116: İslâma yakışan hüdâbînane insafdır, hodbînane tenkid değil

İslâm'a Yakışan Hüdâbînâne İnsafdır, Hodbînâne Tenkid Değil

En müdhiş marazımız, hem mânevi musibet, cerbeze ve gurura dayanan şu tenkîddir. O tenkidi işleten, ger insafın eliyse,

Hakikati rendeşler. Ger o tenkîdi gurur istihdam etse, tahrib eder parçalar. O, müdhişin müdhişi. Şöyle tenkîd, ger girse

İmanî akaide, dînî müsellemâta. Zira îmân, tasdîkle beraber hem iz'ândır, iz'ân ile beraber teslîm ve iltizâmdır. Eğer za'fî olmazsa,

İltizâmla beraber manevî imtisâldir. Şöyle tenkîd, kırıyor teslîm ve imtisâli, iz'ân ve iltizâmı. Çendân bir şek vermezse,

Tasdîkde de kalır; bîtaraf, lâubâlî. Şu zamân-ı tereddüd, evham ve vesvesede, lâzım budur herkese:

İz'ân ve iltizâmı tenmiye ve takviye eden safî âsârı, nûrânî sıcak kalblerden çıkan bîvesvese

Müsbet efkârı, müşevvik beyanâtı, hüsn-i zanla temâşâ, tedkîk etmek gerektir. Avrupa kaselisi beynindeyse,

Zebânzeddir bîtarafâne düşünmek, muhakeme... Halbuki bu kelime, muvakkat dinsizliktir. Yeni mühtedî olsa, ya dîne müşteriyse,

Belki o yapabilir. Evet yüzde birisi, farz ve kifaye için, hasm-ı dîni ilzâmen ya talibi iknâen muvakkaten istese,

O tavrı takınabilir. Lâkin yüzde doksana böyle terbiye vermek, bir hasmı kazanmadan, kırk müslim feda olur. Her biri bir vesvese!