104: Kıssa-i Musa'nın tekrarında çıkan lemaat-ı i'caz

Kıssa-i Musa'nın Tekrarında Çıkan Lemaat-ı İ'caz

Şu kıssa Kur'an'da tekraren zikrolur, Zira azîm bir kıymeti var, hakikati büyüktür, çok esrara maliktir. Te'sîs-i İslâmiyet, hem tebliğ-i risâlet,

Tahammül ve meşakkat, hem de telkîn-i ümmet, telakkî-yi millette bir üsve-i hasene, hem bir misâl-i enseb o kıssa-i Musa'dır. Esâsât-ı risâlet,

Desâtir-i mühimme o kıssa zımnındadır. Vücûhunda tenevvü' cihâtı da kesîre, ikinci derecede tebe'iyye bir cihet.

Hayât-ı mâzîye müstakbele uzanmış, derin, hem pek de geniş içtimâi haya¬tın desâtîri cami'dir. Ziya, gıda gibidir, ihtiyâc-ı hakîkat.

Düstur tekerrür etse ders de tekerrür eder. İkinci derecede binler düsturlarından bir kaç tane nümûne, meselâ Fir'avn'a hitaben şu cümle-i azamet,

Şu ferâîn-i Mısriyenin mumyalarla emvâtın ecsâdını maziden müstakbele nakleden garib bir düstûr-i mevt-alûd hayatı ihtar ile verir dehşet.

Hattâ Fir'avn-ı Mûsâ bedeni de nâcîdir. Mumya tahta üstüne şu asrın sahiline atîk bir yâdigâr-ı ibret.

Şu kelâm bize diyor: "O dağsız düz kıt'anın tâğî selâtîninde ehramların inşâsı, arzû-yı garîbi bir meyelân-ı haşmet

Hükümrân olduğunu, muhteşem ehramlara, zulüm ve abes şeylere vücûd veren bir düstur” bu cümle eder ihtar, verir bir ders-i hikmet!

Şu hüküm beşere der: "Akvâm-ı cihanın beyninde, kavm-i Benî İsrâîl efradları elinde muzır hem de haram gayet büyük bir servet.

Lâsiyyemâ vesâil-i ribâ ile servetleri tutturan, hem de onu toplayan hariskâr bir düsturu" şu cümle ihtar eder, dinliyor beşeriyet.

Mesela: ²وَ لَنْ يَتَمَنَّوْهُ اَبَدًا

Şu cümlenin zımnından, kavm-i Yahûd'a mahsus bir tarz hırs-ı hayat, bir çeşit havf-ı memat beşere ihtar eder bir düstûr-i garabet.

Onlardan bir cemaat huzur-i Nebevî'de münazara isterken, "kendini haklı bilen mevti temenni edip izhar etsin bir hüccet"

Teklif etti Peygamber, kimse lisân-ı kal ile etmedi hiç cesaret. Yine lisân-ı hâlle, hırs-ı hayât hissiyle, şimdiye dek o millet,

Hâlâ kılar istinkâf, mevti etmez temenni. Bunu bilsin her cebin: Havf-ı mevt, mevt getirir, hırs-ı hayât zilleti. İşte i'câz-ı âyet!

Bu cümlenin zımnında bedbaht kavm-ı Yahûd'un, kaderin kalemiyle alınlarına yazılmış hayatî müthiş düstur: Daimî bir musibet!

O da budur: O kavmin cihanın aktarında, hem şimdiye kadar mükerrer hedef olmuş, o bedbaht olmuş millet

Pek çok katliamlara, kızlarıyla hayatta sefâhet âleminde büyük rol oynanılmış. İşte bu kelâm der: O asırda hâdise-i musîbet,

A'sârın düsturudur, ihtar eder beşere, hâdise düstur olmuş. O milletin mânevi şahsiyeti göstermiş müşahhas bir cemaat.

Evet, havf-ı mevt, mevte sebeb, hırs-ı hayat, illet-i zillet. Bu iki düstûr-i hikmet içine almış iki cümle-i âyet.

Hem şu cümlenin zımnında, evvelki düstur gibi, kaderi bir düstûru ihbâr-ı gayb nev'inden, beşere ihtar eder, hemde eder işaret

Ki o kavm-i azîmin eskide hâkimiyet azametli bir tarihi olmuş olduğu halde, inad ve hırs-ı hayat, vermiş onlara zillet ile esaret!

Şu cümlede o kavmin bu zamana kadarda beşerde oynadığı ifsad ile, riba ile, hile ile, hem hiyanet,

Derin bir intikamla müfsidane bir rolü, o inadlı rolünü uyandıran halet-i ruhîdeki düstûru ihtar eder şu âyet.

Şu kaç cümle nümûne, denizden yedi katre. Hâdise etse tekerrür, inkılâb eder düstura. Kur'ân'daki tekerrür, bu sırra eder remzi, hem de eder delâlet.