Takdim Yerine

Fethullah Gülen Hocaefendi bir yerde Bediüzzaman Hazretleri için şöyle der: “Yabancı bir düşünce yoktur onda; her şeyiyle yerlidir o.” (Sohbet-i Cânân, s. 48). Burada yerlilikten kasıt, Kur’ânî olmak, düşüncelere Kur’ân rengini çalabilmek, çağını Kur’ân’ın ışığında okuyabilmektir. Aynı zamanda sünnet-i seniyye rehberliğinde düşünmek, hareket etmek ve yaşamaktır. Yerliliğin diğer bir yönü de yabancı düşüncelerle tanışmak ve onları okumakla birlikte, bu düşüncelerin etkisi altında kalmadan bizim dilimizle, anlayışımızla, hissiyatımızla ve mantığımızla konuşabilmektir.

Yerlilik noktasında Hocaefendi’nin de Bediüzzaman Hazretleri ile benzer bir duruşu vardır. O, erken yaştan itibaren İslami ilimlerdeki geniş okumalarına, eski yeni bütün fikrî akımlardan haberdar olmasına, dolayısıyla da doğuyu ve batıyı iyi bilmesine rağmen kendine has munis, sıcak ve akıcı bir üsluba sahiptir. Okuyucu, onun eserlerini okurken su gibi akıp gittiğini hisseder. İstikrarlı, büyük bir gemide yolculuk yapıyormuş gibi rahat eder. Rahatsız edici ifadelere, kulak tırmalayan kelimelere rastlamaz. Bazı kelime ve tabirler mecburen kullanılmış olsa da yanlış anlaşılmaması için izahatta bulunur. Olay ve şahısları değerlendirirken de hakperest bir duruş dikkati çeker. Doğruya doğru, yanlışa yanlış denir ama bu da usulünce ve üslubunca yapılır. Ayrıca bazı doğruların içindeki risklere dikkat çekilirken bazı yanlışlardaki hakikat daneleri de hatırlatılır. Böylece konular, Kur’ân ve Sünnet referanslı olmanın yanı sıra, realiteyle barışık, keskin çizgilerden uzak yorumlarla akar gider.

Okuyucularımızı hayata dair ölçüler, hareket stratejileri, tarihî ve güncel hadiseler ile şahısların analizlerini içeren geniş yelpazesiyle bir Kırık Testi kitabıyla daha buluşturuyoruz. Kırık Testi serisinin yirmi birinci kitabı olan bu eser, geçmişteki bazı Bamteli sohbetlerinin yazıya dökülmüş hâlidir. Konuşma dilinden yazı diline aktarılırken içindeki ahengi, duruluğu, akıcılığı korumaya çalıştık. Burada elbette editör ekibimizin çalışmalarını da takdir etmek gerekir.

Birer ikişer cümleyle geçen konulara temas etmek gerekirse neler var bu kitapta?

İffet ve ismet konusunu ele alan Hocaefendi, “dâhilî iffet” şeklinde bir tabir kullanır. Bu dikkat çekici tabirle, iffetin içte, kalbde bir şuur hâlinde bulunması gerektiği ifade edilmiş olur.

Zikir bahsinde, zikredilen ifadelerle o ifadelerin manalarının birlikte göz önüne alındığı yeni bir diriliş temennisinde bulunulur. Bu, gelecekte yaşanması beklenen manevi hayat adına oldukça manidardır.

İçtimai yönü ağır basan ve toplu halde eda edilen hac ibadeti içerisinde, “insanın kendi nazarında kendini tamamen silmesi ve ümmet-i Muhammed için yalvarıp yakarması” şeklindeki dua teklifi ve tahşidatı oldukça sarsıcıdır.

Kitabın ilerleyen bölümlerinde asıl gücün makamda, itibarda, parada, kuvvette değil, Allah’a dayanmakta aranması gerektiği vurgulanır. İstişare bölümünde istişarenin pek çok özelliği arasında “kendine rağmen yaşama” ve “başkalarının gücünü yanına alma” yönleri üzerinde durulur.

“Dinde zorlama yoktur.” prensibinin, “dinin dışındaki birine dini zorla kabul ettirmeye çalışmamak” şeklinde anlaşılması gerektiği belirtilir. Ayrıca dinî emirleri o dine mensup kişilere zorla yaptırmamak, dini onlara zorlaştırıcı şekilde sunmamak, bilakis kolaylık yolunu tercih etmek gibi konulara da değinilmektedir.

Dört Halife dönemi analiz edilirken dört halifeye yaklaşımda bazı ölçüler sunulmaktadır. “Allah Resûlü’nün kabul ettiğini kabul etmek” bunlardan ilkidir. Yani Allah Resûlü kimi hangi konumda kabul etmişse onu o konumda kabul edip saygı duymak ve özellikle dört halife konusunda hassas olmak.

Devam eden bölümlerde idarecinin idaresi altındakilere güven vermesi ele alınmaktadır. Denir ki: “İdareci öyle güven vadetmelidir ki mesuliyetindeki birini herhangi bir yere tayin ettiğinde o kişi, ‘Buraya gönderildiysem murad-ı ilahi bu istikamettedir.’ diyebilmelidir.” Ne güzel bir ölçü!

Ruhi ve kalbî konular, baştan sona kitabın muhtevasını oluşturuyor desek mübalağa etmiş olmayız. Bu çerçevede imanın vadettiği güzellikler sıralanır, ötelerin buradaki imana göre şekillendiği ifade edilir; İslam’ı temsildeki hassasiyete bir kez daha dikkat çekilir; acz fakr yolunun bir fazilet değil bir hakikat olduğu hatırlatılır ve insan realitesi nazara verilir. Yapılan işlerde esas hedefin Allah rızası olduğu vurgulandıktan sonra ihlası kemiren güvelere mercek tutulur; insan aklının sınırlı olduğu, bu yüzden de metafizik bilginin ancak peygamberler yoluyla elde edilmesi gerektiği hakikati dile getirilir.

Zaman zaman temel usul kaideleri ya da bakış açılarına da yer verilir. Bu bağlamda günümüzde çokları tarafından savunulan, moda hâline gelen bir görüşe temas edilir: Tarihselcilik. Kur’ân’ın tarihselliğe ve tarihselci anlayışa kurban gitmemesi gerektiği konusunda ikazda bulunulur. Zira Kur’ân, her asrın derdine derman olacak şekilde her çağa indirilmiştir.

Çağ okumaları ve analizleri de dikkat çekicidir. Bu devrin, dünyayı bilerek ve isteyerek ahirete tercih etme çağı olduğu ifade edilir. Bu hastalıklarla mücadele adına, kendini Allah yoluna vermiş gönül insanı adanmışlara ihtiyaç olduğu vurgulanır. O adanmışların özellikleri belirtilirken birinci sırada ihlas ve kardeşlik gelir. İhlas ve kardeşliğin sağlanmasıyla Allah’ın yardımının ümit edilebileceği belirtilir. Bu çerçevede üzerinde durulan diğer bir konu, İslam’ın yüzünü karartanların durumu ve ışık yolcularına düşen ıslah vazifesidir. Söz konusu karartmalara karşı aydınlatma ve ıslah etme çalışmalarının en az çeyrek asır alacağı ifade edilir. Ardından sıkıntıların inkişaflara gebe olduğu vurgulanır ve böylece Kur’ânî bir hakikat ve tarihte çok tecrübe edilmiş bir gerçek ortaya konur.

Eserde ara ara bazı yanlış anlamalar da tashih edilir. Mesela diyalog çalışmalarını dinden taviz gibi görenlere, bunun Peygamber yolu olduğu örnekleriyle açıklanarak izah edilir. Devamında denge üzerine kurulu bir hayat teklifi yapılır. Sonrasında ise hizmette vazife almanın, aktif olmanın önemine, kenara çekilme düşüncesinin ne tehlikeli bir düşünce olduğuna değinilir. Hizmette emekliliğin olmadığı, insanın son nefesine kadar küçük de olsa bir şeyler yapabilme gayreti içerisinde bulunması gerektiği hatırlatılır.

Vazife şuuru üzerinde durulan diğer bölümde ise vazife almamanın veya vazifeyi bırakmanın arkasında hem rahmani hem de nefsani duyguların bulunabileceği vurgulanır. Önemli olan; kalbin atışlarının iyi yoklanması, nefsin isteklerine göre hareket edilmemesi, vazifeyi bırakmanın ya da vazife almamanın mutlaka mantıklı, tutarlı ve her şeyden önemlisi de rahmani bir düşünceye bağlı olmasıdır.

Geçmişteki kavimlerin helak olmasına sebep olan günahların hepsinin birden bugün işlendiği de vurgulanır. Fakat Allah, ümmet-i Muhammed’i bir rahmet cilvesi olarak helak etmemekte, bununla birlikte lokal olarak zalim ve fasıklar cezalandırılmakta, konumlarının hakkını vermeyen müminler de itap görmekte, musibete uğramaktadır. Bu konuyla bağlantılı olarak musibetlerin maddi sebeplerinin yanında manevi sebeplerinin de dikkate alınması gerektiği ifade edilir. Sonraki bölümde gayret-i diniye ile hırs arasındaki ince çizgiye dikkat çekilir. Din konusunda gayretli insanlara –dikkat etmediklerinde– hırsa düşebilecekleri ikazı yapılır.

Günümüzdeki en büyük eksikliklerden birinin, dava ve mefkûre adamı kıtlığı olduğu, çözmeye çalıştığımız problemlerin altında bu eksikliğin yattığı acı gerçeğine dikkat çekilir. Her türlü ayrılığın yaşandığı günümüzde kalblerin telifi adına gönül insanlarına çok vazife düştüğü, onların inkisar yaşasalar da ümitsizliğe düşmeden yollarına sevgiyle, şefkatle devam etmeleri gerektiği tembih edilir. Bu konuyu destekleyecek mahiyette kâinatta tesadüf olmadığı ve meydana gelen olayların bizimle mutlaka bir irtibatının bulunduğu ifade edilir. Bu irtibatı görebilmek için tefekkür ve muhasebe ile olaylara yukarıdan ve bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşmak gerektiği vurgulanır.

İlerleyen bölümlerde hizmet erlerine yönelik hareket stratejileri sunulur. Bu zamana kadar Allah’ın inayetiyle elde edilen başarıların devam etmesi için iyi düşünülmesi, kolektif hareket edilmesi, zamanın iyi okunması gerektiği vurgulanır. Yapılan her şeyin güzel olabileceği ama “Acaba başkaları tarafından da güzel olarak algılanıyor mu?” sorusunun mutlaka sorulmasının ve ona göre hareket edilmesinin zorunlu olduğu hatırlatılır. Ayrıca “Yapılan güzel işlerde sadece iyi niyet yetmez, bilgi ve araştırmak da gerekir. Yol almak istiyorsak iyi niyetle beraber bilgiye ve araştırmaya da ihtiyacımız var.” mealinde aydınlatıcı tespitlerde bulunulur.

Bütün zorluklara veya başarılara rağmen mütevazı olmanın bir Peygamber ahlakı, kibrin ise şeytana yakışan bir özellik olduğu ifade edilir. Her türlü gurura kapıları kapatmak ve takdir edilme hislerini bile şirk saymak gerektiği, kalbî hayata dair önemli ikazlardandır.

Eserde, “Keyfiyet çok önemlidir ama kemiyetsiz keyfiyet olmaz.” şeklinde bir uyarı vardır ki bunun üzerinde ayrıca durmak gerekir. Keyfiyet kemiyet karşılaştırılmasında keyfiyetin her zaman ağır basması gerektiği ifade edilir. Öte yandan keyfiyetin kemiyetsiz olmayacağı da vurgulanır. Hem hareket stratejisi hem de manevi hayat adına bu çok önemli noktaya işaret edilir.

Eserde son on yıldır yaşanan zorlu sürece de sık sık temaslarda bulunulur ve sürecin kahramanlarına bazı müjdeler verilir. İşte bu müjdelerden birkaçı: “Buradaki ölüm fermanları öbür tarafta kurtuluş vesikası olacaktır. Aziz olmak, müstağni olmaya ve dik durmaya bağlıdır.”

Sistemli okuma yapmak için öncelikle temel prensipleri özümsemek gerektiği, ardından çeşitli alanlarda kitap okunabileceği ifade edilir. Her alanda, o alanın temel disiplinlerini bilerek okuma yapmak gerektiği de dikkat çeken tespitlerdendir.

Günümüzdeki iman zayıflığına dikkat çekilerek çözümler sunulur: Bu büyük sorunun, “Daha yok mu?” anlayışıyla sürekli arayış içerisinde olarak, devamlı tefekkür ve okuma yapmak suretiyle giderilebileceği belirtilir. Bugünkü İslam dünyasındaki problemlerin çözümünün ise kıvama bağlı olduğu, kıvamın da Kur’ân ve Sünnet’le irtibata, steril ortamlarda bulunmaya ve hizmet etmeyle sağlanabileceği ifade edilir.

Hemen herkesi ilgilendiren miras meselesi, dinin ortaya koyduğu ölçüler çerçevesinde masaya yatırılır. Böylece zamanımızda bu konudaki farklı yaklaşımların isabetsizliği de vurgulanmış olur.

Büyüklüğün yolunun tevazudan geçtiği, gerçek büyüklerin hep mütevazı oldukları vurgulanır ve bu konuyla irtibatlı görülebilecek “en büyük kredinin güven ve itibar olduğu” tespitiyle esere nokta konur.

Bu kısa tanıtım yazısıyla sizleri kitap içinde özet mahiyetinde bir gezintiye çıkardık. Gerisi, dikkatli ve tahkikli okumalarınıza kalıyor. Kim bilir, okurken neler duyup yaşayacaksınız!

Eseri yayına hazırladığımız günlerde muhterem Hocamızın ruhunun ufkuna yürüdüğünü öğrendik. O, ilim, ibadet, tefekkür ve hizmet dolu bir hayat yaşadı. Pek çok insana rehber ve ilham kaynağı oldu. Ve sonunda hep arzuladığı Rabbisine kavuştu. Hocamız, bu dünyadan ayrıldı, vuslata erdi ama inancımız odur ki ilmî, fikrî ve manevi mirası yaşamaya devam edecektir. Rahmeti Sonsuz Rabbimizden, Hocaefendi’yi rahmetiyle kuşatmasını, Firdevs’iyle sevindirmesini, Efendimiz’le (sallallahu aleyhi ve sellem) beraber kılmasını diliyoruz.

Süreyya Yayınları