzukun korkak tüccar mahrumdur

buyuruyor.

Atılım nedir onu bilmeyen, hamle yapamayan içinde

yaşadığı devirde ticari kaynaşmalar içinde kendisi için

gerekli olan ifkuleyi yerine getiremeyen fonksiyonunu

edemeyen insan mahrumdur buyuruyor.

Cesur, atılkan,

cevval, hamleci tüccar ise o ise merzuktur, bine, berekete

mazhardır buyuruyor.

Hiçbir şeyin böyle terkip edildiğini,

teşvik edildiğini bilemiyoruz biz.

Muazenemizi vaz ediyoruz.

Fakat ticari hayat içinde bulunan bir kimsenin muhakkak

riayet etmesi gereken şeyler vardır.

Evvela emniyet ve

doğruluk olması lazım. Saniyen ölçü ve tartıya riayet etmesi

lazım. Ve katiyen bilmesi lazım ki nasıl yaptığı hasenatı

Allah Celle Celaluhu birini bin yapmak suretiyle.

Ferdin

Ukrevi saadetini hazırlıyor. Aynen öyle de ticari hayatında

buradaki bir kısım irtikapları, haksızlıkları, zulümleri,

kadirleri ve cevirleri birbirine inzimam etmek

suretiyle bir halaka halinde boynuna takılacak mahkeme-i

kübrada hizan ve hususlarına vesile olacaktır.

Bunu da

bilecektir. Mevkari Mevcudat Efendimiz sallallahu aleyhi ve

sellem. Buhari ve Müslüm'ün rivayet ettiği bir hadis-i

şerifte buyuruyoruz.

Yemin sabrın.

Müslüm'ün.

Laqiyyallahu wa huwa alihi ghadban.

Bir kimse malına

revaç kazandırmak için yemin ederek malını satarsan ve bu

yemininde de facirse Rabbin huzuruna gittiği zaman Allah'ı

gazaplı olarak bulacak iltifat göremeyecektir buyuruyor.

Başka

bir hadis-i şerifte ise ikindiden sonra artık alan

aldığını almış geriye bir sürü mal kalmış.

Elinde mal kalmasın

eve götürmesin diye bağırıp çağırarak çarşıda pazarda mal

satan vallahi ve billahilerle mal satan insan Rabbin huzuruna

gittiği zaman Allah'ın gazabıyla karşı karşıya

kalacaktır.

Emin olması lazım.

Başka bir hadis-i şerifte ise

bunun devamında böyle yeminle, kasemle mal satan

ve bununla

sırf malının revaçını düşünen haddi zatında hilafi vaki

beyanda ve yeminde bulunan insan Resul-u Ekrem aleyhissalatu

veselam buyuruyor. Cehennemde kendisine bir yer hazırlasın.

Görüyorsunuz ki burada da bir açık çıkıyor karşımıza.

Siz

ticaret ve alışveriş içinde bulunan insanın gönlünü imanla

mamur etmedikten sonra onun yemin etmesine hatta yalan yere

yemin etmesine mani olamazsınız.

Ve yine Buhari

Müslim'de müttefakkun aleyh bir hadis-i şerifle.

El halif

menfakatün lis silati menfakatün lil bereketi.

Yemin

edip çarşıda pazarda malınızı sattığınız zaman Suri olarak bir

kazanç görünebilir. Fakat bini bereketi gider, yümlü gider

onun. Bu türlü kazançlar arkada bir sürü ahu vaha sebebiyet

verir. Bu türlü aldatmalar bir kısım insanların kıyam

etmesine yol açar. Siz bir yönüyle para kazanırsınız ama

fakat bir yönüyle zehir yutuyor gibi onu size yuttururlar.

Emin

olarak ticaret yapamazsınız. Emin olarak iş çarkınızı

çeviremezsiniz. Emniyet ve huzur içinde işinizin başında

bulunamazsınız.

Suri bir kazanç getirir. Fakat götürdüğü bin

kat şeydir.

Asrımızda manzarayı bütün dehşet verici hüviyetiyle

müşahede etmekteyiz.

Ve yine Ahmet Ambel'in müsnedinde Müslim'de Allah

Resulü buyuruyor.

Üç zümre vardır ki Allah kıyamet gününde iltifat buyurup

onların yüzüne bakmaz.

Onlara

merhamette bulunmaz.

Ve aynı zamanda onları temize fakat da çıkarmaz.

Orada içinde bulundukları

derbederlik ve perişaniyet içinde pocalar dururlar.

Başka bir rivayette diyor ki sahabi

Ebu Zerileri'ye atıldı ruhum sana feda olsun kim onlar dedi.

Ahmet Ambel'in müsnedinde ise

böyle bir şey yok. Allah Resulü devam ediyor.

Arada bir faslı müşterek vardır.

Birincisi kibir ve gururla sokaklarda yürüyen.

Hadis bunu ifade ederken paçalarını yerden

sürüklüye sürüklüye gezen.

Ona da şamil olur mu olmaz mı bilmem.

Sokaklarda süpürge diye

pantolon façası bulunduran.

Evvela Allah'ın yüzüne bakmayacağı kimseler nazarı merhametle

muamele etmeyeceği kimseler kendilerini temize fakat çıkarmayacağı kimseler

bunlardır.

Fakat bu

ikinci şık işari baksa dahi asıl hadisin maksadı bu mevzuda daha ziyade kibirli ve

gururlu gezmektir.

Muhteşem elbiseler içinde onları yerden sürüye sürüye gezip etrafa çalım satmaktır.

Hususiyle

eski Roma'yı biliyoruz. Eski Atina'yı biliyoruz.

Oradaki kılık ve kıyafeti asillerin giydiğini

biliyoruz. Küplerin içinde yaşayan insanların durumunu da biliyoruz.

Bu gayri insani ve gayri

beşeri hayatın Arap yarımadasına intikal ettiğini de biliyoruz.

Mevcudat efendimizin

de bu açıdan bu meseleye parmak bastığını biliyoruz.

Ikincisi kim olursa olsun bir iyilik

yapıp da arkadan minnet etmeyi adet haline getiren insandır.

Bir iyilik yapmaz ki arkadan

hemen başına kalkmasın minnet etmesin.

Allah bunun da yüzüne bakmayacaktır.

Nazarı merhametle

muamele etmeyecek ve aynı zamanda temize fakat çıkarmayacaktır.

Aslı müşterek nedir? Bu iki

korkunç meselenin yanında Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem üçüncüsünü

zikrediyor.

Üçüncüsü yeminle malını artırma yolunu intihap edendir.

Kazanacağım diye harıl harıl yemin

edendir.

Hususiyle yalan yere yemin edendir.

Bana şuna mal oldu diye yemin edendir.

Rahat

yemin edebilen insandır.

Malımı artıracağım diye Allah bunun da yüzüne bakmayacaktır.

Bu mevzuda yapılan tahşidatlarla görüyoruz ki Müslümanlık'ta ticaret mühim bir esas

olmakla beraber doğru olma, emin olma, emniyet telkin etmede ticarette çok mühim bir

esastır.

Ticarette ki bu esas yıkıldıktan sonra ticaret insanlığın hayatı için faydalı

olmadan daha

ziyade zararlı perişan edici bir hüviyet kazanır.

Ticaret nasıl ve ne kadar gereklidir?

Ticaret

için emniyet o kadar belki onun ötesinde gereklidir.

İslam bunun etrafında tahşidat

yapmakta. İnanmayan insanların ticarette emin olacağı kanaatinde değiliz.

Kalbinde iman ve

insanın sattığı malı satmak için yemin etmeyeceği kanaatinde değiliz.

Aldatmayacağı

kanaatinde değiliz. İnsanlık için faydalı olacağı olmayı düşüneceği kanaatinde

değiliz.

Milletime yararlı olmayı düşünüyorum düşüncesi içinde olacağı kanaatinde değiliz.

Bütün tröst kuranlara, tröstler kuranlara, bütün karteller tesis edenlere,

bütün tekelcilere,

bütün monopolculara sesleniyor diyoruz ki kalbinizde Allah'a iman ve huzurunda

hesap verme

duygusu olmadıktan sonra biz cemiyet fertleri olarak sizden emin değiliz.

Bizim nazarımıza

bir tüccarın ihanet etmemesi Allah'a iman ve bu imanda irfanın müs'atıyla mevsuden

mütenasiptir. Yani ne kadar iman etmişse o kadar doğrudur.

Ne kadar mescidin yolunu

aşındırıyorsa o kadar emindir.

Ne kadar Allah'la rabıtası varsa milleti için o kadar faydalıdır.

Ticaret çok gerekli bir şey. Sadık ve emin tüccar Nebiyle,

Sıddık'la, Şüheda ile haşrolacak.

Seyyidina Hazreti Hamza ile haşrolacak.

Doğru konuşan, doğru muamele yapan,

aldatmayan, men gaşşaf eleyse minne hadisi karşısında tir tir titreyen,

aldatan bizden

değildir Resul-ü Ekrem'in sözü karşısında tir tir titreyen.

Tüccar Nebiyle, Sıddık'la, Şehid'le haşrolacaktır.

Ticarete bu kadar rüs'at veriliyor, ibadetler içine giriyor ve ehemmiyet kazanıyor.

Fakat kendisine bağlı bulunan emniyetle, doğrulukla, aldatmama anlayışı ve izanı

ile.

İkinci esas ölçüye ve tartıya dikkat etmektir.

Kur'an'ın mucizül beyanı bizzat bu mevzuyu ele alıyor, yer yer ayet-i beyinat içinde

tahlil buyuruyor.

Veylün lil mutaffifin,

ellezîne izek tâlü alen nasi yestevkûn,

ve izâ kâlûhüm ev vezenhüm yüksirûn,

elâ yezunnulâike ennehum mebûsûn.

Liyevmin azîm.

Yazıklar olsun ölçüde, tartıda eksiklik yapanlara.

Yanlış kantar ve terazi kullananlara.

Yazıklar bin kere yazıklar olsun.

Veya cehennem canların olsun, canları cehenneme olsun.

Zira veylün bir manası da cehennemde bir vadidir.

Allah'ın rahmetinden uzak kalma ruhların olsun.

Ölçü ve tartıda eksiklik yapanlara.

Yanlış kantar kullananlara.

Halkı bu mevzuda aldatanlara ve ihfal edenlere yazıklar olsun,

diyor Kur'an-ı Muvizzü'l-Beyan.

Onlara tartarken, ölçerken, müstakim ölçülerle, tartılarla yapın.

Siz vezni doğru tutun, tas tamam yerine getirin.

Ve zinhar mizanda başkasına zarar verecek bir yolu seçmeyin.

Kur'an devam ediyor,

Mutaffifun Suresinde.

İnsanların aleyhinde işleyebilecek bir muamelede tas tamam yaparlar.

Yani halkın aleyhinde mesele işletme ve kendi lehlerinde işletmede tas tamam

yaparlar.

Ama kendileri için yapınca, başkalarının zararı bahis mevzu olduğu yerde,

onlara zarar etmeden de geri durmazlar.

Ne diyor, bakın.

Ya bunlar haş ve neşr olacaklarına inanmıyorlar mı?

Bir arpadan dahi Allah'a hesap vereceklerine inanmıyorlar mı?

Rabbül Alemin olan Allah'ın huzurunda haş ve neşr olacaklarına inanmıyorlar mı?

Görüyoruz ki bu noktada,

ölçü ve tartıda eksiklik yapma, açık ve gediğine karşı da yine,

Rabbül Alemin olan Hazreti Allah'a inanma, bu gediği, bu açığı kapatıyor.

Binaenaleyh fethleriniz ve topluluğunuz bu noktada,

her an Allah'ın huzuruna çıkmaya hazır ve amade hüviyette devam etmiyorsa,

siz ölçü ve tartı mevzuunda da teminat veremezsiniz.

Tüccarımız bizim emin ölçer, emin tartar diyemezsiniz.

Kantarlar milimi milimine hassas işler diyemezsiniz.

Teraziler öyle işler diyemezsiniz.

Kuyumcudan paskülünde arpa ve buğday tartan adama kadar ölçüm hassastır,

kimse diyemez.

Kalbinde mizan varsa inanırız.

Arpanın yedide birinden Rabbine hesap vereceğine inanıyorsa,

onun bu mevzudaki iddialarına bir yer veririz.

Yoksa böyle bir hesap olmayan insanın istikametine inanmayacağız.

İstikametine ancak Allah'la olan münasebetinin doğruluğu nispetinde inanacağız.

Bu ayet Müslümanlar Medine-i Münevvere'ye hicret edince,

orada Medine halkında gördükleri bir şey karşısında nazir olmuştur.

Medine'nin yerli halkı dahil, orada çarşı ve pazarda hükmü geçen

Yahudi ölçü ve tartıda devamlı halkı aldatıyorlardır.

Ticarette aldatmayı akıllılık sayıyorlardır.

Bu mevzuda söylenebilecek çok sözler var, avamca bulduğundan ötürü

kulaklarınızı tırmalamasın diye söylemeden çekiniyorum.

Çarşıda, pazarda halkı ifal etmeyi, aldatmayı, para kazanmayı akıllılık

sayıyorlardır.

Onun için ölçü tartıda bu mevzuda hep eğri ve inhiraf içinde cereyan ediyordur.

Ve bu Medine'nin yerli halkı olan Evs ve Hazrece'de sirayet etmiştir.

Yahudi cemaati ne iş yaparsa yapsın.

Muhataplarına sesleniyor. Yazıklar olsun ölçü ve tartıda eksiklik yapanlara diyor.

Ve ondan sonra kimse ölçü ve tartıda eksiklik yapmıyordu.

Nasıl içtiği terk edin fermanı karşısında ellerindeki kadehlere atmışlardı.

Öyle de Kur'an'ın bu tehdidi karşısında mizan ve terazilerine mizan getirdiler.

Gökte ve yerde mizan kurup her şey ölçüyle tartıyla hareket ettiren,

ölçü ve tartı içinde sevk ve idare eden Hazreti Allah'a şeriatı fıtriyesindeki

bu icraatına mukabil

iradeleriyle müstekim olmak suretiyle şükranda bulundular.

Hamd ve sena ettiler. Biz de hamd ve sena ediyoruz.

Cenab-ı Hak bizi istikamete ulaştırsın.

Ölçü ve tartı mevzunda da hizandan ve husandan korusun.

Görüyorsunuz ariz ve amik olarak İslam kendi kitaplarıyla kitap ve

sünnetiyle,

kütübü, fıkhiyesiyle çarşının, pazarın doğrudan doğruya içinde bulunmaktadır.

Yeni yeni mevzuat getirip koyalım.

Bazı düzensiz şeylere düzen getirelim, meselelerini bahis mevzu etmeye hiç lüzum

yok.

Her şey yerli yerinde teferruatına kadar inceden ince ele alınmış,

tahlil edilmiş, terkif yapılmış ve sonra tatbik edilmek üzere halkın enzarına arz

edilmiştir.

İkinci olarak size takası arz edeceğimi söylemiştim.

Haddi zatında bu pratikte ticaretin nasıl yapılacağı hususuna dikkati çekme.

Ve bu mevzuda da yine gerekli olan ahlaka bilhassa anlayışlarınızı rica ve istirham

etme.

Yine her iki yönüyle meselemizle sıkı alakası ve münasebeti vardır.

Takas bizim ifademiz içinde malın malla mübadelesinden ibarettir.

Eskiden yüzde seksen ticaret hep malın malla mübadelesi şeklinde yapılırdı.

Zaten eski kütüb-ü fıkiyede alışveriş dediğimiz beyi'i tarif ederken de

mübadeletül mali bilmalı şeklinde tarif ederler.

Malın malla değiştirilmesi derler.

Daha sonra paranın tedavülde ağırlık kazanmasına karşılık yavaş yavaş malın malla

mübadelesi hususu çarşıdan pazardan siliniyor gibi bir hal almıştır.

Ticaretin bu hususunda dedikodusunu yapıp münakaşasını sizin huzurunuza

getirebileceğimiz mevzular vardır.

Ama iktisadın teferruatına ait hususları alakadar eder.

Böyle bir mevzu sizin huzurunuza getirme yorucu bulduğumdan girmek istemiyorum.

Bunun da münakaşasını yapabiliriz diyorum.

Para mı senet mi yoksa malın malla mübadelesi mi?

İktisadi ve ticari hayatta daha çok dalgalanmayı hangisi önler?

Devletler arası hala revaçını koruması bu meselenin.

Hala ithalat ve ihracat işlerinde malın malla mübadelesi keyfiyeti büyük

iktisatçılar tarafından tavsiye edilmesi hususu bu meselenin münakaşası yapılması

mevzuunda fikrimizi teyit edici mahiyettedir.

Ama ben öyle bir münakaşaya girmeyeceğim çünkü size nazariyelerden filan

bahsetmiyorum.

İslam'ın bu mevzudaki prensiplerini harcediyorum.

Nasıl bir ticari hayat, nasıl bir takas, nasıl bir mal mübadelesi hususunu

getirmiştir.

Bunu gelecek nesiller inşallahü tealem kendi milletlerine,

nesillerine ve geleceklerine ait meseleleri encümen-i danişler halinde ele aldıkları

zaman mevkii müzakereye getirmeleri için bir fikir veriyorum.

Tıpkı parayla malın mübadelesinde riayet etmekle mükellef olduğumuz bütün hususlar

malın malla mübadelesinde de caridir.

Ticaret emniyeti,

bayi müşteri dediğimiz alıcı ve satıcı bunlardan hiçbirinin kadre uğramaması,

mazlum ve mağdur olmaması,

hiç kimsenin ticari hayattan frenci ifadesiyle diskalifi edilmemesi ve onun

yine kendi ticaretinin başında ilerleme ümit, ilerleme düşüncesi içinde bulunması,

başkasının da keza öyle olması, kimsenin kimseyi göstermemesi,

aksine herkesin ticari hayatta birbirini tergib etmesi,

teşvik etmesi havası içinde,

yani bir müminin ticaret anlayışı içinde,

ticaret hayatımızda cari olan müspet, menfi bütün prensipler takas dediğimiz hususta

da caridir.

Bir iki hususu arz edeyim.

İslam'ın nerelere kadar daha ilse

zamanlarda ve nasıl indiğini göstermesi bakımından çok

enteresandır.

Ben bugün ister devletler arası ticarette ister

şehirler arası ister mahalleler arası ticarette on dört asır

evvel varılan teferruata kadar böyle derinlenmesine inilen

hususlara bugün inildiği kanaatinde değilim.

Büyük

büyük gösterilen iktisatçılar, iktisada ait renk ifadesiyle

teoriler ve sonra bunların pratik hayatı aksetmesi hususu

ticari hayatın gelişmesi her şeye rağmen ticaretin on dört

asır evvel vaz edildiği hava içinde istikametle ve ahenkle

yürümesi ve yürünmesi henüz temin edilememiştir.

Onun için

çarşıda pazarda her iki dükkanda beş altı tane zabıta

kontrol yapma mecburiyetindedir.

Bunun da

nakaşasını yapmayayım.

Ticari hayatta belli prensipler

vardır.

Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem

elbeyyen bilhiyar malem yeteferraka üyeterika.

Alışveriş

yapan kimseler muhayyerdirler.

Alışveriş aktini bozmada

ayrılmadıktan sonra içinde bulundukları mecliste akıt

yaptıkları yerde veya akıt yapma işinin başında isterse

telefonun olsun.

O işi bitirip başka bir işe geçmedikten sonra

muhayyerdirler.

Bir rivayette şöyle devam buyuruyor Allah

Resulü sallallahu aleyhi ve sellemimiz.

Onlardan ya o meclisten ayrılırlar veya bir tanesi

artık ihtiyar ettir, öbürü de ihtiyar eder.

Başka bir

rivayette ise şu şekilde devam buyuruyor.

Ve in

Alışveriş yapan kimseler muhayyerdirler.

Eğer malın

havasını, cinsini nasıl olduğunu beyan eder, doğru

söylerlerse o alışverişleri bereketli olur, yümünlü olur ve

bir hesaba badi olmaz, Allah'a hesap vermezler.

Ama beyan

etmez, yalan söyler, aldatma yolunu intihap ederlerse Allah

Resulü buyursun sallallahu aleyhi ve sellem.

Onun yümlü

bereketi o alışverişin neticesi kaybolur, gider Allah'a hesap

verecek hale gelirler.

Binaenaleyh evvela burada bize

anlatılmak istenen şey alışveriş yaparken akıt

yaptıktan sonra akıt ne vayiyi ne de müşteriyi bağlamaz.

Icap

ederse orada o alışverişi fesk ederler.

Icap ederse akıt

olduktan sonra da bir araya gelirler ki kütübü fıkiyede

ikale ediyoruz. Alışverişi kaldırırlar, ikale ederler.

Aralarında bozuverirler. Ne alan ne de satanın mağduriyetine

asla meydan verilmez.

Bundan başka görüyoruz hem bayi hem

müşteri şu hususlarla teminat altına alınmıştır.

Muhayyarlık

şartı bahis mevzudur ticarette.

Ve kütübü fıkiyede

uzun uzun bu mesele ele alınır ve anlatılır.

Muhayyarlık

şartı. Sahabe-i Kiram'dan Hibban İbni Münkir vardı

radiyallahu anh.

Başından yediği bir darbeden ötürü bir

baş travmasından ötürü muazenesinde az kaybetme bahis

mevzu idi.

Onun için çarşıda pazarda aldanabiliyordu.

Allah

Resulü'ne geldi sallallahu aleyhi ve sellem.

Ya Resul Allah

dedi.

Benim aklım çok defa ticaretin inceliklerine

ermiyor.

Onun için aldanabilmeden endişe

ediyorum.

Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem

müminlerin inanmış kalbine seslenebilecek bir şeyi öğretti

ona.

Buyurdular ki sen biriyle alışveriş yaparken söyledi.

Bir

rivayette felaset eyyem. Bak müminsin sakın zinar aldatma

olmasın. Benim içinde muhayyerlik vardır.

Rivayete

rivayet inzimam edince üç gün muhayyerlik vardır.

Üç gün

muhayyerlik, muhayyerlik şartı.

Beğenirsen bu üç gün içinde

alırım, beğenmezsem iade ederim.

Sen de verirken ona

göre hesap edeceksin. Ta alan aldanmayacak.

Niçin teferruata

iniyorum? On dört asır evvel mesele nereye kadar derinleşerek

ele alınıyoruz? Doğrudan doğruya mehkari mevcudat

efendimiz tarafından.

Bu sadece muhayyerlik şartı.

Bakıyoruz

biz bir tarafta, diker tarafta ayıp, ayba dair de bir

muhayyerlik getirilip vaziyet.

Rüyete dair, görmeye dair de bir muhayyerlik getiriliyor.

Bir

insan dikkat buyurun bir hususa tüccarın dikkatini çekecek.

Dikkatini istirham edeceğim. Belki bunlardan daha sonraki

mafilde bana soru sorma imkanı da doğacak.

Bir insan görmediği

bir malı alabilir.

Fakat o malı gördükten sonra arzu ederse

bozabilir o akti.

Şu kadar bana otuz top kumaş gönder görmeden

aldım.

Bu efendim altın yıldızın olsun veya kula mensucat

olsun. Bana şu kadar top kumaş gönder görmedim aldım.

Gördükten

sonra o akti bozabilirim. Buna görme muhayyerliği deniyor.

Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem

Bir kimse görmediği bir şeyi alırsa onun için muhayyerlik

vardır. Ama o muhayyerlik hakkını kullanmayabilirdim.

Ayıptan ötürü de akti bozabilir.

Esas ticarette esas

olan satılan şeyin sağlam olması, sıhhatli olması tüccar

nazarında gerekli olan evsafta bulunmasıdır.

Buna ters bir şey

olursa ayıbından ötürü iade edebilir ve akti bozabilir.

Işte

buraya kadar ticaret kanunlarında derinleşme ta

saadetli olmuş.

Benim iki üç prensip halinde arz ettiğim

şeyler yüzlerce sayfayla anlatılır.

Sadece bir fikir

vermek için üzerinde durdum meselenin.

Buraya kadar inmiş

alıcı ve satıcı arasında hiçbirini kadre uğratmama

prensipleri imaz edilmiştir. Bundan başka yine aslımızın

insanının dikkatini art edeceğim şeyler var.

İslam'da

yasak edilmiş bir kısım şeyler vardır ki bunların alışverişi

asla ve kata caiz değildir. Bir insan kan satamaz.

Kan satan

bir insanın o kanın karşılığında aldığı para

haramdır.

Ve aynı zamanda kanını satması da haram bir

muameledir.

Kanını satması haram bir muamele faiz muamelesi

gibi muameledir. Para alıp yemesi ailesine yedirmesi de

çalınmış bir parayı yedirmesi gibi haramdır.

Hinzir ticareti

yapmak aynı nispette haramdır.

Bir mümin onun ticaretini de

yapmayacaktır.

Içki alışverişi aynı derecede haramdır.

Şer'an

satılması mübayağası tecvid edilmeyen bu şeylerin akde

tabi tutulup üzerinde muamelenin akt edilmesi hiçbir

neticeye götürmez.

Parayı alan insan onun parasını gasp etmiş

olur. Şer'an. Öbürü de gayri meşru, mali mütekavim diyoruz.

Haddi zatından mal olmayan bir şeyi almış olur.

Müslüman

ticaret yaparken bunları da yapmayacaktır.

Ve asıl dikkate

arz edeceğim şeye gelince haddi zatında tam hakimiyetimiz

altında bulunmayan şeyleri de satamayacağız.

Spekülasyonda ve

tek elde arz edeceğim bu hususu.

Mesela gökteki kuşu

satamazsınız. Satıp da gökteki kuşu parayı alsanız haram

yemiş olursunuz. Deryada yakalanmamış balığı

satamazsınız. Bu oltayı senin için atıyorum denize ne çıkarsa

sana sattım yapamazsınız. Haram muamele yapmış olursunuz.

Tam

hakimiyetiniz altına alacaksınız.

Malım

diyebileceksiniz ancak onu satabilirsiniz.

Yine buna munzam

olarak mevcut olmayan bir binayı satamazsınız.

Bir arsa

üzerinde bin tane daire satamazsınız.

Binayı çıktıktan

sonra ancak satabilirsiniz.

Mevcut satılır, gayrimevcut

satılmaz. Gayrimevcut ne zaman satılır ona ayrıca

dikkatinizi rica edeceğim. Selam usulünü.

İslam'da prensip

olarak kapitalizmin huyunun ve ruhunun muktezası ve

komünizminde ona şiddetli hücum ettiği gayrimevcudun

satılması bahis mevzu değildir.

İslam'da ticaretin şu üç mühim

esası vardır.

Malum paranın mevcudiyeti, emtianın malum

mevcudiyeti ve aynı zamanda aktın mevcudiyeti.

Bunlardan

bir tanesinin eksikliği senin emtiayı gayrimeşru almana

öbürünün de parayı gasp etmesine vesile olmuş olur.

Her

ikiniz de haram yemiş olursunuz.

Binaenaleyh ben bu

binanın üstünü sana sattığım akti fasittir.

Fasit bir

akittir, hiç geçerli değildir.

Ancak karkasını yaparsın sonra

satarsın. Günümüzdeki ticari hayat böyle ne yapalım?

Açın

kütübü fıkhiyeyi bakın.

Efkar-i Mevcudat Efendimiz ne diyor?

Ebu Hanife ne anlamış?

Hatta diyor ki bir binanın ikinci katı olsa, o yıkılsa,

sükut etse

yerini başkasına satamazsın gelsin bina yapsın diye.

Kütübü fıkhiye de aynen böyle diyor.

Vela yuba'u ulbul beyt ellezî sakat.

Yok.

Gayri mevcut satılmaz İslamiyet'ten.

Gayri mevcut satılmaz prensipleri içinde selam arz edeceğim.

Bütün bunlarla görüyoruz ve görüyorsunuz ki İslam'da çok

ciddiyetle el alınan ticaret müessesesi her yönüyle çok

sağlam kaidelere oturtulmuş ve hiçbir yönüyle suistimal

edilmesine meydan verilmemiştir.

Sağlam temel ve

kaidelere oturmuş. Bunların bazılarında suistimal görünmese

bile spekülasyon görünmese bile pek çoklarında suistimal

olabileceğinden ötürü bunlara karşı taşıdat yapılmıştır.

Mevcudu satacaksın. Ve bu hususa vücut getirici gayri

mevcutun satılabileceğini şartlarıyla arz edeyim.

Selam

diyoruz. Asıl prensip emtia mevcut olacak onu satarsın.

Zimmetini alamadın, mülkiyetine geçiremedin bir şeyi

satamazsın. Bu yönüyle de komisyonculuğu meslek haline

getirme mezmumdur ve merdittir.

Hakimiyetin altına

alacaksın, aldım diyeceksin,

ihraz ettim diyeceksin,

ambarıma koydum diyeceksin veya falan yerde tuttum diyeceksin.

Sonra satarsın.

Istisnai olarak ticari hayata devri daim

getirmek için, sürgülasyon getirmek için yedi tane

esasıyla buna zıt müstesna bir keyfiyet istihsan olarak vaz

ediliyor. Bu alışverişe selam diyoruz.

Selam tarikiyle. Bu

alışverişin adı budur selam. Tarifi de şudur.

Para peşin mal

veresiye. Evvela bugünden parayı yatırırsın tüccarımızın

çoğu yapar mahsulünden evvel. Üzümünden evvel, hurmasından

evvel, arpadan evvel, buğdaydan evvel parayı yatırır, ondan

sonra alır.

Böyle bir alışveriş temeldeki

prensiplerimiz açısından İslam'ın ruhuna terstir,

zıttır.

Fakat sahibi şeriat tarafından istihsanen tecviz

edilmiştir. Ticaretteki sürgülasyonu temin etmek için

dalgalanmayı temin etmek, oynaklığı temin etmek için.

Fakat yedi tane şarta bağlı olarak böyle bir alışveriş

teslim ve tecviz edilmektedir.

Bunlardan bir tanesi alacak ve

şeyin cinsinin belli olmasın. Arpa, buğday, tarı satıyoruz.

Sana mal verdim bunun karşılığında.

Para yatırdım

senden mal alacağım sözü kâfi değil.

Arpa mı alıyorsun,

buğday mı alıyorsun, pirinç mi alıyorsun?

Saniyen nevinin belli

olmasın. Gök suyuyla mı sulandı yoksa yerden çıkardın

sularla mı, dolapla mı suladın?

Nevinin belli olmasın. Salisen

sıfatının belli olmasın. Bu buğdayın iyi cinsinden midir,

vasat cinsinden midir, yoksa adi cinsinden midir?

İspanyol

buğdayı mıdır, Kanada buğdayı mıdır, yoksa Anadolu, Konya,

Amikovası buğdayı mıdır? Sıfatının belli olması lazım.

Üç. Rabia'n sattığımız şeyin miktarının belli olmasıdır.

Otuz kilo mi buğday alıyorum, kırk kilo mi buğday alıyorum, ne

alacağımızı söyledik. Otuz kilo mi arpa arpa alıyorum, kırk kilo

mi arpa alıyorum, miktarının belli olmasın.

Beşinci olarak

vereceğimiz paranın miktarının belli olması.

Günümüzde

dekontlarda olduğu gibi vade uzadıkça parada oynamaktadır.

Parada artmaktadır. Böyle bir şey ise alışverişi caiz olmaz

hale getirmektedir.

Böyle bir alışveriş yapan günaha girmiş

olur. Bir yerde keseceksin, gönlün nereye istiyorsa.

Orada

meseleyi prensibe bağlayıp artık o sınırı aşmayacaksın.

Yoksa her

ödemediğin ay için şu kadar verirsin meselesine gelince

parayı meçhul kıldığı için böyle bir akıt da fasittir,

bozuktur. Binaenaleyh paranın da bilinmesi lazımdır.

Altıncı

olarak nerede emtianın ödeneceği hususu mekanın tayin edilmesi

lazım. İzmir Limanı'nda mı veriyorsun, İstanbul'da mı

veriyorsun?

Hamisen emtiayı ödeyeceğin zamanın belli olması

lazım. Bağ bozumunda tamam değil.

Nevruz'da tamam değil.

Mehrican'da tamam değil. Efendim askerin terbiyesi olduğu

zaman tamam değil. Belki Ağustos ayının efendim birinci

haftasının cuma günü. Zamanı tayin edeceksin.

Bu yedi tane

prensiplere selam tarikiyle alışverişi sahibi şeriat

tecviz etmiştir.

Bu şartlardan bir tanesini

istediğiniz zaman parayı alan gayri meşru kasvetmiş olur.

Emtia'yı alan da emtia'yı kasvetmiş sayılır olur.

Allah'ın

ve Resulullah'ın tecviz buyurduğu istikamette bir akit

yapamamış, İslam'a göre bir ticaret yapamamış olur.

Tek

eli en son arz edecektim. Ezan-ı Muhammed'i okunduğu için

üzerinde duramayacağım. Ve inşallah önümüzdeki derste bu

mevzuda tek el spekülasyon ve imkan bulursam İslam'da fiat,

naht dediğimiz şey,

tesir hususu onun üzerinde durup arz

etmeye çalışayım.

Bugünlükte bu kadarlık istifa edelim.

Lillahi Teala'l-Fatiha.

Elhamdülillah. Elhamdülillah.

Elhamdülillah.

Muhterem Müslümanlar.

Dini, dinin bize tarif ettiği ölçüler içinde ele alma

ve dinin bizden istediği hayatı yine o ölçüler üzerine

yine dinin getirdiği prensipler üzerine ikame etme

dinin bize yüklediği vazifelerin başında gelir.

Hayatımızın dini olması dini prensiplere uymamıza bağlıdır.

Dinin bizden ikame etmemizi istediği şeyleri ikame etmemiz

o hususun ikame edilmesi için vaz edilen prensipleri

yerine getirmeye bağlıdır.

Bu prensipler yerine getirilmeden dini hayat ikame edilemez.

Ve bizim de Allah'ın istediği manada dindar olmamız mümkün değildir.

Bu prensiplerden bir tanesi dünya ve ukva muazenesidir.

Bu muazeneye riayet edilmediği zaman insan Müslümanlık adına

çok şey kaybeder.

İfratında da kaybeder, tefritinde de kaybeder.

Bütünüyle ahireti unutup dünyaya daldığı zaman her şeyi kaybetmiş olur.

Dünyaya sırtını çevirip ahiret işleriyle meşgul oluyorum diye

şu meşergahı alemde teftiş vazifesini

kontrol vazifesini, görme vazifesini ifade etmediğim

ve vasat-ı ümmet olduğunu unuttuğu zaman yine her şeyi kaybetmiş olur.

Her şeyi kazanma, her şeyi kazandırıcı prensiplere riayet etmekle olur.

Her devirde prensiplere riayet edilmek suretiyle kurulması gereken şey kurulmuş

ve sonra hadisin ifadesiyle şerr-ül halef bir cemaat suhur etmek

suretiyle

aşkı, heyecanı, vecdi öldürmüş, prensiplerin bir kısmına riayet etmemiye başlamış

ve böylece uğruna, kurulması uğruna, kavgaların verildiği o şey de

daha kurulurken akile yeksan olmuştur.

Tevrid-i İsalet fenahide de bin bir emekle İslam kuruluyordu.

Mü'minlerin saf duyguları, saf düşünceleri, gönüllerinin dünya ile

mevzuun muazeneli olarak alakası üzerine kuruluyordu.

Daha doğrusu dünya ve ukba muazenesi üzerine kuruluyordu.

Bu devri Risalet fenahide riayet edilen husus olduğu gibi Hz.

Ebu Bekir'in, Hz. Ömer'in devrinde de sonuna kadar riayet edildi.

Ne başkaldıran vardı, ne huzursuzluk çıkaran vardı, ne de dedikodu eden

vardı.

Geçmişlerin seyyahat ve günahını kurcalamak, tabi'in devrinde bir kısım kötülük sahi

ile bilecek meselelere parmak basmak bizim haddimiz değil ve size anlatılmasında da

fayda mülazi etmiyorum.

Ama bununla beraber bir hususun gösterilmesinde bilhassa bazı meselelerin arz

edilmesini meseleye ışık tutucu, vücut getirici mahiyette bulduğundan muhakkak ve

memnun hatıran o hususu arz etmek istiyorum.

Resul-i Ekrem'in getirdiği sağlam prensipler,

dürüst insanların gönlünde bir sistemi,

bir çeşit hayat stilini ikame ediyordu.

Bu ta Hz. Adem'den o güne kadar, o günden de kıyamete kadar beklenecek

sistemdi, beklenecek nizamdı.

Kimsenin, kimseden şikayet etmeyeceği, herkesin gönlüyle ve cismiyle huzur içinde

olacağı bir sistemdi.

Emniyetin ve huzurun hüküm ferm olduğu bir sistemdi.

Allah Resulü nasıl davrandı? Adım ve adım.

Siddiklerin sertaçı, iptaçı Ebu Bekir aynı şekilde hareket etti.

Ve ilk dostundan sonra az dayanabildi, ahirete intikal buyurdu.

Arkadan seyyidine Hz. Ömer geldi, on sene gibi uzun bir zaman içinde,

zerre kadar inhiraf göstermeden meseleyi kemali ciddiyetle el aldı ve idare etti.

Eğer Ömer'de haktan, islamiyetten, Resul-ü Ekrem'in getirdiği prensiplerden arpa

boyu inhiraf olsaydı,

daha sonraki devirlerde başkaldıran, dedikodu yapan, meselenin tenkitini yapan Ebu

Zer gibi kimseler, Selman-ı Farisi gibi kimseler daha o zaman konuşmaya

başlayacaklardı.

Halbuki hallerinden memnun idiler ve cihattan cihada koşuyorlardı.

Sonra seyyidine Hz. Osman devrinde kenarda köşede yavaş yavaş islam

müessesesini yozlaştırma hareketleri baş göstermeye başladı.

Dünya vesileyken maksudum bizzat olmaya başladı.

Döşekler Allah'a imanın yanında ağırlık kazanmaya başladı.

Çoluk çocuk ve onlarla alaka ve sevgi yer yer Allah'ı unutturmaya başladı.

Yumuşak koltuklar kondu, yüksek sedirler tefriş edildi.

Onların üzerinde ehli dünya gibi feri fahur yatmalar kalkmalar baş göstermeye

başladı.

Artık dünya insanlar için bir mevzu haline geliyordu.

Evlatiyal bir mevzu haline geliyordu.

Mal menal ve ticaret bir mevzu haline geliyor.

Ve dupduru süt gibi dupduru bir şeyin içine zehir şeyleri katıyordu.

Zehir gibi nesneler katıyordu.

Bu meseleyi ilk görenlerin başında Selman-ı Farisi, Ebu Zeril-Ghifari gibi

kimseler geliyorlardı.

Yer yer Seyyidina Hazreti Osman devrinde baş kaldırmaya başladılar.

Ama ne acıdır ki o gün dahi hayat ictimaiyenin bir kısım kesimlerinde

hususiyla tabiine ait bozulmalar yani bu küçük dünyaya meyiller size hitap ederken

vicdanım rahat olarak hitap ediyorum.

Çünkü bu noktada benim de bir derdim var onu da arz edeceğim size.

Bir şey tekevün ederken senelerden beri uğruna meydana gelmez uğruna canların

kanların döküldü.

Bir şey tekevün ederken onu bir masanın başında kumara atmanın

hiçbir vicdan tarafından kabul edilemeyeceğim.

Hiçbir izan ve insafın kabul edemeyeceğim.

Ve böyle bir davranışın göklerde menfur bir davranış olduğunu arz etme mevzunun

sonunda benim derdim.

Ebu Zer kıyam ediyordu.

Yer yer vilayetleri geziyor dolaşıyor valileri tehdit ediyordu.

Şam valisinin karşısına çıkıyor suratına tokatı aşk ediyordu.

Resulullah devrinde mesele böyle miydi diyordu.

Vali oldunuz diye kapılarınızın önüne koridorlar yaptınız.

Adamlar koymaya başladınız.

Halkla aranıza sütreler diktiniz.

İnsanlara görünmez mahbuplar haline geldiniz.

Böyle miydi mesele diyordu.

Şahit oluyor. Mal stoklarına şahit oluyor.

Çarşıda pazarda stokçular boy göstermeye başlıyor ve yer yer refah hayatı hüküm

fermi olmağa başlıyor.

Yumuşak döşekler üzerinde yatıp kalkan, cıvıl cıvıl çocukların huzur ve saadeti

içinde bir hayat süren insanın büyük fedakarlıklar yapabileceği beklenemez.

Ebu Zer endişe ediyordu. Bir gün cihanın öbür başına cihat götürelim dendiği zaman

bu çoluk çocuğa tapanlar koltuklara tapanlar altına gümüşe tapanlar hanımının

kolundaki bileziklere tapanlar ölüme gidemeyeceklerdir ve işi içinden

yozlaştıracaklardır.

Ebu Zer onun için kıyam ediyordu.

Kulefayı Raşidin Hazreti Osman ayağını başıma yapacağım insan

Ebu Zer'in ölçüleri içinde devrinde bu türlü suistimaller baş gösterdiği için Ebu

Zer onun yanına da kalbi kırık olarak çıkıyor.

Topatını yere vuruyor ve bunlara sen meydan veriyorsun diyor adeta.

Ebu Zer'i cemiyetin cemaatin bünyesi taşıyamayacağını Seyyidin Hazreti Osman

anlayınca Ebu Zer gözümün nuru sen Rabazada yaşa.

Zira devir Resulullah devri değil artık kalkma devri bitti biz şimdi baş aşağı

gidiyoruz.

Şimdi refah devri şimdi huzur devri ancak hayatımızın yirmi dört saatinde bir

ikisini İslam'a veriyorsak büyük mücahitler edasında görünme devri gurur devri

kibir devri ihtişam ve celadet devri.

Senin gibi vahyi ve nübüvvet kokan Resulullah'tan etik gelen şeyleri taşıyan insanı

tefessüh etmeye yüz tutmuş bu bünye taşıyamayacak Rabazada yaşam.

Senelerce evvel Resul-i Ekrem demişti sallallahu aleyhi ve sellem Tebük'e giderken

yüzüne söylemişti tembel atı bir ata binmiş Resul-i Ekrem arkadan

yetişeceğim diye koşturmuş zorlamış atın ne yükü ne de kendini götüremediğini

görünce geri kaldım endişesiyle.

Eğeri ve eşyaları sırtlamış sos toprak içinde Resulullah demiş payavazını tepmiş ve

sonra toprak içinde Resul-i Ekrem tarafından görülünce kün ebazer kitabıyla taltif

edilmiş sen ebuzersin taltif edilmiş.

Huzur-u Risalet penayıya gelince de az daha helak olacaktım ya Resulallah senden

geriye kalacaktım ve iltifat-ı nebevi yalnız gezecek yalnız yaşayacak

yalnız öleceksin ve yalnız taş olacaksın.

İnsanlığa ve hayata müezzene getireceğin zaman koltuklarında refahlarını rahatlarını

yaşayanlar seni anlayamayacaklar.

Sofraların günde üç defa önlerine gelip gittiği insanlar seni anlayamayacaklar.

Hayatın rehavet ve rahatını aşıp da cihad etmesini bilemeyenler seni

anlayamayacaklar.

Evlerinin etrafında mekik tokuyanlar seni anlayamayacaklar.

Onun için sen topluluk içinde sessizlikten sarhoş ve yalnız yaşayacaksın.

Rabazada yaşıyor.

Allah Resulunun dediği tahakkuk ediyor.

Rabazada da vefat ediyor yalnız.

Yanı başında yalnız hanımı vardır.

İntizar ve istidar haline gelince hanım ağlamaya başlıyor.

Ağlamayacak şey midir bu diyor.

Onu ağlamıyorum diyor. Şarkı Anadolu tabiriyle ben bir kanayak seni nasıl teçhizü

tekfin eder nasıl gömerim.

Ben Resul-ü Ekrem'den işittim.

Sen fena bir yerde öleceğin zaman salih bir cemaat gelecek seni teçhizü tekfin

edecektir. Vefat ettiğim zaman çık onları gözle intizar et.

Hanım anlatıyor ötesini.

Ebu Zer vefat etti uzattım. Damın üstünde melul mahzun bekliyordum.

Uzaktan bir toz belirdi. Gele gele kim gelsin Ebu Zer'in yakın arkadaşı.

Abdullah İbni Mes'ud'tu bu. Atından indi.

Yerde yatan kapalı simaya doğru yaklaştı.

Ebu Zer olduğunu görünce üzerine abandı.

Çıkıra çıkıra ağlamaya başladı.

Yalnız yaşayacak,

yalnız gezecek ve yalnız öleceksin.

Teçhizü tekvinini yaptı sonra gömdüler.

Buraya kadar Resul-ü Ekrem'in dediği her şey olmuştu.

Bozulan içtimai düzen ve içtimai hayatın anlayamadı o insan meleklere yakışır bir

edayla ahirette de tek başına haşrolacaktır bir ümmet gibi.

Lükse karşı ilk çığlığı koparan, refah hayatına karşı ilk çığlığı koparan,

olmaz bu böyle, olmaz böyle İslamiyet diye bağıran ve haykıran,

kendi yapıyorsunuz, rahatı ve dünyayı ahirete tercih ettiniz diye ilk çığlığı

koparan insan ahirette de tek başına haşrolacak.

Her devir o türlü hasbilerin omuzları üzerinde bayraklaştı.

Bir asr-ı saadet Resulullah'ın, Ebu Bekir'in, Ömer'in omuzlarında bayraklaştı.

Allah'ın salatu ve selamı Resulullah üzerine, Rıza ve Rıdvan'ın şerefli iki halife

üzerine, seyyidine Osman ve Ali üzerine olsun.

Onlar olmasaydı o istikamette İslam'da gelişme olamazdı.

Yozlaştırmaya gelince onu da dünyanın refah ve saadetini,

lüks ve debdebesini ahirete tercih edenler tarafından oldu.

Hayır hayır siz ücreti peşin olan şeyi ahirete tercih ettiniz.

Ahiret size bakıp duruyorken gözünüzü kapadınız, dünyayı ahirete tercih ettiniz.

Biz devrimize gelelim. İki üç asırlık harap olmadan sonra,

bir asra yakın bir zamandan beri dirilmek için çırpınışlara şahit olduğumuz

dünyamıza gelelim.

Devri Risalet ve Naiden sonra bizde de bir yozlaşma baş göstermeye başladık.

Rehavet devri. Artık biz çoktan içine katacağımız yağı bulamadığımızdan ötürü

yağsız çorbalar içtiğimiz o günleri tarihe gömdük.

Hasır üzerinde yatıp kalktığımız o günleri tarihe gömdük.

Üçümüz dördümüz bir yerde yatıp kalktığımız o günleri tarihe gömdük.

Sizi tenzihü takdis ediyorum. Ama ben bir abuzer gibi bir çığlık kopararak günümüzde

bazı dertleri arzetmek istiyorum.

Paranın putlaşmasına karşı müsaadenizle isyanı misal etmek istiyorum.

Maddenin Allah yerine konmasına karşı isyanı misal etmek istiyorum.

İstiyor ve düşünüyordum ki neslin benimle beraber teneşire konduğu zaman kefen

parası olmasın.

Çalıştığımız her şeyi üç asırdan beri yıkılan şu milletin yarım asrına verelim.

İstiyordum ki biz sabah yiyecek şey bulamayalım.

İstiyordum ki eskiden olduğu gibi yine hasırda yatalım.

İstiyordum ki başımıza taş gibi sert bir şey koyalım.

İstiyordum ki hayatı bütün meşakkatiyle tekeffül edelim,

omuzlarımızı alalım.

Abuzer'in isyanına badi olan amil gibi heyhat ki benim de bütün ümitlerimi alt üst

edecek hadiseler zuur etmeye başladı.

Müslüman şuurlu Müslüman, olursa hepten Müslüman, olmazsa yarım yamalak

Müslümanın yapacağı hiçbir şey yoktur.

Günün birinde her şeyi yapan sahabidir.

Sahabi olamayan bir topluluğun yapacağı bir şey yoktur.

Veil olsun düşünmeyen İslam'a hadim cemaatem.

Veil olsun anlamayan İslam'a hadim cemaatem.

Veil olsun okumayan İslam cemaatinem.

Veil olsun kalbi hayat olmayan İslam cemaatinem.

Ve gecenin siyah sülüfleri üzerinde kalbini ağzına getirecek ağhu feryadı

olmayan Müslüman'a da veil olsun.

Allah'a şükür.

Elhamdülillah.

Elhamdülillahi hamden kamilina kama emar.

Eşhedü en la ilahe illallah.

Ve eşhedü enne Muhammeden abduhu ve resuluhu en nebiyül mutabar.

Tazimen li nebiyyi ve tekrimen li fekameti şani safiyyi.

Fekalallahu azze ve celle min kailin mukbiren ve amirah.

İnnallaha ve melaiketehu yusallun ala ennebi.

Ya eyyühellezine amen hu sallu aleyhi ve sellimu teslimu ala beyhi.

Allahümme salli ala seyyidina Muhammedin ve ala ala seyyidina Muhammedin.

Kama salli ala seyyidina İbrahim ve ala ala seyyidina İbrahim fil alemin.

Rabbana inneke hamidun mecid.

Ve barik ala seyyidina Muhammedin ve ala ala seyyidina Muhammedin.

Kama barik ala seyyidina İbrahim ve ala ala seyyidina İbrahim fil alemin.

Rabbana inneke hamidun mecid.

Ve arzallahümme âni sıddike ebi bekin ve'l-faruk ve'l-emere ve'l-usmane ve'l-alîn.

Ve âni sittetil-bâkiyetil-aşiretil-mubeşşere.

Ve âni sahabetü ve'l-tâbi'in el-ekşermihim ve'l-ebrâr.

Ve selleme teslimen kefiren ila yevmil-haşri ve'l-karar.

Ve ahşurna mâ'ahum bil-içkâmin.

Allahümme salli ala seyyidina Muhammedin ve ala ala seyyidina Muhammedin.

İbadallah.

Allah'ın kulları.

Allah'a karşı çok saygılı olun.

Azameti kadar Allah'tan korkun.

Dünyayı dünya kadar tanıyın.

Allah'ı da Allah kadar tanıyın.

Dünyayı dünya kadar bilin.

Temenna çekin.

Ukbaya ukba kadar temenna çekin ve serpil olun.

Allah'ın himayesine girin ve Allah'a itaat edin.

İnnallahi emru bil-adli ve'l-ihsani ve'itâidil-kurba.

Muhakkak Allah adaletle emrediyor.

Din-i mübin-i İslamı, Kur'an'ın emirlerini hayata hayat kılmakla emrediyor.

En geniş manasıyla ihsanla.

Sizi görerek yaratan ve her halinize nighahban olan Allah'a

onu görüyor gibi kulluk yapmakla sizi emrediyor.

Yakınlarınıza bir şey vermekle.

Yüce ve yüksek İslamiyet'in ufkunuzda şerhbal açması istikametinde

servetinizi sarf etmekle sizi emrediyor.

Ve yenhâni'l-fahşâ'i vel-munkâri vel-bâ'i

ya'izukum leallekum tezekkarûn

Ahlaksızlığın her çeşidinden, gizlisinden, açığından, büyüğünden,

küçüğünden,

dinin emirlerini tanımayıp serkeçlik yapmanın her çeşidinden,

telakkilerin, asırların anlayışının değil,

Resûl-i Ekrem'in çirkin gördüğü şeylerden sizi nehyediyor.

Böylece size nasihat ediyor.

Ta düşünesiniz, kendinize gelesiniz,

var veya yok olma girizgahında bulunduğunuz hengamede

sırat-ı müstakimi bulasınız,

emm-i eman içinde cennete dahil olasınız.

Ekiniz salâh.

İnne salâta tenhâni'l-fahşâ'i vel-munkâri

vele zikrullâhi ekber.

Vallâhu ya'zukum ve tesnâbun.

Salâtallâhu aleyhi ve sellem.