Economic Reflections -16- | The Fundamental Principles of Our Understanding of Economics | M. Fethullah Gülen | (1979/06/29)

Euzubillahimineşşeytanirracim Bismillahirrahmanirrahim

Elhamdülillahi Rabbil Alemin

Ve es salatu ve es selamu ala seyyidina ve senedina

Ve şefi'i zinubina ve maulana Muhammedin sallallahu ve teala aleyhi ve sellem

Ve aleyhi ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve

seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve

seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve

seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina

ve seyyidina ve

seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve seyyidina ve

seyyidina ve seyy

Rabbim, benim kalbimi açıklayın ve emrimi kolaylaştırın.

Lisanımdan bir nokta gelin, benim sözlerimi anlayın.

Ve emrimi Allah'a gönderin.

Allah,

kullarını gözetir.

Allahümme salli ve sellim ve barik ala seyyidina Muhammedin ve ala

alihi.

Allah'ın mükemmeliğini ve mükemmeliklerinin mükemmeliğini,

ve Allah'ın nimetlerini ve nimetlerinin mükemmeliğini.

Bismillahirrahmanirrahim.

Ey insanlar!

Yeryüzündeki herşeyi yiyin,

şeytanın adımlarını takip etmeyin.

Şeytanın adımlarını takip etmeyin.

O, sizinle açık bir düşmandır.

Allah'ın mükemmeliğini ve mükemmeliklerini,

ve Resulü'nün adımlarını takip etmeyin.

Resulü'nün adımlarını takip etmeyin.

Ey ilahi alemin!

Zahir ve batınımız,

envar-i imaniye ve Kur'an-ı yeyle münevvereyle.

Nefsin ve şeytanın şerrinden bizleri masum ve mahfuz eyle.

Her halükarda Tevfikat-ı Sübhaniye'ni bizlere yar eyle.

Cümlemizi cennet ve cemalullah şerefiyle şerefyar ve sefiraz eyle.

Amin ve hürmeti Seyyidil Mürselin.

Velhamdülillahi Rabbil Alemin.

Muhterem Müslümanlar!

Küçük bir fasıladan sonra Cenab-ı Hakk'ın inayetine istinad ederek,

baştan ele aldığımız mevzuları devam ettirmeyi düşünüyorum.

Bazınız unutmuş olabilirsiniz,

o derste bulunmayanlar da bilemeyebilirler.

Ben kısaca hatırlatayım son arz ettiğim şeyi.

İslam'ın bize tarif, tavsif ve tescil buyurduğu kâmet-i kıymete göre değil,

anlayışımıza göre, anlayanların anlayışından değerlememize göre

size iktisadi hayatımızı intikal ettiriyordum.

Ariz vâmik olarak içtimai yapı üzerinde durduktan sonra

bu yapıya tertüp eden iktisadi hayat.

En son olarak da iktisadinin 3-4 prensibini arz ettim.

Bu temel prensiplerde biz, bizde Allah hakimiyetini görüyoruz.

Toprak Allah'ın,

zemin Allah'ın, toprakta yetişen her şey Allah'ın,

ibad Allah'ın, abd Allah'ın, çalışan Allah'ın

ve bu mevzuda malzeme olarak kullanılan her şey Allah'ın.

Lehul mülk sözüyle birkaç defa bu noktayı, bu hususu noktaladık.

Onun için Ali'den alıp Veli'ye verme, Veli'den alıp Ali'ye verme olmadığı gibi

aynı zamanda ne fert ne de cemaat üzerinde hiçbir kimseyi hakim kılmama prensibidir

bu.

Gökte ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır.

Yalnız gökte ve yerde olan her şeyi Allah insanlara musahhar kılmıştır.

Mülk sahibi Allah'tır Celle Celaluhu.

Vedi'a olarak insanlara vermiştir.

İnsan bir halife,

Allah namına tasarruf yapan,

Allah'a intisabıyla aziz ve şerif bir varlık olarak, bir mahluk olarak

Allah'ın emirleri istikametinde sadece işleyecek,

tasarrufta bulunacak

ve bu dünya işlerinde dahi onun rızasını kazanmaya çalışacaktır.

Bu birinci prentibümüz.

Batılı meseleyi millet hakimiyeti veya devlet hakimiyeti veya belli

bir sınıfın mesela proletarya sınıfının hakimiyeti şeklinde alabilir.

Bir milletin hakimiyeti şeklinde alabilir.

Mülk ezelden ebede kadar Allah'ındır.

Ve Allah'ın mülkünde sadece tasarruf sahibi Allah'tır.

Mülkünde istediği gibi evirir, çevirir, tasarrufta bulunur.

Bazı milletleri bazı dönemlerde aziz, bir başka dönemde zelil kılar.

Ayrı bir devir gelir ki zelil kıldıklarını aziz, aziz kıldıklarını zelil kılar.

Her şey ile bütün kevn-ü fesat Allah'ın elindedir.

Yegane tasarruf sahibi de O'dur.

Bunu size bir şey ifade edecek mahiyette arz etmeye çalıştım.

İkinci prensip, iktisadiye temel kaide olabilecek içtimai

hayatımızda ikinci prensip.

İktisadinin temel kaideleri, dünya görüşü veya tarih görüşü.

Tarihi materyalizmin bu mevzuda bir noktayı, nazarı vardır.

O bütün cihana zengin-fakir çekişmesinden ibaret.

İşçi ve işveren münakaşasından ibaret.

Tarihi bütün mevcelenmelerin altında hadiseleri böyle görüyoruz.

Eşya ve hadiselere bakışı bundan ibarettir dedik.

Bu dedikoduyu getirdik ve küflük usulü yaptık, size takdim ettik.

Biz tarihi materyalizmin gördüğü gibi eşya ve hadiseleri görmüyoruz.

Tarihe öyle bakmıyoruz.

Mars'ın tasnif ettiği, tasnife tabi tuttuğu sınıflandırma

ve sebep-müsebbep zincirlemesi için de hadiseleri takip etme durumunda değiliz.

Biz aksine, içtimai dalgalanmalara ve mevcelenmelere onun zannettiğinin

tavkında çok daha büyük, daha kuvvetli faktörler ve müessirler görüyoruz.

Din öyle kuvvetli bir faktördür ki,

en kuvvetli ve en güçlü devletleri

kuvvet ve güçlü kılan faktörlerin başında din gelir.

Dünya ve dünyaya ait her şey istihbar eden bir cemaat

hiç de iktisadi hayatı hesabına ve o istikamette mücadele vermiyor,

kavga vermiyordu.

Yani midemi doyurayım diye kavga vermiyordu.

Aksine dünyayı ve dünyaya ait her şeyi terk ediyordu,

gülerek kendisini ölümün kucağına atıyordu.

Resul-i Ekrem sallallahu aleyhi ve sellemin

ahiret hayatını kazandırma ve dünya hayatına denge düzen getirme istikametinde

verdiği kavganın altında iktisadi yoktu.

Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hurma elyafından örülmüş hasır üzerinde

yatıyordu

ve günlerce midesine bir şey indirmiyordu, koymuyordu.

Açtı ve susuzdu.

Hayata gözlerini kapattığı zaman,

geride gözü yaşlı bıraktığı muhterem ve muazzez zevcelerine

sadece bir iki tane keçiden başka bir şey bırakmamıştı.

Cihanla oynamış, bütün düveli muazzamamın zimandarlığını yapmış,

gemi eline almış Resul-i Ekrem aleyhisselatu vesselam

meydana getirdiği alem şumul içtimai çalkalanmanın altında

dünyaya ait düşündüğü hiçbir şey yoktu.

Binaenaleyh bu noktayı nazardan biz,

tarihi görüşümüz olarak diyoruz ki

Mars'ın gördüğünün çok sevkinden

onu sönük tutacak şekilde

içtimaide en büyük müessirlerden bir tanesi

belki birincisi dindir.

Din ciddi mevcelenmelere sebebiyet vermiştir.

İşte cihanın en büyük devlet reisi

Hazreti Ömer radıyallahu anh hazretlerinin

oturduğu bina maili inhidam bir binadır.

Evinde sergi yoktur bir devlet reisi olarak.

Gittiği zaman çoluk çocuğunun belki yirmi dört saat

kendilerine yetecek ve onunla kibafi nefs edecek

kutula ve mutları da yoktur.

Böyle bir devlet reisidir.

Ömer niçin kavga ediyordun?

İran'a karşı savaşının manası neydi?

Hilakluysa karşı asker göndermesinin

ve kavgasının manası neydi?

Hayır zannedildiği gibi madde değildi.

İktisadi hayat değildi. Belki Allah'ın yüce adının afaki alemde

dalgalanmasından ibaretti.

Bu şerefli vazifeyi yapıp şerefyar olmak istiyordum.

Bununla aziz olmak istiyordu Ömer ve binlerce Ömerler.

Biz tarihi görüşümüzü böyle çerçeveliyor ve böyle takdim ediyoruz.

Zannedildiği gibi fakir zengin çekişmesinden ibaret değil.

Kapitalizme karşı bir proletaryara aksiyonundan ibaret değil.

Aksine çok daha ciddi, daha köklü, daha tutarlı faktörler vardır ki Hz.

Adem ile başlamış ve kıyamete kadar da devam edecektir.

Zaman ve hadiseler getirecek, gelecek tefsir edecek ve siz göreceksiniz

ki içtimai hayatta en büyük müessir dindir.

Onun ötesinde ve onun güç ve kuvvetinde başka bir müessir ve faktör adeta yoktur.

Yok desek sezadır.

Sonra içtimai hayatımızda yine iktisadiye medar olabilecek bir husus

mahiyetinde veya bir madde olarak hususi teşebbüsü arttırsın.

Ve daha evvelki derslerde bunun üzerinde arizvamik durduğum için şimdi durmak

istemiyorum.

Ferda aileye hususi teşebbüs hakkını verme,

hususi lezzet bahsinde bunun üzerinde genişçe durdum.

Devrimizde iflas edecek müesseselerin iflas etmesi bu mevzuda size pratik misal

olacaktır.

Benim anlatacağımın çok fevkinde hadiseler size çok şey anlatacaktır.

Yıkılanların emkazı ve yapılanların umranları üzerinde alınlarında bunu

göreceksiniz.

Benim anlattım dediğim ve şimdi anlatmadan istinkaf ettiğim şeyleri

siz mamurelerin alınlarında ve nasiyelerinde harabe zar kimselerin de

emkazlarında ve kemiklerinde göreceksiniz cihan çapında.

Ve sonra alem şumur kardeşliğe temas ettim parmak

bastım. İhtisadiye temel kaydı olabilecek hususlardan bir tanesi

alem şumur kardeşlik.

Cihanın neresinde olursa olsun la ilahe illallah muhammedur

resulullah sözüyle hazreti muhammed aleyhissalatu vesselamın bezmene

iştirak eden herkesin alnından öpmek ve onu bağrına basmak manasında alem şumur

kardeşliği.

Filipinlerde bir mümine inen bir yumruk karşısında burada inilti meydana

getirme alem şumur kardeşliğim.

Arap yarımadasında ceziretül arapta bir müminin maruz kaldığı eza ve cefa

karşısında gönlünde burkuntu duyme alem şumur kardeşliğim.

Nerede olursa olsun kefere ve fecerenin tahakküm tasarlut ve zulmü

altında inim inim inleyen mümin kardeşlerimize, vatandaşlarımıza,

soydaşlarımıza karşı reva görülen bu mezalim karşısında uykuları kaçması,

mustarip olması, inlemesi ve bu manada bir alem şumur kardeşliği.

Ariz ve amik olarak bunun da üzerinde durdum.

Biz bunların üzerine koyacağımız iktisadiyi bu kaideler üzerinde tahlil etmeye

çalışacağız.

Rabb'i rahim ve kerimim anlatmada benim anlamada sizin yardımcınız

olsun.

Doğrunun ifadesi olan Kur'anı doğru anlama ve anlatmaya bizi muvaffak kılsın.

Kısaca bu derste arz etmeyi kararlaştırdım.

Hususları da arttırayım. Size evvela istihlaki iktisadın temel mevzularından birisi

olan istihlak şimdi uydurma ifadeyle tüketim diyorlar.

Onu arz edeceğim.

Sonra istihzale parmak basacağım.

Buna da üretim diyorlar.

Ondan sonra hususi mülkiyet mevzunu ele almayı düşünüyorum vakit elverirse.

Ve sonra kısaca bir temas edip geçmeyi düşünüyorum besim mevzuna.

Ben burada yine dolayısıyla arz edeyim.

Bu türlü mevzular benim mevzum olmadığı gibi.

Bu türlü mevzuları cemaate arz etmenin de mevzumu mudur değil midir bu hususta da

kati kanaatim yok.

Bununla beraber bu mevzuda sorulan çok sualler karşısında bir bakıma ben mecbur

oldum.

Ve mevzuların bidayetinde de size arz ettim.

İnşallah göreceksiniz dedim.

İhtisadiyi anlatırken dahi size bir kısım açıklar getirmiş olacağım.

Boşluklar yakalayacaksınız.

Ben mecburen o boşlukları ancak şu ana kadar size anlattığım akideye müteallik

meselelerle doldurmaya çalışacağım.

Bunun manası şu demektir. Ne sağlam bir ictimai ve ne de ihtisadi olamaz.

Allah'a iman, ahirete iman, kitaplara iman, peygamberlere

iman ve kadere iman olmadıktan sonra.

Evvela bu sağlam bir cemaat mevzudur.

Ruh zindeliğine, fikir duruluğuna, hissiyat düşerliğine ulaşmış bir sağlam cemaat

mevzudur.

Onun için devrimizin kurtarıcı itfaiyecilerim.

2-3 asırdan beri bünye içtimaimizde tutuşturulmuş yakılan ateşi söndürmeye

koşarken erken imaniye ile koşacak.

Evvela bu dediği kapamağa çalışacaklardı.

Bu ilk tahşidat, ilk sütre yapılıp hazırlanmadıktan sonra bunun

verasında hazırlama mecburiyetinde olduğumuz amele ve muamelata dair şeyleri

pek de tutarlı, güçlü ve kuvvetli kılmamız mümkün değildir.

Onun içindir ki bizim meselelerimizin temelinde iman mevzuu vardır.

O zaman bunu da imanın şartları, İslamın şartları adetine icra etmek için ilave

edeyim.

İstihzalden evvel, istilaktan evvel, besin meselesinden evvel,

meselelere evveliyet hakkı tanımadan evvel, her şeyden evvel iman mevzuu bu mevzuda

dahi birinci meseledir.

Madde ve madde arz edeceğim hususlar pek çoklarının müteala mevzu olmayan

bir hususa raci ve ait olduğu için belki yadırgıyacak, istirhap edecek ve belki

pek çokları da anlamayacaklar.

Ama avam edasıyla,

cemaatime takdim şekliyle arz etmeye çalışacağım.

Cenab-ı Hak rızasından ayırmasın sizi ve ben.

İstihlak dedim.

İstihlak Arapça bir kelime.

Ama 7-8-9 asırlık mazimiz içinde dilimize silmiş,

dilimizin bir şiir ahengi içinde teşekkül etmesinin yanında o da yerini almıştır.

Dilimizden bir namedir istihlak.

Tüketim yeni çıktı.

Bana nesebi gayri sahih gelir.

Tüketme kelimesi, tükenme kelimesi Türkçe'de vardır da istihlak gibi bir kelimenin

yerini tutar mı tutmaz mı bilemiyorum.

Koskocaman yarığa ve bir yaraya küçük bir bant yapıştırma mahiyetinde kocaman bir

kelimenin yerinde gülünç bir kelimenin kullanılması.

İstihlak

İstihlak umumi manada bir insanın yemesi, içmesi ve

giymesi mevzuunda tarhından ibarettir.

Kullanma ve elinde olan şeyleri tüketmeden ibarettir.

İstihzar ve bunun karşısında gerekli olan bu ihtiyaçları zaruri mübrem

veya kolaylık getirici mahiyette veya lüks olarak meydana getirme üretme işidir.

İstihlak ve istihzar iktisadi hayatın temel iki rüklünden ibarettir.

Hatta değer ve dağıtım ve iktisada ait sahir mevzular tamamen bunlara bağlı

olarak gelir.

Ve bunlar bütün iktisada ait sahir şeyleri ortaya getirip koymada kafi vafi sebep

sayılırlar.

Siz dağıtımı da, değeri de, karı da, rangı da bunlara bağlı görürsünüz.

Kimisi istihzale kimisi de istihlake bağlı olarak karşımıza çıkar.

İstihlak bir bakıma iktisadi hayatta en pahal rol oynayan bir husustur.

Çünkü aynı zamanda istihlak bir isteğe dayalıdır.

İnsan istihlak etti mi isteyecektir.

İstekse talebi doğuracaktır.

Binaenaleyh iktisadi hayatta ki faaliyetin temelinde istihlak vardır.

İstihlakla istihzal bunlar omuz omuza verir iktisadi hayatı nesç ederler.

Yalnız devrimizde istihlak anlayışı tamamen materyalisttir.

Maddeye dayanmakta.

Maddi refahı esas almakta.

Bütün değer hükümlerini cüzdanın kabarıklığına göre vermekte.

Yer altı, yer üstü servet membalarına göre meseleyi değerlendirmekte.

Ve insanı ekonomik bir hayvan mahiyetinde görmekte.

Bir makina bir fabrika gibi benzin korsan işler şeklinde bir makina mahiyetinde

müdahale etmektedir.

Bu batın ve sakat anlayışa bir de artistlik

zevkler inzimam edersen

görenek ve triyakilikler inzimam edersen

zenginin servetini gelişigüzel sarf etmesi inzimam edersen

mesele üstesinden gelinmez ve öne alınmaz bir gayeli olarak karşımıza çıkar.

Ve maalesef üzerinde durdum arizvamik olarak günümüzde meseleler gelip bu kerteye

dayanmış

veya böylesine bir gayeye baş aşağı gitmiştir.

Bu meselelerin çıkarılması ve yeni bir istikamet verilmesi insanımızın

fikri ve ruhi istikamet kazanmasına bağlıdır.

Ancak o zaman biz iktisadi hayatımızı düştüğü bu kerteden veya çukurdan çıkarabilir

kurtarabiliriz.

Allah'ın tevfik ve inayetiyle.

Onun içindir ki aşırı sarf, aşırı istihlak teşvik edilmekte.

Lüks teşvik edilmekte.

Bugün giyilen şey yarın giyilmeme şekliyle.

Bugün yenen şey yarın yenmeme şekliyle.

Hatta suni iştahıma dar olabilecek çeşitli nimetlerle

ağzımızın bütün ezvakına hitap edecek şeyleri sofraya getirip koymak suretiyle

korkunç bir israf fikri ve istihlak anlayışı hüküm fermandır.

Medeni olan insanlar bu mevzuda bedevilerden daha talihsiz daha bedbahttır.

Bedeviyette bir insan iki üç şeyle geçilmesine rağmen

medeniyet insanının başına öyle gayeleler açmıştır ki

koltuksuz bir evi medeni insan yaşanmaz görmektedir.

Arabasız ve taksisiz ev olmaz noktayı nazarındadır.

Asansörsüz merdivenlere tırmanılmaz kanaatindedir.

Yürümeyi tecviz etmemektedir.

Tabiata ve fıtrata ters bu işlerin getirdiği gayeleler ve dertler ise la yuad ve la

yüksadır.

Allah insanlığımıza merhamet buyursun idrak ve izan versin.

Medeniyette bir insan bin şeye muhtaç.

Bedeviyette bir iki şeyle ihtiyacını gideriyor.

Ne acıdır ne garip ve ne tuhaftır ki

medenilerin kurduğu hiçbir medeniyet hiçbir umran yoktur.

Bütün umranların temelinde de o az yiyen az giyen az içen

lükse zevke sefaya ve sefahata inhimak etmeyen kimseler vardır.

Yeryüzünde nerede bir medeniyet kurulmuşsa kurulmuş

onun temelinde kanaatkar insanları göreceksiniz.

İsraf etmeyen insanları göreceksiniz.

İşte cihanın büyük bir kısmında medeniyet kuran ilk müslümanlar sahabe-i

kiram.

İran'da kurdukları medeniyetle, Turan'da kurdukları medeniyetle,

Bağdat'ta kurdukları medeniyet, Endülüs'te kurdukları medeniyetle bunun canlı

şahitleridir.

İşte Osmanlılar at sırtında eğersiz atlar sırtında bir medeniyet

kuruyorlar.

İşte Emeviler bir medeniyet kuruyorlar.

İşte Amerika'ya giden ilk seyyahlar Kızıldere'lerle savaşa savaşa aç susuz

yokluk içinde ıstırap içinde bir medeniyet kuruyorlar.

Daha nice devletler ve milletler vardır ki umranı ancak

israfsızlıkla, istilaka sınır koymakla, lüks ve sefahattan iştinap etmekle

ulaşmışlardır.

Ben bugün şu sefalet ve sefahat içinde yüzen insanlar,

dünyanın en büyük ve en geniş servet menbağlarına sahip dahi olsalar

bir medeniyet kuracakları ve aziz bir devlet seviyesine yükselecekleri kanaatinde

değilim.

Arab emirliklerinin petrol rezervelerini Türkiye'ye getirin,

İran'dan borular bağlayın,

kolerada yaylatındaki uranyumu çekin buraya getirin veya Afrika'dan uranyum ithal

edin,

dilencilikten kurtulamazsınız israfı, lüksü ve sefahatı terk etmedikten sonra.

Rahata alışmış bir insanın yapacağı bir şey yoktur.

Koltuklara gömülüp oturan bir insanın yapacağı bir şey yoktur.

Bürokratik hayata inhimak etmiş insanın yapacağı bir şey yoktur.

Sandalyesinden başka bir şey düşünmeyen insanın yapacağı bir şey yoktur.

Sokağın bir tarafından öbür tarafına giderken dahi taksiyle geçen giden insanın

yapacağı bir şey yoktur.

Bütün bir tarih boyunca, umranlar adına bir şey yapmadığı gibi,

bundan sonra kurulacak muhteşem umran adına da yapacağı bir şey yoktur.

Onun için büyük Türkiye yaratma iddiası sözü onlara ait.

Büyük bir Türkiye kurma iddiası sözü televizyon, radyo ve gazete diliyle

neşedilirken,

ben utanmasam elimi dizime vurup basacağım kapkağayım.

Eğer akılları varsa milleti aldatıyorlar.

Akılları yoksa zamanlılar sefaletlerini ifade ediyorlar.

Bu hissizlikle cemiyet ilerlemesi şöyle dursun, yaşar derlerse pek yanlış.

Bir ümmet göster, ölmüş maneviyatıyla sakalmış.

Manasız ve ruhsuz bir milletin ilerlemesi şöyle dursun,

ayakta durması bile mukadder değildir.

Medeniyeti hazıra, bunu kuranların cehaleti ve insanı tanımaması

neticesinde bir sürü gayele getirmiştir.

Korkunç isteklerle, artan isteklerle gelmiştir.

Çoğalan arzularla karşımıza çıkmıştır.

Yüksek seviyede bir refah hayatı, maddi refah hayatı fikri ve düşüncesiyle

karşımıza çıkmıştır.

Onun için biz her gün bitmeyen tuğlu emeller içinde uyanıyor,

bitmeyen tuğlu emeller içinde yatağa giriyor ve bitmeyen tuğlu emelleri kovalıyoruz

tülyalarımız içinde.

Rüyalarımız içinde gezerken tozarken her yerde tuğlu emeller arkasından koşuyoruz.

Medeniyeti hazıranın getirdiği şey, alabildiğine israf fikri geliştirdi.

Şehevi duyguları gelişmiş bir insan,

o mana ifade edecek her manzara karşısında,

beşeri isra duyguları galeyana geldiği gibi, insanımız insan azmanı bir canavar

halinden.

Yemeye, içmeye, lükse öyle alıştırıldı ki, bütün hayali dünyalarını bundan kuruyor.

Kafasına yerleştirdiği ümniyeleri de bu cinsten olarak yerleştiriyor.

İslam bu hususa bir sınır getiriyor.

Bu mevzu önlüyor Kur'an-ı Mucizel Beyan.

Ve âtizel gurbe hakkahu vel miskine ve bnes sebil ve la tübeddir tebzira.

İnnel mubeddirine kâni ihvanel şeyatîn.

Vekânel şeytânü lirabbihî kefûra.

Sadakallâhu'l-azîm.

Yakın fakirlere itada bulun.

Kazanın her şey içinde onların da bir hakkı olduğunu düşün.

Cüzdanına koyacağın her kuruşta yakındaki fakirin bir hakkı olduğuna inan.

Miskine de bir şeyler ver.

Ama verirken,

yedirirken,

yerken, giydirirken ve giyerken sakın saçıp savurma.

İsraftan iştinab et.

Aşırı istilak fikrine saplanma.

Zira saçıp savuranlar şeytanın arkadaşı ve kardeşidir.

Şeytan ise Rabbine karşı en büyük mankördür.

Bu sınırlandırmayı getiriyordur.

Ya beni Adem'e huzû zînetekum inde kulli mescid.

Vekulû veşrebû ve la tüsrifû immehu lâ yuhibbul musrifîn.

Ey insanoğlu, Adem evladı.

Her topluluğa hususiyle ibadet mahalli olan mescidlere gelirken,

göz tırmalamayacak şekilde kılık ve kıyafetinize düzen ve denge verin,

zînetiniz oraya gelin.

Yeyin, için ve fakat israf etmeyin.

Yemede, giymede,

içmede israftan iştinap edin. Zîrâ Allah saçıp savuranları,

israf edenleri sevmez.

İsraf eden Allah sevgisinden mahrumdur.

Zîrâ o şeytanın dostu, Allah'ın düşmanıdır.

Ve yine Kur'an sınır getiriyor.

Dünya ve ahiret muadenesi içindir.

Ve btegî fîma âtâke allâhü d-dârel âkiret, ve lâ tense nasîbeke mine

d-dünyâ, ve ehsin kemâ ehsenallâhu ileyk, ve lâ tebgîl fesâde

fîl erd.

Sadakallâhu'l-azîm.

Allah'ın sana lütfettiği nimetlerden, ahiret yurdunu araştır,

onun arkasına düş.

Sıhhatini ahireti kazanma istikametinde,

gözünün ziyatını ahireti kazanma istikametinde,

dizinin ferini ahireti kazanma istikametinde,

topraktan çıkanı ahireti kazanma istikametinde,

gökten ineni ahireti kazanma istikametinde sarf et.

Ve dünyadan nasibini de unutma diyor.

Burada da aziz ve şerif olarak yaşama yollarını araştır.

Ahireti kazan ve dünyayı da unutma.

Ahireti hiç düşünmeyen kem talih,

kötü talih kimseler gibi olma.

Ve lâ tebgîl fesâde fîl erd. Yeryüzünde fesat çıkarma.

Ahireti düşünmez sadece dünyaya salarsan, menfaat feres olursan,

her şeyde vasıta parayı görürsen,

her şeyi mala bağlarsan, sen yeryüzünde anarşinin vesilesi ve sebebi

olursun.

Sakın böyle bir muazenetsizlik yapıp da yeryüzünde fesat çıkarma.

Yani kapitalist olup da komünizmayı üzerine çekme.

Deliğine çomak sokma, kurcalama ve üzerine saldırtma.

Mülkiyeti tamamen inkar edip ayrı bir fesada da sen sebebiyet verme.

Allah'ın vaz ettiği muazene içinde,

kurduğu dünya ve rükva muazenesi içinde yeryüzünde nizam ve intizamı temine çalış.

Fesat çıkarma. Bu muazene ile sınır koyuyor.

Kur'an-ı Mucizü'l-Beyan, İslam'ın ruhi ve akli prensipleridir.

Biz bu prensipler muaciyesinde kendi istilak anlayışımızı 3-4 maddeye raci

görüyoruz.

Ben müsaadenizi onları artırayım.

Her insan, her topluluk, her cemaat yemeye, içmeye ve giymeye

muhtaçtır.

Nafakaya, barınağa, bir meskene muhtaçtır.

Ve bütün bunların hepsi istilakin çeşitli yönlerini teşkil etmektedir.

Biz de bunlardan müstahani kalamayız, muarra kalamayız.

Biz de yiyecek, biz de giyecek, biz de içecek, biz de bir meskenle barınağa muhtaç

olduğumuzu gösterecek ve barınacağız.

Biz de vasıtalara ve merküplere ihtiyaç hissedeceğiz.

Bir yerden bir yere muasala ve münakala da bir şeye binecek,

öyle gideceğiz.

Ama bu mevzuda başkalarının sadece cismani ve maddi refahi düşünmesine mukabil

biz ayrı şeyler düşünüyoruz.

İstilakımızda biz mutlaklığın istikameti düşünüyoruz.

Sarf ederken istikamet içinde sarf ediyoruz.

Ne demek azizecim?

Saniyen temiz şeylerle istilak yapıyoruz.

Yani tüketim dediğimiz şeyi temiz şeylere münhasır kılıyoruz.

Dalisen yaptığımız her şeyi bu mevzuda iftidarla yapıyoruz,

dengeli.

Rabian her şeyi fazilete dayıyoruz.

Faziletli şimdi erdemli diyorlar, faziletli olarak yapıyoruz.

Biz de tüketeceğiz.

Yiyecek, içecek, giyecek, binecek ve tüketeceğiz.

Ama bunları yaparken istikamet içinde temiz olanından itidarla,

fazilet şuuruyla yapacağız.

İşte biz bu noktada şumurlu, materyalist bir iktidat anlayışının

katı, donuk, ruhsuz, tutarsız kalıbının dışında çok şumurlu,

canlı, tutarlı, kaydeli ve alabildiğine geniş prensiplerle meseleyi ele alıyoruz.

İstikamet içinde yapıyoruz bunu.

Biz ağzımıza her şeyi abur cubur koyamayız.

Yerden biten her şeyi yiyemeyiz.

Çünkü istilak ettiğimiz şeyleri istilak ederken yapacağımız her şey ruhun gelişmesi,

duyguların inkişaf etmesi,

uhrevi aleme istidat kazanma istikametinde yapıyoruz.

Uhrevi hayatımızı kaybettirecek şeylerden de iştirap ediyoruz.

Dünyada netici itibariyle devlet edeceği zararları da istilakla hesaba katıyoruz.

Onun için yapacağımız her şeyi istikamet içinde evvela yapıyoruz.

Ey insanlar!

Size temiz olarak verdiğimiz rızıklardan yiyin.

Temiz olmayanı nereden anlayacaksınız?

Kur'an size anlatacak.

Size rızık olarak verdiğimiz şeylerin temizlerinden yiyin.

Şeytanın arkasına takılmayın.

İlahi prensiplerin dışında mevzu şeylere bir bağlamayın.

Değişik anlayışlara göre hareket etmeyin.

Yaşayışınızı ona göre düzenlemeden iştirap edin.

Şeytana uymayın. Ziru Allah'ın en büyük hasmı, en büyük pişmanıdır.

Başka bir ayet vücut getiriyor.

Ey iman edenler! Size helal rızık olarak ihsan ettiğiniz şeylerden yiyin

ve Rabbinize şükredin.

Eğer Allah'a kul iseniz, kulluk yapıyor iseniz, kulluk şuuruna

ulaşmış iseniz, yani aysınızı, fakrınızı müdrik iseniz,

eşe-i valiseler karşısında aysınızı, zaafınızı anlamış iseniz,

Allah'ın helal olarak yarattığı rızıklardan yiyiniz ve Allah'a şükrediniz.

Meyte size haram kılındı.

Besmelesiz kesilen ve ölen hayvan size haram kılındı.

Onun da içinde protein var.

O da aynı zamanda ettir.

Fakat Allah besmelesiz kesildiği veya kendi kendine öldüğü için onu haram kılıyor

size.

Demi de kanı da size haram kılıyor.

Hınzırın her şeyini de haram kılıyor.

Ve aynı zamanda başkaları adına kesilen şeyi de size haram kılıyor.

Falanın gelmesine, filanın gitmesine, falan puta, filan saneme karşı kesilen

şeyleri de size haram kılıyor.

Maddi, manevi kabadet ve necadetlerinden ötürü bunları Allah size haram kılıyor.

Görüyoruz ki bize istilak etme mevzunda bir istikamet getiriyor.

Başkaları içki içebilirler ben bununla bir kısmı da alıyorum diye.

Mümin alacağı bu şeyi istilak ederken, tüketirken bunun helal veya haram olmasına

bakacaktır.

Bu mevzu da istikametten ayrılmayacaktır.

Öyleyse biz tüketirken Kur'an'ın getirdiği prensiplere göre ancak

istikamet ifade edecek şekilde tüketeceğiz.

İstilakımız ancak böyle olacaktır.

Başkalarının yaptığı gibi önüne gelen her şeyi abur cubur mideye indirmekle

ruhsatlı olmadığınız gibi

aynı zamanda Allah'ın yasak ettiği her şeyi kendimizden uzaklaştırma

mecburiyetindeyiz.

Ve bunlar Kur'an'ın prensiplerine göre tecviz edilmemektedir.

Tüketeceğimiz şeylerin aynı zamanda temiz olması lazımdır.

Temizlik İslam'da çok mühim bir esas ve rükündür.

Onun içindir.

Temizlik imanın yarısıdır.

Halk arasında bu sözü mübarek sözü hadis diye el nevafetü minel iman şeklinde

anlatırlar.

Temizlik imandandır.

Temizlik imandan bir parçadır.

Binaenaleyh yediğin şey temiz olacak.

Giydiğin şey temiz olacak.

İçtiğin şey de temiz olacak.

Maddi manevi temiz olacak.

Vücuduna zarar veren amonyakı içmen haram olduğu gibi

manevi hayatın için zararlı olan

ve etiba açısından maddi hayatın için dahi meska sebebiyet veren

içkiden de iştinab edeceksin.

Belki sigaradan içtinab edeceksin.

Bunun gibi zair, tenmim eden, uyutan, uyuşturan şeylerden içtinab edeceksin.

Bütün sekir veren şeylerden içtinab edeceksin.

Çünkü bunların hepsi bir bakıma, maddi bir bakıma da manevi necistir Kur'an'ın

ifadesiyle, riçtir, pisliktir.

İçtinab edeceksin.

Kur'an-ı Mucizul Beyanın bir ayeti,

Şeklindeki ifadesiyle temiz değil.

Taharete dikkat edenlere alkışlıyoruz.

Kuba halkı hakkında nazil olmuş bu ayet-i kerime.

İstincada taşla kurulandıktan sonra bir de su kullanıyorlardır.

Resul-i Ekrem aleyhissalatu vesselama bu ayet nazil oldu.

Fari kainat efendimiz Kuba halkına gitti ve sordu.

Nasıl bir amel yapıyorsunuz ki Allah sizin hakkınızda şöyle buyurdu.

Orada bir kısım kimseler vardır ki temiz olmayı severler.

O temizleri ise Allah sever.

Düşündü taşındı dediler ki Ya Resulallah fazla bir şey yapmıyoruz.

Sadece istincaya istibraya dikkat ediyoruz.

Taşla kurulandıktan sonra su da kullanıyor, iyi yıkanmış oluyor.

Demek ki sizin bu iyi temizliğinizden, temizliğe iyice dikkat etmenizden ve

hassasiyetinizden ötürü Allah sübhani fermanıyla sizi alkışlıyor buyurdu.

Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem yine ferman

ediyor.

Herhangi biriniz uykudan kalktığınız zaman elini yiyeceği içeceği şeye daldırmasın,

ağzına da götürmesin. Çünkü bilmiyor eli gece nerelerde dolaştı.

Apış arasına mı girdi, koltuk altına mı gitti.

Bu sıcak ılımlı yumuşak ve tüylü mıntıkalar mikropların yaşaması için en müsait

vasattır.

Uykudan kalktığınız zaman zinhar elinizi yiyeceğiniz içeceğiniz şeye götürmeyin.

Ha tertemizlik ayın ondan sonra yapacağınız şeyi yapın.

İşte müminlikte büyük bir mesele olan kalkar kalkmaz hemen tertemiz bir abdest

alıp namaz kılıp ondan sonra yapacağı şeyleri yapma mevzuu bu temizlik anlayışına

bağlıdır.

Bu açıdan meseleleri ele alacaksın.

Başkaları gibi pis olan şeyler ağzına diline dudağına götürmeyeceksin.

Temizlik imanın ve dinin yarısıdır sahibi şeriatın dilinde ve ifadesi içindir.

Üçüncüsü istilaksa itidal esası vardır.

Ne yemeği içmeyi tamamen terk edip bir tarafa çekilme ve ne de içini şuhumu

müddehara ile doldurma yası tokları yapma.

İtidal içinde sarf etmem.

İtidal içinde yeme, itidal içinde içme ve mutedil olarak giymem.

Yiyin için israf etmeyin ayeti bunu anlatıyor bize.

Ey insanlar!

Allah'ın size helal kıldığı şeyleri nefsinize haram etmeyin.

İfrat edip hüdudu tecavüz etmeyin.

Yemeyeceğim, içmeyeceğim, giymeyeceğim, ailemin yanına gitmeyeceğim demeyin.

Bu ifrattır.

Zinhar itidalı bozmayın, müstakim hareket edin.

Allah mutedil olmayanları sevmez.

Ne ifrat edecek ne de tefrit edeceksin.

Ne protein, vitamin gibi sahir metaller gibi vücudun ihtiyacı olan şeylerden

vücudunu mahrum bırakacaksın.

Ne de kalbinin etrafının yağ bağlamasına meydan vermeyeceksin.

O kalbi hayatını öldürdüğü gibi berikiler de cismaniyetine karşı hazırlanmış

gelen hastalıklarına karşı hazırlanmış gelen hastalıklarına karşı hazırlanmış gelen

hazırlanmış

hastalıklarına karşı hazırlanmış gelen hastalıklarına karşı hazırlanmış gelen hastalıklarına karşı hazırlanmış gelen hastalıklarına karşı hazır

Hastalıklara menfezler açmak, kapı pencere açmaktır.

Biz tüketirken itidal içinde tüketiriz.

İfrat ve tefritin ortasında yaparız.

Zira zaten Kur'an bize ümmeti vasat, orta ümmet demiştir.

İfrata ve tefrite düşmeyen ümmet.

Ve cealnâkum ümmeten vasato.

Siz ümmeti vasat kıldın.

İfrat ve tefrit ortası itidal hayat ve havasını yaşama.

Bu Kur'an-ı Kerim'in temel prensibidir.

Biz bütün bir hayatımızda bunu düstur ittihaz ederek yaşarız.

Bütün hayatımızda Allah Celle Celaluhu bunu düstur edinmeyi bize nasip ve müyesser

eylesin.

Ona sonra temas edeceğim.

Beni dil giyip dilkun eden,

yeni doğuşumuz için onu avlayacak bir tuzak halinde,

kıskıvrak sıkıştıracak bir çember halinde,

durmadan sıkışan korkunç bir maraza parmak basıp ifade etmeye çalışacağım.

Kendimde ateşten bir çember içinde her an bizi sıkıştıran,

bu çember içinde bulunmama rağmen parmak basıp ifade etmeye çalışacağım.

Ve en son fazilet,

biz bir şeyi tüketirken ruhi ve kalbi hayatımızı,

onları inkişaf ve terakki ettirmeyi hedef alarak tüketiriz.

Sadece meselenin helal olması değil,

çok defa helal şeyleri de terk ederiz Rabbin lüzası için.

İşte Mevhari Mevcudat Efendimiz,

adeta kutulaya mutla yaşıyordu.

Vaka yeme içme ve giymesinde kendisini öldürecek şekilde ciddi bir hatası,

haşa hata ona isat edilmez bir tefriti yoktu.

Ama dünya zevklerine dalacak hüviyette havada,

alışacak keyfiyette de değildi.

İşte Seyyidina Hazreti Ömer Radiyallahu Anh Hazretleri

ve işte ondan sonra binlerce Ömer umranların altında bulunan bütün büyük kimseler,

fazilet hissiyle hareket ediyor.

Nefsi zevka, sefaya ve tenperverliğe alıştırmıyorlardır.

Size burada dolayısıyla bir hususu arz edeceğim.

Daima size istiğrab içinde ve bir teacüb içinde arz ettiğim bir husustur.

Tebuk vakasına gitmeye katlanan sahabe-i kiram,

bir aya yakın bir müddet içinde kat ettiği bu çöl yolculuğundan,

suları dahi bitmişti.

Bu yolculukta susuzluğa maruz kalmayı anlatırken sahabi bize şöyle anlatır.

O kadar susadık ki,

vahaların kenarlarındaki bir kısım otları sıkıyor,

onlardan bir kısım damlalar meydana getiriyor,

dilimize dudağımıza sürüyor ve susuzluğumuzu gidermeye çalışıyorduk.

O kadar susadık ki,

devenin örgücünde yedek olarak ittihar ettiği suyu yarıp devenin örgücünü çıkarıp

içiyorduk.

O kadar susadık.

Bu kadar susamış olmalarına ve o şiddetli sıcağa rağmen

ve her biri saadet-i ağızlarına yerliye birer kurma koyma mecburiyetinde olmalarına

rağmen,

Bizans önlerine kadar bir fırtına gibi dalgalanıp geldiler.

Hiraklı yüzün içine bir korku saldılar.

Yorulmadan, tükenmeden, kalmadan, bitmeden tekrar geriye döndüler.

Hacılarınıza soru veriniz.

Ağustos ayında Harem-i Şerif'ten çıkıp Ebu Kubeyiz Tepesi'ne kadar eğer

gidebiliyorlarsa,

sahabinin bu büyük işini ben yapılabilir küçük işlerden göreceğim.

Gitmişler, görmüşler, duymuşlar ve tatmışlardır.

Harem'in bir kapısından çıksalar, dolaşsa öbür kapısından girmek isteseler,

hususiyle Memal-i Kibari'de insanı olan bizim memleketimizin insanı,

eğer bir köşede bayılıp düşmüyorsa kendini alıştırmış demektir.

Gölgede hararetin altmışa yetmişe ulaştığı ve bir esintinin bulunmadığı,

taşa ayağını basarken dikkatli basma mecburiyetinde olduğun bir yerde,

o çölü kat etme ihtihamı, taharükü öyle müthiş bir meseledir ki,

başka kimsenin yapacağı şey değildir.

Ve hiçbir sahabi de bizi nereye götürüyorsun demedim.

Niçin gidiyoruz demedim.

Aksine geriye kalmış bir Ebul Heysem,

bir Ebu Zer radiyallahu teala hazretleri, sırtına eğerini eşyasını vurdu,

o sıcak çölde arkadan Resul-ü Ekrem s.a.v'e yetişti.

Medine'den doğru kopup gelen bir toz duman içinde Resul-ü Ekrem'e gösterdiler,

birisi geliyor, Allah Resul-ü Ebu Zer olsun buyurdu,

duman yarılınca Ebu Zer çıkıverdi dumanın içinden.

Ya Resul Allah'ım, beha helak olacaksın buyurdu.

Allah Resulü yalnız yaşa,

yalnız gez ve yalnız öz buyurdu.

Ve ya yalnız yaşar, yalnız gezer ve yalnız ölürsün buyurdu s.a.v.

Benim arz etmek istediğim şeye gelince,

böyle ağır işleri zevkli sefarlı bir hayata alışmış insanların yapması mümkün

değildir.

Sıcak döşeklerde yatmaya alışmış insanların, yumuşak

koltuklarda gerilip oturmaya alışmış insanların,

günde üç defa envai çeşit nimetlerin sinirlerin önlerine gelip gittiği insanların,

insanlık tarihi adına yaptıkları fazilet ifade eder hiçbir şey yoktur.

Meziyet ifade eder hiçbir şey yoktur.

Zevkün sefanın zevkünü insanların umran adına kurdukları hiçbir şey yoktur.

Daima kendisini pehlize alıştırmış, varlık içinde bir bakıma iktidarlı

hareket eden, kalbinin ve ruhunun hakkını da ayıran,

onları da ona veren fazilet insanları bir şeyler yapmışlardır.

Alıştırırsan nefsini çok şey yaparsın, bir kere de salıverirsen otluğa salınmış

vehaim gibi bir daha onu geriye alamazsın, seni mahveder.

Nice acı şeyleri ve zehirleri bal içinde sana takdim eder,

yağ içinde sana takdim eder de seni helak eder farkına varamazsın.

Nice lezzetleri tatlı göstermiştir, güzel

göstermiştir ama katil lezzetleri, öldürücü lezzetleri

insan bilmez ki zehir yağın içinde takdim ediliyor.

İnsan bilmez ki hayat o koltuklar içinde, yumuşak döşeklerde ve

günde sinisini üç defa dört defa önlerine gelip giden yemekler içinde zehir takdim

ediliyor.

Şeytan ukrevi hesap adına senin ananı o noktada ağlatıyor,

ayağının kuvvetini ve ferini o noktada kesiyor,

dermanını o noktada alıyor, seni ağaç bir ilaç o noktada bırakıyor.

Nefis bir çocuk gibidir,

eğer ihmal eder bırakıverirsen süte öyle devam eder ki

delikanlı olur da yine annesinin memesini bırakmazsın ama bir kere de sütten

kesiverirsen o da kesiliverir.

Alıştırırsan alışıverir.

Eğer büyük işler yapmak istiyorsan, hakikaten sen de büyük bir Türkiye icatı ihdat

etmek istiyorsan o ancak büyük milletle olacaktır.

Büyük millet olmanın yolu da zevkü sefaya veda etmektir.

Rahatı bırakmaktır. Biraz zevkler noktasında fedakarlıkta bulunmaktır.

Allahü Teala ve Tekaddet Hazretleri öyle eylesin.

Kısaca arz edeyim. İkinci prensip

istihlakta dikkat buyurun.

İstihlak edeceğimiz şeylere evveliyet tanıma mevzudur.

Bu hususa daha evvel temas etmiştim.

Diğer sistemlerle istihlakta tüketmede birleşiriz fakat neye evveliyet tanıyacağız o

noktada ayrılırız.

Bunu anlayabilmek için şu üç hususu arz edeyim.

Beşeri hayat için zaruri ve çok muhtac olduğumuz bazı şeyler vardır.

İkinci derecede kolayca yaşatıcı şeyler, rahat yaşatıcı şeyler vardır.

Üçüncü derecede de bizi baştan çıkaracak, şımartacak ve çılgın kılacak lüks hayat.

Zaruri ihtiyaçlar, hastalıklara maruz kalmadan,

hayatiyetimizi devam ettireceğimiz her şey,

yiyecek, giyecek, içecek şeylerden her şey,

bunları rahatlıkla yapabileceğimiz şeylere de bunun üstünde rahatça bir hayat

yaşama, daha kolayca bir hayat yaşama diyor.

Bir yere giderken ayaklarla değil de bir merküpla gitme,

bir ata binme başka bir şeye binme onunla gitme, rahat yaşama.

Bir üçüncü derecede zaruri ihtiyaçların üstünde eski Roma'yı yıkan

amirlerden biri sayılan aşırı yeme düşkünlüğü, aşırı içme düşkünlüğü,

hatta yedikten sonra yeniden bir şey yiyebilmek için ilaç kullanıp kay edip

kasayanda bulunup sonra yine yeme.

Ve suni iştah için çeşitli nimetler ortaya getirme.

Tuz iştahımı açsın diye ona banma, sonra soğan yeme falan filan.

Suni iştahlarla yemek için yaratılmış gibi kendisine böyle sakat bakmam.

Binecek şeylerden lüks vasıtalara binmem.

Villalarda ve konaklarda oturma bunların yapacağı bir şey yoktur.

Bir hayra medar olmamışlardır şimdiye kadar çok azı müstesna.

Bundan sonra da bir hayra medar olacakları düşünülemez.

Onun içindir ki lüks ve israf İslam'da tamamen merduttur ve mezmundur.

Eğer müminler kurtuluş ve saadet bekliyorlarsa lüks ve israfı terk etme

mecburiyetindedirler.

Diyeceksiniz ki lüks mevzu ve istilak terk edilince bir kısım

işçi sınıfı açığa çıkacak, açıkta kalacaktır.

Doğru. Bizim iktisadi hayatımızda bunu acil tecrübeleriyle görüyoruz.

Hususiyle son dönemde sık sık el değiştiren devlet her yeni gelen evvel gelenin

yaptığı şeyleri yıktığından ötürü biz hep yeni şeylerle karşı karşıya kalıyoruz.

İktisadi hayatımız bir çeşit rayına oturuyor ve bir miktar yürümeye başlıyor haydi

el değiştirince öbürü geliyor rayları değiştiriyor başka bir yön tayin ediyor.

İktisadi hayatta bu çok zararlı ve katarlıdır.

Hatta lüks İslam'a göre mezmun ve haram olsa bile birdenbire lüks istihsal eden

şeyleri durdurmanız memleket içinde işsizlik anarşisine sebebiyet verme demektir.

Komünist düşüncenin arzu ettiği ve istediği de budur.

Fabrikalar kapansın, işçi sokağa dökülsün, aç susuz sağa sola saldırsın,

işe müdahale edilsin ve memlekette onlar hesabına arzu edilen hava teessüs etsin.

İstihlak bu mevzuda durunca işçi açığa çıkacaktır dedik.

Hem istihlak hem istihsan dursun diyelim.

Yine istihlakta mühessir faktörlerin muattal kalmasıyla yine işçi açığı olacaktır.

Siz tahattür ve tezekkür edin.

Öyleyse bu mevzuda çok akıllıca faydalı bir yol takip edip bu meseleyi bir ve

çevirme mecburiyetindeyiz.

İktisadi hayatta lüks ve ziynet eşyalarının istihsalini durdururken birdenbire

geniş bir mekanizmada sadece bir hususun ıslahıyla işe başlamamak lazım.

Belki iktisadi hayatımıza medar olabilecek topyekun ictimaiyi evvel ıslah etmekler,

sonra iktisadinin bütün faktörlerini getirip ikame etmekler,

bütün bir mekanizma içinde lüks istihsali mevzuda durdurulursa şayet iktisadi

hayatta bir sürçme ve dengesizliğe düşme ve emekleme durumu olmayacak

belki aheng içinde yürüyecektir.

Bunu avamca bir misalle arz edeyim.

Ezan okundu biliyorum ama bunu bitirmeden kesemeyeceğim.

Mükemmel bir mekanizma düşünün.

Bir kompütür düşünün. Bunun bir aleti bozuldu.

Siz o aletin yerine onu çalıştırabilecek orijinal maddesini koyacağınız parçasını

koyacağınız yerde altından gümüşle elmastan getirseniz bir şey

yerleştirseniz sonra şu üniversite soruları veya onların değerlendirmesi gibi bir

şey içine koyuverseniz

hiçbir meselede doğru bir netice elde edemezsiniz.

Halbuki diğer mekanizma sağlam olmakla beraber siz kırılan parçanın yerine de

altından bir şey koydunuz.

Çünkü onun orijinal parçası değildi.

Baş başa omuz omuza fabrikadan çıkarken beraber çıktıkları bütün parçalarla

çalışacak.

Sadece bir parçayı değiştirmekle siz kendi kendinizi aldatmış ve gülünç duruma

düşmüş olursunuz.

Öyleyse bütünüyle iktisadiye ait faktörleri ve müessirleri,

İçtimai hayatınızı hakim kılıp kalp ve ruh selametine erdikten sonra,

İsraf için yeniden kanun çıkarıp lüks eşyayı yasak etmeye hiçbir sebep yoktur.

Çünkü müminler lüks eşya kullanmayacaklardır.

İstek ve talep olmayınca da arz olmayacaktır.

İstilak olmayınca istihzar da duracaktır.

Ama ne olacaktır? Memleket ekonomisinde dengesizlik olmayacak.

Belki bu ahenkli gelişme içinde eskiden üzümünü şaraba veren insan pekmez

yapma şartlarını kuracaktır.

Ve birdenbire ne üzümü onun ne de o üzüm üzerinde çalışan işçisi açığa

çıkmayacaktır.

Bu hususu ileride yine münasebet aldıkça üzerinde durup art etmeyi düşünüyorum.

Allah-u Teala ve Tekaddes Hazretleri mesail-i Kur'aniyeyi arzı ve

genişliği nispetinde anlamaya bizi muvaffak kılsın.

Resul-i Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem hürmetine bizi onun yolundan ve

şehrahından bir lafta bir an ayırmasın.

Muhterem Müslümanlar, rahatsızlıkla biraz ara vermiştim.

Ve bugün bu kadar size hitapta bulunacağıma da güvenim,

ümidim yoktu.

Bununla beraber Cenab-ı Hak eman verdi,

nutfetti, ihsanda bulundu.

Bana cesaret geldi, hutbe okuma cesaretini de hissediyorum.

Hoca Efendi'ye söylemiş olmakla beraber.

Ve bu vaziyette eğer fevkalade bir şey olmazsa akşam sohbetini yapacağımıza söz

veriyorum.

Yine yastığı namazından evvel başlama kaydı, şartı ve havasıyla inşaAllah-u Teala.

Bugünlük bu kadarlıkla ittifa edelim.

Lillahi Teala'l-Fatiha.

Cenab-ı Hak buyuruyor.

Cenab-ı Hak buyuruyor.

Muhterem Müslümanlar,

insan sadece maddeden ibaret değil.

Sadece maddeden ibaret olsaydı, maddesine hitap edecek şeyler ve maddi

ihtiyaçlarına cevap veren şeylerle bütün ihtiyaçları karşılanmış

ve kendisi için bir refah temin edilmiş olurdu.

İnsanın maddesinin yanında hatta ondan öten,

ondan çok daha yüksek, çok daha derin, çok daha ağır ve çok daha kıymetli,

ruh gibi, kalp gibi, sır gibi, bilinir bilinmez, latifeler gibi,

duygular gibi,

pek çok şeylerden mürekkep veya pek büyük istidat ve kabiliyetlerle

mücehhez,

bütün istidat ve kabiliyetlerden her birerlerinin isteği ayrı,

ihtiyacı ayrı, arzusu ayrı, talebi ayrı,

böyle ayrı ayrı istidat ve kabiliyetlerden mürekkep,

kainat çapında, kainattan daha büyük, avali ve cihanlarda makvi

olan bütün manaları ifade eden,

büyük alemin fihristi, mükemmel bir varlık, ahsen-i takvim sırrını ifade eden

muazzez bir varlıktır.

İnsan sadece maddeden ibaret olsaydı,

ekonomistlerin dediği ve zannettiği gibi sadece maddeden ibaret olsan,

zannıdıkları gibi ekonomik bir hayvandan ibaret olsaydı,

parayla para gibi büyük vasta sayılan bir şeyle ihtiyaçları giderilirdi ve

insan mesut olurdu, mesut kılınırdı.

Bir refah hayatı kendisine temin edilebilirdi.

Halbuki insanın maddesinin yanında belki ondan daha fazla daima ihtiyaç

arz eden aklı, ruhu ve hissiyatı gibi şeyler var.

Hususiyle asrımızdan bu noktada insan beslenemediği için belki

bütün buhranların altında da bunların beslenememesi,

bu duyguların ihtiyaçlarına cevap verememe gibi şeyler vardır.

Ve işte bizler meseleleri ele alırken fazilet açısından

aklın ve ruhun inkişaf ettirilmesi, ictimai hayatımızda,

iktisadi hayatımızda bu meselelere de çok büyük bir yerin verilmesi zaviyesinden ele

alıyoruz.

Maddi ekonomi sistemlerde olduğu gibi, paranın birinci vasta olarak ele

alınması gibi bir hoyratlık, bir kabalık, bir donukluk ve bir sönüklükle meseleyi

ele almıyoruz.

İnsanı bütünüyle müteala keyfiyeti içinde bu meseleyi çok aktif,

çok canlı ve çok şumurlu olarak ele alıyoruz.

Bir yönüyle meselemiz objektif paraya dayalı, bir yönüyle subjektif insan ruhu,

kalp ve latifesine dayalı.

Ve

bu

insanımızı, insanlığımızı faziletli kılıyor.

Dünyaya gelişin gayesi ve hedefi de budur.

Allah Celle Celaluhu bizi faziletli kılsın.

Para her şey değildir. Allah nazarında, Resulullah nazarında,

insanlar nazarında para insanı faziletli kılan şey değildir.

Yeraltı, yerüstü, servet menbaaları insanları faziletli kılan şey değildir.

Belki yerinde bunlar fazilete yardım etmiş iseler de asrımızda anlaşıldığı

öyle zannedildiği gibi hiçbir zaman faziletin mualla tahtına kurulamamış ve

oturamamışlardır.

Yerinde fazilete hizmet eder.

Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem tabuka azmirah buyuruyorlardır.

Ona ceyşul usre diyoruz. En sıcak bir mevsimde

kıtlığın hüküm ferma olduğu bir dönemde Bizans'a karşı resmi geçit mahiyetinde bir

görünmek iktiza ediyordu. Mezheri Mevcudat Efendimiz arkasına aldığı dünyayı

istihbar etmiş cemaatıyla bu işi yapacaktı.

Ağustos mevsimi meyvelerin çiçeklerin simasında tebessüm ettiği dönemde

sahabinin mahrumiyet ve kıtlıklara tam bir son beklediği hengamda buyurun tabuka

demek çok ağır bir şeydi ama kimse bunu ağır kabul etmedi.

Seve seve herkes bu tatlı bu mukaddes yolculuğa katlandı.

Ama bunun için ak lazımdı malzeme lazımdı.

Harb için gerekli olan tecizat lazımdı.

Onun için de Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem halkın hissi semaatine

dokundu. Onlardan cömertlik bekledi.

Herkes bir şeyler getiriyordu.

Kaç defa duyup dinlediniz. Ebu Bekir bütün ma melekini getiriyordu.

Allah'ın rıza ve rıdvanı üzerine olsun.

Ömer servetinin yarısını getiriyordu.

Ve Hazreti Osman zengindi.

Yemen ve Medine arasında Suriye ve Medine arasında

karbanlar teşkil ediyor. Ticaret yapıyordu.

Zengindi.

Binlerce devesi vardı.

Allah Resulü'nün bu davetine kucak dolusu altınla icabet ettiler.

Resulü Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem gelen her şeyi gözetme ve tespit avatı

içinden mescid-i nebevisinde oturuyorlardı.

Osman içeriye girdiği zor taşıdığı bir şey vardı elinde.

Allah Resulü'nün önüne geldi ve mübarek eteğine boşaltıverdi.

Şangır şangır paralar altınlar dökülürken Allah Resulü eliyle kurcalıyor ve şöyle

diyor.

Vallahi Osman'a bundan sonra yaptığı kötülükler zarar vermez buyuruyordu.

Muharifars Hazreti Osman günah işlese bile bugün yaptığı bu semahatle bu

cömertlikle

Allah Celle Celaluhu onu muhakkaz etmeyecekti.

Servet vardı bir yerde ama o yerinde kullanılıyordu.

Hatta yerinde kullanılmayan böyle bir servet belki faziletsizlik,

belki bir kısım fazilete giden yolları tıkayıcı mahiyetindedir.

İşte Seyyidetine Hazreti Ayşe, işte Abdurrahman bin Avf radiyallahu anh.

O güleç yüzlü sahabi, on tepşir edilmiş insan içinde yerini alan zat.

Develeriyle ticaretten dönerken Medine'nin içine dillerde dolaşan ve

kulaklara çarpan bir söz duydu.

Bu söz Hane-i Nebevi'den, Hazreti Ayşe'den geliyordu.

Abdurrahman bin Avf beyninden vurulmuş gibi oldu.

Hane-i Saadet'e geldi ve Seyyidetini Hazreti Ayşe'ye sordu.

Anam dedi,

Ayşe'yi Sıddıka'ya.

Bir söz şahi ki senden zuhur ettiği söyleniyor.

Sen şöyle bir şey nakletmişsin.

Resul-i Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem, Abdurrahman bin Avf'ı ben cennete

girerken gördüm.

Ayakta yürüme iktidarı yoktu, emekliye emekliye gidiyordu.

Sebebi sorulunca servetinin çokluğu buyurdu.

Bunu sen Resul-i Ekrem'den mi duydun?

Evet, bunu bu kulaklarımda Resul-i Ekrem'den duydum.

Bütün servetini Medine fakirlerine ve daha başkalarına bağışlayıverdim.

Fazilete giden yol tıkanıyordu.

Servet sahibi olacaksın da.

Fakat bu maddi manevi terakküde yükselişte, onları merdiven ve basamak olarak

kullanacak faziletini onun üzerinden kuracaksın.

Servetin bu türlü fazilete medar ve vesile olursa, dararsız olsa bile.

Haddi zatında servet, faziletin ne remzi, ne işareti, ne de büyük bir

vesilesidir.

Fazilet Allah marifetine bağlıdır.

Fazilet Allah katında insanın Allah'a yaklaşmasına bağlıdır.

Resul-i Ekrem'in badiyede çiçek gibi zahir adında bir dostu vardı.

O bedevi bir insandı.

Çölde bulduğu şeyleri getirir, Medine pazarında satar.

Her gelişinde de Resul-i Ekrem'e bir deme çiçek hastanın yanına geliyor gibi çiçek

getiriverirdi.

Allah Resulü zahir bizim badiyemiz buyururdu.

O bizim çöl insanımız.

Medine'nin pazarında ticaret yaparken Allah Resulü'nün 4-5 defa yaptığı latifelerden

birisidir.

Sessiz arkadan süzüldü, zahirin arkasına yanaştı ve gözlerini tuttu.

Önce zahir o kim bıraksın beni dedim.

Sonra Resul-i Ekrem olduğunu anlayınca sırtıyla iyice dayanıverdi ona.

Resul-i Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem bu esnada seslendi.

Bir kul var satıyorum alan var mı diye latife buyurdular.

Zahir Allah'ın kuluydu ama bu söz köle manasına da gelir.

Zahir latifeye mukabele etti.

Ya Resulallah cisim itibariyle müdebbet değildi.

Zengin değildi.

Muallav ikameti yoktu.

Ona çirkin denemez ama güzel de değildi.

Ya Resulallah ben esastan çok para etmem çünkü güzel değilim buyurdu.

Allah Resulü içini çekti şöyle dedi.

Sen Allah katında çok kıymet ifade edersin buyurdular.

Fazilet Allah'a kurbiyet içinde el alınmalı.

Fazilet Resulullah'a kurbiyet içinde el alınmalı.

Binaenaleyh biz içtimaimizde de iktisadımızda da meseleyi

ruhun ve kalbin terakkisiyle elde edilecek fazilete dayıyoruz.

İmanlı fazilete bağlıyoruz.

Allah bizi iman yolunda ve imanlı fazilet yolunda kaim ve daim eylesin.

Maddenin ve maddi anlayışın sökmediği,

materyalizmin iflas ettiği,

tıkandığı ve bütün menbaaları tıkadığı dönemde

bütün cetvel ve menfezlerin açılacağını intizar ediyoruz.

Bu bizim kuracağımız faziletli topluluğa bağlı.

Sulhu umuminin temsilcisi, insanlığı seven ve insanlık hesabına hareket eden

cemaata bağlı Allah ümniye ve ideallerimizi tahakkuk ettirsin.

Bizi yolunda ve rızası istikametinde kaim ve daim eylesin.

Elâ en ahsenel kelâm ve eblâ el-nizâm.

Kelâmullahil-melikil-azizil-allâh.

Kemâ kâlallâhu tebâreke ve teâlâ fil kelâm.

Ve izâ kur'ânu festemihû lehve ansifû l'allâ kunturhamûn.

Euzübillahimineşşeytanirracîm.

Bismillahirrahmanirrahîm.

Ve abudu Rabbeke hattâ yetiyekel yekîn.

Sadakallâhu'l-azîm.

Elhamdülillah.

Elhamdülillâhi hamden kâmilîne kemâ emâr.

Eşhedü en lâ ilâhe illallah.

Ve eşhedü enne Muhammeden abduhu ve rasûluhu ve enne nebiyyü'l-muhtedâ.

Teâzîmen li nebiyyi'hi ve tekrîmen li fekâmeti şân-ı safiyyeh.

Ve kâlallâhu azze ve celle min kâile mukbele ve âmire.

İnnâ allâhe ve melâiketehû lusallûn alen nebiyye.

Yâ eyyuhel-lezîne âmenûn, sallu aleyhi ve sellimûn, teslimu alel-kerîm.

Allâhümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âli seyyidinâ Muhammedin.

Ve salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âli seyyidinâ

Muhammedin.

Ve barik alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âli seyyidinâ Muhammedin.

Ve rızâllâhümme âni sıddîkâ bi-bekri ve'l-fârik ve'l-mu'minâ ve'l-uzmânâ ve âni

zabiyallâhu ve'l-mu'minâ.

Ve âni sıddetil-bâkiyetil-aşiretil-mubeşşirâ.

Ve âni sehâbeti ve'l-tâbi'inâ l-akhiyarîn ve'l-ebrâr.

Ve selleme teslimen kethiren ilâ yevmi-l-haşr ve'l-karâr.

Ve ahzîmân mâ huyli-lutfika amin.

Allâhümme sümme'nne'l-sevdîni ve'l-huzûrkani ve'l-rahmîni ve'l-mü'minîn.

Allâhümme sümme'nne'l-sevdîni ve'l-huzûrkani ve'l-imâni ve'l-rahmîni ve'l-fârik

ve'l-mu'minîn.

Ve'l-huzûrkani ve'l-rahmîni ve'l-huzûrkani ve'l-rahmîni ve'l-huzûrkâni ve'l-rahmîni

ve'l-fârik ve'l-mu'minîn.

İbadallah, Allah'ın kulları.

İttekullâhe ve'atî'û.

Allah'tan çok korkun.

Rabbinize karşı çok saygılı olun.

Allah'ın himayesine girin ve Allah'a itaat edin.

Muhakkak Allah adaletle emrediyor.

Dost doğru yaşamakla, Kur'an'ı hayata hayat kılmakla emrediyor.

En geniş manasıyla ihsanla.

Sizi görerek yaratan, yaşadığınızı gören, her şeyinize nigehban olan

Allah'a O'nu görüyor gibi kulluk yapmakla.

Siz O'nu görmeseniz dahi O sizi görüyor ya,

saygınıza, saygısızlığınıza nigehban bulunuyor ya,

istikametinizi biliyor ya.

Ve yine en geniş manasıyla, yakınlarınıza bir şey vermekle.

Yüksek ve muallâ olan İslamiyet'in ufkunuzda şapal açması istikametinde servetinizi

sarf etmekle sizi emrediyor.

Ahlaksızlığın her çeşidinden, gizlisinden, açığından, büyüğünden,

küçüğünden, dinin emirlerini tanımayıp serkeşlik yapmanın her çeşidinden,

telakkilerin, asırların anlayışının değil, Resulü Zişan ve sahibi Kur'an'ın çirkin

gördüğü şeylerden sizi nehyediyor.

Böylece size nasihat ediyor taa düşünesiniz, kendinize gelesiniz,

bir sürü yanlış yol içinde tek doğru yol olan İslam'ı bulasınız.

Emru eman içinde cennete dahil olasınız.

Salatınızı yapın.

Salat, kibirliği ve mükemmeliğini bırakmaktır.

Ve Allah'ın zikri daha büyükdür.

Ve Allah bilir ne duymadığınızı.

Allah'ın muazzam hakları.