CANLANMA VE DİRİ KALMANIN YOLLARI

Soru: Zaman içerisinde eski canlılığımızı kaybedip durgunlaşabiliyor ve bazı noktalarda duyarsızlaşabiliyoruz. Bu tür olumsuz durumlara maruz kalmama ve canlılığımızı koruma adına neler tavsiye edersiniz?

Cevap: Öncelikle şunu kabul etmek gerekir ki çok parlak ve cazip işlerle meşgul olan bir insanda bile aynı işi yapmaktan dolayı zamanla bir bıkkınlık hâsıl olabilir. Sürekli aynı şeyleri yapma, hep aynı formatları takip etme, işin başındaki heyecanı alıp götürebilir. Dünyevi işlerle uğraşanlarda durum böyle olduğu gibi doğrudan kalbî ve ruhi hayatı ilgilendiren yüce hakikatlerle meşgul olan insanlarda da benzer hâller yaşanabilir. Belirli hususlara dikkat edilmediğinde ve şekil ile üslupta yenilik yapılmadığında, meşgul olunan hakikatler, zatlarında ulviyetlerini korusalar da insanların gözünde değerini yitirebilir ve cazibesini kaybedebilir. Yaptıkları işleri büyük bir aşk ve şevkle yapan insanlarda zamanla heyecan yorgunluğu ortaya çıkabilir. Allah muhafaza, bu durum Cenab-ı Hakk’ın inayet ve teveccühünün kesilmesine sebep olabilir.

Cenab-ı Hakk’ın rahmet ve teveccühü; ilahi vahyi orijinal şekliyle hisseden, kabul edip yaşayan ve böylece hep diri ve canlı kalan, sürekli kendini yenileyen, yapageldiği şeyler aynı bile olsa kalıplarla oynayabilen, böylece de hep diri kalabilen kişilerin üzerinedir. Onlar, ülfet ve ünsiyetin kurbanı olmazlar. Ülfete düşmemek için sürekli formatları değiştirir, aşk ve şevklerini devam ettirecek vesileler araştırır, yeni yol ve yöntemler keşfederler. İbadetlerin Allah tarafından vazedilen şekillerine ve dinî emirlerin ruhuna dokunmayacak farklılıklar ve yenilikler ortaya koymak suretiyle metafizik gerilimlerini muhafaza ederler.

Ne var ki yapılan işlerin mana ve muhtevasının unutulması, şekil ve suretlere bağlanması, prosedürlere kurban edilmesi, zamanla bu insanların da aşk u şevkini söndürebilir. Mesela birileri bir dergi çıkarmak için bir araya gelir, oturur, konuşurlar. Gelen yazıları kendi aralarında değerlendirir, uygun gördüklerini seçer, yerleştirir, onların mizanpajını yapar, derginin kapağını tespit eder ve daha sonra reklam, satış ve pazarlaması hakkında kafa yorarlar. Belki bunları da Allah için yapılabilecek işlerin en mükemmeli olarak görürler. Ancak iş rutinleşmeye başladığında işin şekil ve kalıpları onları meşgul etmeye başlar ve bu arada neyi niçin yaptıklarını unutabilirler. Yaptıkları işin mana, muhteva ve gayesinden adım adım uzaklaşırlar. Hâlbuki biz bir mecmua çıkarıyorsak, yazı yazıyorsak, kitap basıyorsak bunun asıl hedefi Allah’ı daha iyi tanıtma, farklı yol ve vesileler bularak O’nu insanlara bu vesilelerle bir kere daha anlatma, onların his ve heyecanlarını tetiklemedir. Şayet yazdıklarımız, çizdiklerimiz, yaptıklarımız, okuduklarımız bizi marifetullah adına iki adım ileriye götürmüyorsa onların hepsini bir çukura atıp üzerine de taşlar yığsak yeridir.

Bu konuya değinmişken, farklı münasebetlerle üzerinde çokça durduğumuz bir meseleyi müsaadenizle bir kere daha hatırlatmakta fayda mülahaza ediyorum: Sadece Allah’ın rızasına talip olarak bir yola çıkan bazı kişiler, zamanla bu ulvi hedeflerini unutur, takdir ve alkışlara aldanır. Zira parlak ve göz alıcı işler yapıldığında alkışlayan çok olur. Gittikleri yerlerde onlardan bahisler açılır. Kendilerine övgüler yağdırılır. Elde bir gülde bir olurlar. Şayet ihlasta derinleşememişlerse, Allah’la güçlü münasebetler kuramamışlarsa alkış sarhoşu hâline gelmeleri içten bile değildir. Kendilerine yönelen nazarları kaldıracak güçte olmadıkları için kalb ve ruh hayatlarında kırılma ve çatlamalar baş gösterebilir.

Oysaki Allah yolunda yürüyen insanlara gereken, marifetin sarhoşu, muhabbetin sarhoşu, aşkın sarhoşu, iştiyak-ı ilahinin sarhoşu olabilmektir. Onlar yağmur taneleri gibi sağanak sağanak başlarından aşağı yağan takdirler karşısında bir kenara çekilip Bediüzzaman gibi, “Ya Rab, garibem, bîkesem, zaîfem, nâtüvânem, alîlem, âcizem, ihtiyarem, bî-ihtiyarem, el aman-gûyem, afv-cûyem, meded-hâhem, zidergâhet İlâhî!” (Ya Rab, yalnızım, kimsesizim, zayıfım, çaresizim, hastayım, âcizim, ihtiyarım, iradesizim, Senin dergâhından aman dileniyorum, affını istiyorum, yardımını talep ediyorum!) diyebilmelidirler. Bu mülahazalarla Allah’a iltica eden insanlarda sönme, pörsüme, renk atma olmaz.

Alkış tufanları altında, duyması gereken iç sese kulak vermeyen, takdirler karşısında boğulan insanların salim düşünebilmeleri, meselelere objektif bakabilmeleri ve istikametlerini koruyabilmeleri mümkün değildir. Böyleleri manevi açıdan kör, sağır ve kalbsiz hâle geleceklerinden gerek kendi iç dünyaları gerekse bütün bir varlık hakkında doğru değerlendirmeler yapamaz ve isabetli analizler ortaya koyamazlar. Çünkü bütüncül bir nazarları yoktur ve işin arka planını göremezler. Şöhretle, servetle, güç ve iktidarla başı dönmeyen, bakışı bulanmayan ve sarhoşluk yaşamayan kişiler ise daha salim düşünür, aklı başında insanların yapacağı işleri yapmaya devam ederler.

Evet, Allah’la münasebet güçlü tutulamadığı takdirde şöhret, servet ve saltanat insan ruhunu felç eden ve öldüren birer musibet hâline gelebilir ki tarih, bu şekilde yere serilen isimlerle doludur. Saltanat, insanların saffetini alıp götürmüştür. Güç ve iktidarı elde eden niceleri manevi kıvamlarını kaybetmiştir. Kıvam korunamamışsa bazı şeyler biliyor olmak, belli bir müktesebata sahip bulunmak, yazıp çizmek gibi şeyler de insanlara kazanma kuşağında kayıplar yaşatabilir, sert esen rüzgârlar gibi insanları önüne katıp sürükleyebilir. Böyleleri, “Ben biliyorum.” der, kendi bilgi ve müktesebatlarına güvenirler. Hâlbuki Allah “ben” diyeni sevmez. Bir yerde iki tane “ben” olmaz. Allah’ın olduğu yerde başka bir benlikten bahsedilemez. Dolayısıyla bunlar ahsen-i takvime mazhar yaratıldıkları hâlde kendilerini bir darlık içine hapsetmiş ve öldürmüş olurlar.

Asıl konumuza dönecek olursak, diri ve taze kalmak isteyen kişi sürekli kendini yenilemelidir. Maddi bünyemizin ayakta kalması bile kendi içinde yenilenmesine bağlıdır. Hücrelerimiz zamanla ölür, fakat yerine yenileri gelir. Vücudumuzda bir kırılma, yırtılma, yaralanma olduğunda bu durum kalıcı olmaz; kırılan kemik kaynar, açılan yara kapanır. Derimiz kabuk atar, dökülür ve yenilenir. Hepimiz hayatımızı böyle bir yenilenmeye borçluyuz. Kim bilir Cenab-ı Hak fiziki yapımızdaki değişimlerle, dönüşümlerle, yenilenmelerle manevi hayatımız hakkında bize bir ders, bir mesaj veriyordur.

Yenilenmenin önemli vesilelerinden biri de her sohbeti, sohbet-i Cânân’a çevirebilmektir. Bir araya geldiğimizde vaktimizi dünyeviliklerle ve hatta uhrevilik şeklinde görülen dünyeviliklerle heba etmemeliyiz. Bilakis kalbî ve ruhi hayatımızı canlandıracak mevzular konuşmalı, iman hakikatlerini ders veren eserleri müzakere etmeliyiz. Şayet çözmeyi düşündüğümüz problemler varsa bunları Zât-ı Ulûhiyet’e yaklaşma istikametinde ortaya konulacak cehd ve gayretle halledebileceğimize inanmalıyız. Bunun dışında kalan her şeyi tali görmeliyiz. İsterse bu, bir ülkenin veya coğrafyanın topyekûn ihyası adına plan ve projeler yapmak olsun. Zira plan ve projeler yapsak da bu plan ve projeleri gerçekleştirme istikametinde gayret ortaya koysak da şayet manevi hayatımız adına bir yenilenme yaşamıyorsak yaptığımız bu güzel işlerin içinde boğulur gideriz. Yaptığımız hizmetlerle birileri dirilir veya dirilmez, yeni bir dünya kurulur veya kurulmaz, bunları bilemeyiz; fakat neticede biz çürür gideriz.

İşte bu itibarladır ki konuyu hep sohbet-i Cânân’a getirmek, mülahazaları hep Zât-ı Ulûhiyet’e yönlendirmek, Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sevgisini gönüllere işlemek, sahabenin yolunu işler hâle getirmek mecburiyetindeyiz. Ancak böyle ayakta kalabiliriz. Bu cazibe merkezlerine bağlı kalmaz, onların çekim gücünden koparsak kendi fezamızın (uzayımızın) boşluğuna savrulur gideriz.