Mektup 107

بِاسْمِهِ‮ ‬سُبْحَانَهُ

Bağdad’da çıkan ehemmiyetli siyasî bir ceride olan Eddifa’ ceridesinin muharriri İsa Abdülkadir diyor ki:

“Türkiye Nur Talebelerinin mürşidi olan Bediüzzaman Nursî hakkında, Eddifa’ ceridesini okuyanlar benden soruyorlar. Türkiye’deki Nur talebelerinden ve Üstadları olan Said Nursî’den bize malûmat ver, diyorlar. Ben de bunlar hakkında kısa bir cevab vereceğim. Çünki Üstad-ı Nur’un ve Nur Talebelerinin Arablar’da hakkı olduğu için Arablar onlardan ciddi bahsetsinler. Zira İslâmiyet’in madde-i esasiyesi olan Arablar, Risale-i Nur’dan ziyadesiyle faide görmeye başlamışlar.

Bu Nur Talebeleri, Risale-i Nur’la hem Türkiye’de, hem bilâd-ı Arabda komünistliğe karşı muhkem bir sed tesis ediyorlar. Ben de Sebilürreşad sahibi Eşref Edib’in yazdığı, Nur Talebelerinin üstadı olan Said’in tercüme-i halinden bir kısmını yazacağım.

İşte bu Said Nursî, Anadolu’nun şarkında hicret tarihiyle 1293’de Bitlis Vilayeti’nin Hizan kazasının Isparta nahiyesinin Nurs karyesinde dünyaya gelmiş. Babasının adı Mirza’dır. O küçüklüğünde hârika bir zekâ ve izzet-i nefisle meşhur, zilleti hiçbir zaman kabul etmez. İlmin dersine pek küçük iken, sekiz-dokuz yaşlarında başlamış. Fakat çok küçük olduğundan bir müddet tevakkuf etmiş. Onüç ondört yaşında birden acib bir tarz ile üç ayda on senelik kitabları okumuş. Tercüme-i halinde yazmışlar ki, hıfzı pek hârika imiş. Onbeş günde bütün Kur’anı hıfzetmek derecesinde imiş. Hattâ Cem’-ül Cevami’ kitabını bir cumada zihninde hıfzettiğine meşhur âlimler şehadet etmişler. Hattâ meşhur olan Kamus-ül Lügat’tan Bâb-üs Sin’e kadar hıfzetmiş. Ve onun ulûm-u diniye kitablarını okuması da pek acib olmuş. Bir kitabı bir gün eline alır, bir kısmını okur. Onu bırakır, ikinci gün ikinci bir kitabı alır, bir kısmını okur. Umumunu anlar gibi, üçüncü gün daha başka bir kitabı.. hakeza üç ayda, on senede okunabilen kırk kitabı okumuş ki, medaris-i diniyenin âdetlerindeki tederrüse fâik olarak emsalsiz bir surette akranına tefevvuk etti.

Hem o yalnız ulûm-u diniye ile iktifa etmemiş. Van’da iken kendi kendine kısa bir zamanda fizik, kimya, tarih, coğrafya, riyaziyat, felsefeyi tam elde edip, garb ülemasıyla galibane mücadele ederek onları tam ilzam etmiş. Hattâ o fenlerden ders veren mekteb muallimlerinin bütün suallerine doğru cevab vermiş. Böylece hem ulûm-u diniyeyi hem fünun-u asriyeyi cem’etmekle hiç kimseye mağlub olmamış.

Sonra Osmanlı Devleti’nin hürriyet başında kanun-u esasîyi ilânı zamanında İttihad-ı Muhammedî Cem’iyetini teşkil etmiş. Bir makalesiyle Adapazarı ve İzmit taraflarında elli bin adam birden İttihad-ı Muhammedî Cem’iyetine intisab etmiş. Hem 31 Mart vak’asında isyan-ı askeriyede hem ümmete, hem askere pek büyük hizmet etmiş. Hem isyan eden ve nasihatı dinlemiyen sekiz taburu bir nutukla itaata getirmiş. Onlara güzel bir nutuk söylemekle isyanın dehşetini bastırmış ve askerlere karşı ders ve nasihatı çok tesirli olmuş. Hem Said Nursî, Sultan Reşad’a arkadaş olup Rumeli’ne gitmiş. Sultan Reşad, Rumeli’den döndükten sonra onun Van’daki niyet ettiği üniversitesi ve medresesi için yirmibin altun lira tahsis etmiş. O da şarkî Anadolu’da Medreset-üz Zehra namında darülfünununu inşa etsin. Bu iş için hazırlanırken Divan-ı Harb-i Örfî’ye 31 Mart bahanesiyle verilmiş. Fakat Divan-ı Harb’deki şiddetli müdafaasıyla beraber beraet verilmiş. Beraetten sonra İstanbul’u terkederek Batum tarîkıyla Van’a gitmiş. Sonra da Van’dan Şam’a gelmiş. Câmi-i Emevî’de El-Hutbet-üş Şâmiye ismiyle meşhur hutbesini o Câmi-i Emevî’de binlerle insanlara ders vermiş. Sonra Şam’dan İstanbul’a dönmüş. Ve İstanbul’dan şarkî Anadolu’ya yani Medresetüzzehrasını yapacağı yere gitmiş. Fakat temeli atıldıktan sonra eski Harb-i Umumî çıkıp muvaffak olamamış. O inşaat teehhür etmiş. O Harb-i Umumî’de gönüllü alay kumandanı olarak talebe ve dostlarından mürekkeb gönüllüleriyle birlikte Ruslarla kavga ede ede en nihayet yaralanmış ve Rus’a esir düşmüş. Sibirya taraflarında ikibuçuk sene kaldıktan sonra tek başıyla firar ederek Petersburg’a gelerek sonra Varşova’ya daha sonra da İstanbul’a çıkmış. Dâr-ül Hikmet-il İslâmiye’ye haberi olmadan aza tayin edilmiş. Sonra Ankara’daki reisler ve Mustafa Kemal onu Ankara’ya davet etmişler. Fakat o gitmemiş. Tâ düşmanları olan ecnebi devletlerinin kumandanları İstanbul’a girince mecburiyetle Ankara’ya gitmiş. Hattâ Meclis-i Meb’usan’a girdiği vakit çok alkışlarla ve takdirlerle mukabele edilmiş ve ona Mustafa Kemal’in de rızasıyla o şarktaki Medresetüzzehrasına Meclis-i Meb’usan’ın ekseriyet-i mutlakasıyla yani 200 meb’ustan 163 meb’usun imzası ve tasdikiyle (150 bin lira) Câmi-ül Ezher tarzında bir Câmia-i Şarkıyye manasında bir üniversite açmak için kabul edilmiş. Hem Said’e meb’usluk ve Dâr-ül Hikmet-il İslâmiye azalığı hem umum vilayat-ı şarkıyyenin vaiz-i umumîliği vazifesi verilmiş. Fakat bilinmeyen bazı hakikatlar için o mühim vazifelerin hiçbirisini kabul etmeyerek, onlarla ileride teşrik-i mesaî edemem deyip Van’a gitmiş. Sonra tâ zaman düzelinceye kadar veya kendisi ölünceye kadar inziva ve uzlet ile mağaralarda yaşamaya karar vermiş. Bir zaman sonra şarkî Anadolu’da bir hâdise olunca Ankara Hükûmeti Said’i o isyanın def’ine çalışmasını istemişler. Onlar o hâdiseyi kuvvetle ve kesmek ile bastırmak istedikleri için Said onlara iştirakten çekilmiş. Said “Böyle hâdiselerin ilâcı nasihat ve irşad ve hüsn-ü muameledir. Asmak ve kesmekle iş fenalaşır.” demesiyle onu garbî Anadolu’ya nefyettiler. O nefiyde iken siyaseti fena gördüğü için siyaseti terkederek dünya ile alâkasını kesti. Yirmibeş sene bu kararı üzerine devam etti. Eski zamanda günde sekiz ceride okuduğu halde, yirmibeş senede bir ceride okumadığı gibi ahval-i dünyayı da sual etmedi. O siyaseti bütün bütün terkettiği ve Eûzü billahi mineşşeytani vessiyaseti dediği halde, siyaset ehli onu terketmedi. Ve daima takib edip, yirmibeş sene hapiste, tecridde çürütmek istediler. Hattâ rical-i siyasî, hapiste iken onu zehirle öldürmek istediler. Fakat Cenab-ı Hak ona selâmet verdi. Müteaddid defalar zehirlenmesiyle cism-i bedeninden şekva edip çok zaman hasta olarak yatağında kalıyordu. Bununla beraber tâ Demokrat Hükûmeti çıkıncaya kadar bütün o azablar onu irşad ve hidayetten ve Risale-i Nur’un neşrinden geri çekemedi ve men’ edemedi.

Şöhreti memleketimizin her tarafını kaplayan bu zât hakkında bir çok mektublar alıyoruz. Hayatına, meslek ve meşrebine dair malûmat isteniyor. Muhtelif halk tabakaları arasında şâyan-ı hayret derecede kuvvetli bir rabıta husule getirmesinin sırrı nedir? Bu bir tarîkat değil, bir cem’iyet değil, siyasî bir teşekkül ise aslâ değil. O halde nedir? Müddeiumumînin ifadesine göre memlekette lâakal beşyüz bin kişi nasıl olmuş da bu zâtın etrafında toplanmış. Ve bu aded günden güne neden artıyor?

Evet ortada bir topluluk var. Fakat bu topluluk, kanun çerçevesine girmiyor. Bir cem’iyet gibi ne bir proğramı var, ne azası var, ne teşkilâtı var, ne de tarîkatla meşgul oluyor. Bir parti gibi siyasî bir proğram ve teşkilâta tabi değil. Kaziye-i muhkeme haline gelen mahkeme kararlarıyla bu cihet tebeyyün ve tahakkuk etmiş. Böyle maddî ve kanunî yollardan gidilmek suretiyle daha senelerle tahkikat ve tedkikat yapılsa yine menfî bir neticeye varılamaz. Çünki bu gönüllerde yaşayan ruhî bir rabıtadır. Yani, din gibi manevî bir şey, el ile tutulmaz. Çünki kanun çerçevesine giremez. Belki de devr-i sâbık hükûmetleri, bunun üzerine fazla düşmekle bu işi alevledi, genişletti. Önüne geçilmez bir hale gelmesine sebeb oldu. Diktatörlük zamanında Dâhiliye Vekili Şükrü Kaya, bu harekete bir irtica damgası vurabilmek için çok çalıştı. Fakat muvaffak olamadı. Nefiyler, hapisler, takibler, tazyikler, kitle halinde tevkifler, muhakemeler, hiç bir şey kâr etmedi. Bilakis bunlar şöhretinin yayılmasına hizmet etti. Ortada mes’uliyeti mûcib, kanuna aykırı hiçbir şey yok. Yalnız bir Risale-i Nur var. Bu risaleler matbu’ değil. Fakat elyazısı ile yüzlerle, binlerle nüshaları etrafa dağılıyor. Bu risaleler toplatıldı. Mahkeme marifetiyle ehl-i vukuflara tedkik ettirildi. Bunlarda kanuna aykırı hiçbir şey görülmedi. Mahkeme kararıyla teeyyüd eden bu hakikat, kaziye-i muhkeme haline geldi. Bunun üzerine artık bu risaleler, alabildiğine çoğaldı. “İhvan-ı Safa” risaleleri gibi bir mahiyet aldı. 130 parçadan ibaret olan bu risalelerden bir kısmı, yüzlerle sahife teşkil eder. Bazısı makaleler şeklindedir. Bazısı da birer kitab halindedir. Beşyüz sahifeden fazla olanları da vardır. Nur risalelerinin bir kısmı para ile satılmaz, meccanen dağıtılır. Eski harflerle kitab tab’ı kanunen memnu’ olduğu için, bu risaleler elyazısı ile mütemadiyen istinsah olunur. İşini gücünü terkedip hayatını buna vakfedenler var. Kur’an-ı Kerim yazan hattatlar gibi, Nur Risalelerini istinsah edenler de o derece ecr ü sevaba nâil olduklarına itikad ederler. Her kimde Nur Risalelerine kalbî bir temayül hissettiler mi, derhal yazma bir nüshasını ona yazmak için verirler.

Bu kısım, Eşref Edib’in Nur Talebeleri ve Üstadları hakkında yazdığı uzun makalesinin bir kısmıdır. Bu yazı Demokratlar çıkmadan evvelki zamana bakar. Onun için Nur Talebelerinin adedi hakkında müddeiumumînin dediği gibi yalnız beşyüz bin değil, belki şimdi Türkiye’de milyonu da geçmiş bulunuyor. Ve her gün de çok ziyadeleşiyor. Risale-i Nur ise, öyle geniş bir mikyas ile intişar ediyor ki, değil yalnız Türkiye’de ve bilâd-ı İslâmiyede, hattâ ecnebilerde de iştiyakla istenilir oluyor. Ve Nur Talebelerinin şevklerini hiçbir şey kıramıyor.

Hattâ dinî ceridelerinin mühimlerinden başta Sebilürreşad, Nurcuların kıymetdar hizmetlerini takdirle neşrediyorlar. İşte Nur Talebeleriyle Nur Risaleleri ve onların bu büyük hizmet-i Kur’aniyeleri Demokrat Hükûmetinin büyük bir hasenesidir ki, mübarek âlem-i İslâm’daki hareket-i İslâmiye bu hükûmet-i demokrasiyeyi takdir ve tahsinle karşılıyor. Bütün Irak ahali-i müslimesi ki, Arab, Türk, Kürd, İran, bu İslâmî hizmeti ve bu kudsî mücahedeyi kemal-i ferah ile karşılıyorlar. Ve Türkiye’de Türk kardeşlerimiz, garbın yanlış tesiratlarına karşı bunlarla mukavemet gösteriyorlar kanaatindedirler.

İsa Abdülkadir