ASR-I SAADET’TEKİ HADİSELERİ DOĞRU OKUMAK İÇİN BİR BAKIŞ AÇISI

Soru: Hazreti Ali Efendimizin diğer üç halifeyle münasebetleri nasıldı? Bazı çevreler Hazreti Ali Efendimizin diğer üç halifeyle ciddi ihtilafları olduğunu iddia etmektedir. İşin hakikati nedir? İzah eder misiniz?

Cevap: Konuyla ilgili doğru değerlendirmelerde bulunabilmek için öncelikle Hazreti Ali Efendimiz ve diğer üç büyük halifenin iyi tanınması gerekir. Zira o büyük zatları kendi derinlik ve büyüklükleriyle tanımadan ortaya atılan sözler farklı yorumlara sebebiyet verecek, bunlardan da yanlış neticelere ulaşılacaktır. Şimdi isterseniz ana hatlarıyla Hulefâ-i Raşidin’in o baş döndüren hayatlarından bazı kesitler sunarak onları daha yakından tanımaya çalışalım.

Altın Silsilenin Sertacı

Ayrıca Allah Resûlü’nün (sallallahu aleyhi ve sellem) mübarek torunları bu kutlu hanede dünyaya gelmiş ve Efendimiz’in nesli de onlardan devam etmiştir. Hazreti Hasan şeriflerin, Hazreti Hüseyin de seyyitlerin babası olmuştur. Bu açıdan Hazreti Ali Efendimiz’in; Ebu’l-Hasan eş-Şâzilî, Ahmed Rifâî, Abdülkâdir Geylânî ve Muhammed Bahâuddin Nakşibend gibi çok büyük kutupların ceddi olması itibarıyla apayrı bir yeri vardır.

“Ebû Bekir Olmasaydı, Müslümanlık Olmazdı”

Hakkı Bâtıldan Ayıran Aşılmaz Sur

“Başka Bir Kızım Olsaydı Onu da Verirdim”

Hazreti Osman Efendimizin de kendine göre ayrı bir derinliği, inceliği vardır. Allah Resûlü (aleyhi ekmelüttehâyâ) ona bir kızını vermiş, o kızı vefat ettiğinde onunla diğer kızını evlendirmiştir. Bununla ilgili söz söyleyenlere cevap olarak Efendimiz (aleyhissalâtü vesselam), “Başka bir kızım olsaydı onu da verirdim.” buyurmuştur. Hazreti Osman’ın, haricî düşüncelerin İslam âleminin içine girdiği bir dönemde devleti huzur içinde idare etmesi de onun büyüklüğünü anlama adına çok önemlidir.

Farklı Derinlikler, Farklı Hususiyetler

Dört halifenin her birinin bazı durumlarda diğerlerinden üstün yanları olabilir. Zira bilindiği üzere hususi fazilette mercûh, râcihe tereccüh edebilir. Yani normal şartlarda birine kıyasla alt seviyede bulunan bir kimse bazı hususi faziletleri açısından onun önüne geçebilir. Bu açıdan onların her birini kendi karakterleriyle, kendi konumlarıyla, kıymet-i harbiyeleriyle ve mahiyet-i nefsi’l-emriyeleriyle ele almak, onlardan her birinin Efendimiz’e ait ayrı bir hususiyeti temsil ettiğine inanmak isabetli bir yaklaşım olacaktır. Bu sebepledir ki Hazreti Ebû Bekir’e “sıddık”, Hazreti Ömer’e kılı kırk yararcasına hakkı bâtıldan ayıran manasına gelen “faruk”, Hazreti Osman’a “zinnûreyn” (iki nur sahibi) ünvanı verilirken, Hazreti Ali’ye de “şah-ı evliya, haydar-ı kerrar, şah-ı merdan ve damad-ı Nebi” gibi sıfatlar uygun görülmüştür. Onların her biri sahip oldukları hususiyetler itibarıyla ulaşılmaz insanlardır. İnsan için müteal (çok yüce) kelimesini kullanmak doğru olmadığından bu kelimeyi onlar hakkında da kullanmayalım. Fakat dört halifenin ulaşılmaz ve aşılmaz yanlarının bulunduğunu, onların her birinin apayrı bir donanıma sahip olduğunu da ifade etmek gerekir. Mesela toplumu idare etmede ve raşit birer halife olmada onların eşleri menentleri yok gibidir. Burada sayamayacağımız daha pek çok hususiyetleri itibarıyla onların her biri cihan-değer insanlardır. Bildiğiniz üzere Resûl-i Ekrem (aleyhissalâtü vesselam), Aşere-i Mübeşşere’nin (cennetle müjdelenen sahabiler) başında bu dört büyük halifeyi saymıştır. Dolayısıyla Hazreti Ebû Bekir, Hazreti Ömer, Hazreti Osman ve Hazreti Ali Efendilerimizin cennetle müjdelenmiş olmaları zaviyesinden de kıymet-i harbiyelerinin ele alınması gerekir.

Tutarsız İddialar, Mesnetsiz İftiralar

Öte yandan Efendimiz’in, hayat-ı seniyyeleri boyunca Hazreti Ebû Bekir, Hazreti Ömer ve Hazreti Osman’ı (radıyallâhu anhüm ecmaîn) hep yanında tuttuğu göz önünde bulundurulduğunda bu zatlarla ilgili ortaya atılan menfi yaklaşımların aynı zamanda Efendimiz’e karşı da bir hakaret olduğu unutulmamalıdır. Çünkü böyle bir iddiadan, –hâşâ ve kellâ– kendilerine göre bir kısım hesapları olan bu insanları Efendiler Efendisi’nin (aleyhi elfü elfi salâtin ve selam) hiç tanıyamadığı ve onların çevirdikleri oyunlardan hiç haberinin olmadığı neticesi çıkar ki bu da O’na karşı büyük bir saygısızlıktır. Hâlbuki O’nun fetanetinin önemli derinliklerinden biri de etrafındaki insanları çok iyi tanıması ve ona göre vazifelendirmesidir. O (aleyhi ekmelüttehâyâ), bir insanın çehresine bir kere bakınca deha üstü bir fetanetle onun nerede ne işe yarayacağını hemen tespit ediyor ve ona göre tavzifte bulunuyordu.

Merkezdeki Küçük Bir Çıkıntının Muhit Hattına Yansıması

Belli bir dönemde bu zatlara yaklaşımda bazı inhiraflar baş göstermiştir. Bunlar merkezde çok göze çarpmadığından başta bunun farkına varılamamıştır. Fakat merkezdeki küçük bir çıkıntı, muhit hattında (çevresinde) kocaman bir açı meydana getirmiştir. Öyle ki ilerleyen zamanda büyüyen bu açı öyle bir noktaya gelmiştir ki birileri –hâşâ– Hazreti Ali’ye karşı çıkıp ona kâfir derken, bazıları da sözde Hazreti Ali sevgisiyle ortaya atılmış, Hazreti Ebû Bekir ve Hazreti Ömer’e ise düşman olmuşlardır. Bu husumetlerini bir kaynağa, mesnede dayandırmak için Hazreti Ali Efendimiz’in adını kullanmış, hatta o büyük zatın asla kabul etmeyeceği sıfatlarla onu tavsif ederek aşırılıklara girmişlerdir. Bunun sonucunda ise meseleyi hulül ve ittihada kadar götüren bir kısım bâtınî mezhepler ortaya çıkmıştır. İlk dönemden itibaren Hasan Sabbah etrafında şekillenen Haşhaşilik veya Karmatî oluşumları, İsmailîlik ve Nusayrîlik gibi pek çok bâtıl mezhebin yanı sıra dünyanın çeşitli yerlerinde ortaya çıkan mehdi iddialarının arkasında Hazreti Ali hakkında uydurulan benzer görüşler bulunmaktadır.

Hazreti Üstad’ın da –hadis kriterleri açısından tenkit edilse de– mevzuyla ilgili yer verdiği bir hadis-i şerifte Allah Resûlü’nün (aleyhissalâtü vesselam), Hazreti Ali yüzünden iki zümrenin helak olacağını haber verdiğine değinilir. Bunlardan ilki –hâşâ– onu ulûhiyet tahtına oturtacak, diğeri ise –hâşâ– çok basit bir meseleden dolayı onu kâfir gibi görecek, ona düşmanlık yapacak ve onu öldürmeye teşebbüs edecektir. Ve gün gelmiş; Persler, Müslümanlığa fitne sokmak için Hazreti Ebû Bekir ve Hazreti Ömer’i yok saymış, onlara iki putun ismi olan cibt ve tâgût adını verecek ölçüde düşmanlık sergilemişlerdir. Ayrıca Hazreti Âişe Validemize de iftirada bulunmuşlardır.

Kin ve Nefreti Besleyen Kültürel Kodlar

Günümüzde böyle bir inhiraf içinde bulunan insanlar, belki İslam dünyasının genel durumu, devletler arası münasebetler ve mevcut konjonktür açısından meseleye yaklaşarak, herkesin gördüğü ve bildiği yerlerde bu çirkin şeyleri dile getirmiyorlar. Fakat içlerinde tutamayıp çeşitli hadiselerle dışa vurdukları kin ve nefret ifadelerine bakıldığında bu müzahrefatı içlerinden atamadıkları ve yetiştikleri kültür ortamı ile beslendikleri kaynaklar itibarıyla bu durumu aşmalarının bir hayli zor olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü onlar, bu konuda bir kısım metodolojiler geliştirmiş ve kitaplar yazmışlardır. Dolayısıyla genel itikat ve kanaatleri de bu çerçevede gelişim göstermiştir. Mesela Kadı Abdülcebbar’ın Usûl-i Hamse’si gibi onların itikat esaslarını toplayan bir kitaba bakılacak olursa imameti beş iman esasından biri hâline getirdikleri görülecektir. Buna göre imamın, muhakkak Hazreti Ali soyundan olması gerekmektedir. Aksi mümkün değildir. Onlar bu türlü fürûata ait meseleleri imanın rükünleri yanında saymak suretiyle çok korkunç ihtilaflara sebebiyet vermişlerdir.

Alevilik, Hazreti Ali’yi sevmekse, Ehl-i Beyt’e bağlılıksa biz hepimiz alevi sayılırız. Tasavvuf kitaplarımız, edebiyat dünyamız da buna şahittir. Bunlar alınıp tetkik edildiğinde her birinin baştan aşağıya Ehl-i Beyt muhabbetiyle dolu olduğu görülecektir. Meseleyi sadece fürûata ait yönüyle ele alırken usule müteallik meseleleri görmezden gelmek doğru değildir. Daha önce de farklı münasebetler dolayısıyla arz ettiğim gibi yetiştiğim aile ortamı itibarıyla hep Hazreti Ali sevgisiyle büyüdüm. Kahraman denilince aklıma ilk o geliyordu. Şuuraltı müktesebatım buysa benim, bir Ali delisi olmam da muhakkaktır. Ruhuma, korteksime Hazreti Ali sevgisi öyle oturmuş ki uzun bir süre ben Hazreti Ali’yi diğer halifelerle aynı safa koymada, bu konuda dengeyi yakalamada çok zorlandığımı ifade etmek isterim.

En Paslı Kilitleri Açan Sevgi Anahtarları

Bugün yapılması gerekenlere gelince; geçmişte yaşanan bütün bu hadiselere rağmen bize düşen vazife Alevi, Nasturi, Süryani vs. demeden herkese el uzatmak, iyilik yapmak ve böylece iç ve dış karanlık odakların kullanabilecekleri menfi argümanları tesirsiz hâle getirmektir. Daha önce Türkiye’nin doğu bölgesindeki problemlerin çözümüyle ilgili şunları söylemiştik: Milletimizin ruhunda ve tabiatında bulunan civanmertliği bir kere daha sergileme imkânı sunmalı ve bunu sürekli bir format değişikliğiyle devamlı hâle getirmelidir. Mesela mübarek geceler iyi değerlendirilerek o bölgede değişik aktiviteler yapılabilir. Eğer siz bir yerdeki camide bir geceyi ihya etmekle onların gecesine nur serpiyor, karanlığı aydınlatıyorsanız müşterek bir nokta bulma, gönüllere girme adına önemli bir faaliyette bulunuyorsunuz demektir. Bunun yanında basiretli valiler, emniyet müdürleri, doktorlar, diyanet görevlileri oralara gönderilir ve onlar da toplumun yaralarını sarma adına gayret gösterirlerse bütün komplolar zamanla bozulup gidecektir. Muhabbet ve sevginin dünyada açamayacağı kapı yoktur. Mevlâna üslubuyla, Yunus Emre sistemiyle ve evrensel bir vicdan genişliğiyle problemlerin üstüne gidilmelidir. Evet, problemleri kökten çözebilecek bir şey varsa o da herkese gönlünü açmak ve böylece gönüllere girebilmektir.

Baskı ve fiziki güç kullanarak işin üzerine gidildiği zaman muvakkaten problemler bastırılabilir. Fakat şimdiye kadar bu yöntemle kökünden halledilmiş beşerî bir problem göstermek mümkün değildir. Siz kuvvet kullanarak problemi bir yerden bastırsanız bile, o farklı bir versiyonla başka bir yerden yeniden zuhur edecektir. Denilebilir ki fitnelerde bir tür reenkarnasyon mahiyeti vardır. Dolayısıyla onlar tamamen yok edileceği âna kadar yeni yeni kılıklarla insanlığın karşısına çıkacaklardır. Bu durumda kuvvet, akıl ve mantığın doğru işlemesinin önüne geçecektir. Yani problemi başkalarının tepesine binerek halletmeyi düşündüğünüzde farklı alternatifler üretme mevzuunda akıl ve mantığınızı tam olarak kullanamazsınız. Elbette ki kuvvet olmalı, fakat o, her zaman akıl ve mantığın, basiret ve firasetin rehberliğinde, vicdan ve insafın kontrolü altında bulundurulmalıdır. Zannediyorum tarihten bize intikal eden böyle bir problemin çözümünde de aynı anlayışla hareket edildiğinde ümit vadeden bir çözüm yoluna girilmiş olacaktır.