MUSİBETLERİN ÖĞRETTİKLERİ
Kur’ân-ı Kerim, yüzlerce âyet-i kerimesinde geçmiş kavimlerin kıssalarına, bunların bir kısmının işledikleri günahlara, peygamberleriyle girdikleri mücadelelere ve düçar oldukları musibetlere, bazılarının neticede nasıl helak edildiklerine yer verir. Helak edilen kavimlerin ortak özelliği, Allah tarafından kendilerine bildirilen hakikatleri inkâr etmeleri, peygamberlerinin mesajını kabul etmemeleri, daha ileri giderek onları yalanlamaları ve yaptıkları hataları, işledikleri günahları ve haksızlıkları inkârda ısrar etmeleridir. Bununla birlikte ilgili âyetler dikkatle tetkik edildiğinde her kavmin kendine has bir kısım karakteristik özelliklerinin olduğu, bunun inkârlarına da yansıdığı görülür.
Mesela Hz. Nuh (aleyhisselam) kavmi, sevdiği bazı insanlara bağlılık göstergesi olarak Vedd, Suvâ, Yeğûs, Yeûk ve Nesr gibi isimler verdiği putlara tapıyor, Allah’a şirk koşuyordu. Hz. Hûd (aleyhisselam) kavmi, kayaları yarıp içlerine binalar yapan, tabiata âdeta meydan okuyan güçlü kuvvetli insanlardan oluşuyordu. Zamanla bu kavmin fertleri sahip oldukları bu güce aldanmış, hâşâ ve kellâ, Zât-ı Ulûhiyet’e meydan okumuş, günümüzdeki bir kısım natüralist ve materyalistler gibi bir ilhad ve inkâra saplanmışlardı. Hz. Salih (aleyhisselam) kavmi, metafizik mülahazalara kapalı yaşayan, mucizelere inanmayan, ilahi iradenin hâkimiyetini kabul etmeyen bir topluluktu. Hz. Lût’un (aleyhisselam) kavmi ise insanın mükerrem yaratılışına aykırı bir yol tutmuş, farklı bir ahlaksızlık ve sapkınlık içine girmişti. Peygamberlerin yaptıkları çağrıya cevap vermeyen, küfür ve dalalette ısrar eden bu kavimler, toplu helake maruz kalmışlardır.
Günümüzde İşlenen Günahların Boyutu
Günümüz dünyasına bir göz atılacak olursa geçmiş kavimlerin işledikleri mesavi, masiyet ve melanetin tamamının (günah, isyan ve ahlaksızlık) bugün fazlasıyla yapıldığı görülür. Bununla beraber Cenab-ı Hak, ahir zaman ümmetini toplu olarak helak etmeyeceğini vadetmiştir. Onları ne Hz. Nuh kavmi gibi suda boğmuş ne Âd kavmi gibi şiddetli bir fırtınayla yerle bir etmiş ne Hz. Salih kavmi gibi korkunç bir sayhayla yerin dibine batırmış ne de Sodom ve Gomore gibi üzerine gökten taş yağdırmıştır. Diğer taraftan, yoldan çıkan zalimleri ve fasıkları cezalandırmak veya uygun olmayan hâl ve tavırları sergileyen müminleri ikaz etmek maksadıyla bir kısım bela ve musibetlere düçar kılmıştır/kılmaktadır.
Evet, Cenab-ı Hak, Zât-ı Ulûhiyet’inin hukukunu tanımayan, kâinatın hukukuna tecavüz eden, yeryüzünde canlı cansız bütün varlıkların ve nihayet insanların hakkına giren, farklı haksızlıklar ve zulümler irtikâp edenleri umumi bir helake maruz bırakmasa da lokal olarak cezalandırabilir. Allah’ı inkâr etmenin asıl cezası ise ahirettedir. Allah mahlukatın hukukuna tecavüz edildiği takdirde mazlum ve mağdur duruma düşen kullarını rahatlatmak, ferahlatmak, yüreklendirmek ve onlara bir ümit mesajı vermek için dünyada da zalimleri cezalandırabilir.
Günümüzdeki küfür ve küfrana, zulüm ve haksızlıklara, isyan ve günahlara baktığınızda Hz. Ebû Bekir gibi “Mâ ahlemeke ya Rabbenâ!” (Ne kadar da Halimsin Sen ey Rabbim!)1 demekten kendinizi alamıyorsunuz. Önceki kavimlerin helakine sebep olan günahların hepsi bugün işleniyor. Hz. Lût kavminin bir senede işlediği fuhşiyat ve münkerat günümüzde belki de bir günde işleniyor. Pek çok yerde pek çok küfür ve ilhadın içine dalınıyor. Türlü türlü zulümlerle en temel insan hakları çiğneniyor. Allah’a dil uzatılıyor, Peygamber’e, Kur’ân’a, Allah diyenlere ilişiliyor. Kimi şeytana tapıyor, kimi cinlerle insanların kaderini belirlemeye çalışıyor. Hatta bir kısım sapıklıklar din perdesi altında icra ediliyor. Daha ne melanetler ne melanetler işleniyor. İmam Gazzâlî’nin “Mühlikat” başlığı altında ele aldığı2 ne kadar mesavi varsa bugünün dünyasında hepsini görmek mümkün.
Bütün bunlara şahit olan pek çok kimse, Allah’ın bunlara hak ettikleri cezayı vermesini ister. Ne var ki kaderin çarkları bizim keyfimize göre işlemiyor. Allah, Ahkemü’l-Hâkimîn’dir; her işi hikmetlidir. Herkesin hükmünün üstünde O’nun hükmü vardır. Kime nasıl muamele edeceğini, kimi cezalandırıp affedeceğini de ne zaman cezalandıracağını da en iyi O bilir. Mühlet verir, imkân tanır ama mevsimi geldiğinde bir kısım sıkıntı ve belalara maruz bırakmak suretiyle uyarır, ikaz eder ve nihayet cezalandırır. Kur’ân’ın ifadesiyle pek çok günahı da affeder.3
Felaketlere Metafizik Açıdan Bakabilmek
Tsunami, kuraklık, sel ve deprem gibi arzi ve semavi afetlerin tabiî ve maddi sebepleri olabilir; fakat her şeyi tabiî sebeplerle izah etmek eksik bir yaklaşımdır. Tabii ki kâinatta cereyan eden hadiselerin çoğu zaman tabiat kanunları açısından bir izahı vardır. Bilim de zaten bunun için vardır. Cenab-ı Hakk’ın kâinata vazettiği bu kanunları ortaya çıkaracak, ona göre vaziyet alacak, bizim irade ve tercihlerimize bakan fiillerimizi onları dikkate alarak ortaya koyacağız. Ancak bu işin bir yönüdür. Diğer yönü itibarıyla fiziki mülahazaların ötesine geçip metafiziği de görebilmek, işin arka planına da bakabilmek, hadiselerin meydana gelişinin ve zamanlamasının üzerindeki hikmetleri de anlamak gerekir. Zira fiziki ve maddi olayların arkasında bir de manevi sebepler vardır. Allah’ın kâinata mutlak hâkim olduğuna, yeryüzündeki bütün varlıkların onun hâkimiyeti ve tasarrufu altında bulunduğuna inanıyorsak meydana gelen hadiselerin de O’nun takdirine bağlı gerçekleştiğini kabul etmeliyiz. Bir insanın hem Allah’ın varlığına ve rububiyetinin genişliğine inanıp hem de bu mülahazaları görmezden gelmesi akide açısından büyük bir çelişkidir. Ne var ki bunları görebilmek ve idrak edebilmek de itikatta natüralizm ve pozitivizmden sıyrılmaya, tevhid akidesine bağlı olarak Allah’a sağlam inanmaya bağlıdır.
Cenab-ı Hak musibetleri bazen şefkat tokadı olarak gönderir; bunlarla kullarını uyarır, onlara girdikleri yolun yanlış olduğunu söyler, bazen Allah’ı unutarak bohemce bir hayata dalan kimseleri cezalandırır, bazen kullarını felaketler karşısında sarsılan ve devrilen kimselerin imdadına koşturarak yeniden toplum fertleri arasında birlik ve beraberliğin, kaynaşma ve dayanışmanın oluşmasını sağlar. Vicdanlardaki şefkat ve merhamet, minnet ve şükran hislerini canlandırır. Duygu ve düşünce olarak pörsümüş, solmuş, renk atmış kişileri canlandırır. Zahiren onlara kaybettirir ama yaşanan felaket vesilesiyle öyle bir dalga oluşturur ki bununla hadiselerin akış mecrasını değiştirir, insanları yeniden düşünmeye, duymaya, yaşadığı hayatın farkına varmaya sevk eder.
Allah’a inanan müminler bir taraftan zahirî yüzü çirkin bu tür hadiselerin altında yatan ilahi hikmetleri anlamaya çalışmalı, diğer yandan da tevbe ve istiğfarla yeniden O’na yönelmelidirler. Zira sıkıntı ve belaların önemli bir sebebi de günahlar, isyanlar ve zulümlerdir. Kimileri kötülüklere zemin hazırlıyordur, kimileri çağrıda bulunuyordur, kimileri yardım ediyordur, kimileri elinde imkân varken seyirci kalıyordur, kimileri de doğrudan irtikâp ediyordur (doğrudan kötülük yapıyordur). Allah da zamanı geldiğinde bunda rolü olanları, derecelerine göre hak ettikleri cezaya çarptırır. Fakat umumi bir ceza geldiği zaman, ceza sadece, âyetin ifadesiyle zalimlere münhasır kalmaz.4 Bu, imtihan sırrına zıt olur. Ancak herkes, uhrevi neticeler açısından, bulunduğu konuma göre muamele görür; gelen musibetle zalim zulmünün cezasını çekerken masum ve mazlumlar da çektikleri sıkıntılar sebebiyle günahlarından temizlenir, Allah katında ve ahirette onların dereceleri artar, ulvi mertebelere çıkarlar. Bediüzzaman’ın İkinci Cihan Harbi münasebetiyle söylediği gibi zalimler vefat edince mazlumlar, onların zulmünden kurtulmuş olurlar, masumlar vefat ettiğinde ise bir nevi şehitlik makamına yükselirler.5 Herkes istihkakına (liyakatine) göre mazhariyet veya maruziyet yaşar.
İstiğfara ve Muhasebeye Yönelmek
Yağmura rahmet deriz. Zira o, Allah’ın rahmetinin tecessüm etmiş hâlidir. Ehlullah her yağmur damlasıyla birlikte yeryüzüne bir tane meleğin indiğini söyler. Fakat yeryüzüne inen damlalar bizim günahlarımızla karşılaştığında farklı bir hâl alabilir; sele sebep olabilir, rahmet iken gazaba dönüşebilir. Bazen de bulutlar taşıdıkları yağmur damlalarını insanlardan kıskanır, Allah’ın rahmeti yeryüzüne hiç inmez ve bu sefer de kuraklık yaşanır. Bu tür durumlarda, inanan gönüllere düşen vazife, tevbe ve istiğfar ile Allah’a dönmek, yalvarıp yakarmaktır. Bir kuraklık mı oldu, çoluk çocuğumuzu da yanımıza alarak yağmur duasına çıkmalı ve yüreğimiz hoplayarak bir iki gün, bir iki hafta O’na yalvarıp yakarmalı, ağlamalı sızlamalıyız. Zira her şeyin zimamı O’nun elindedir. O murat buyurursa tabiatın çehresi değişir. Birileri bu tür mülahazaları önemsemeyebilir, hafife alabilir; önemli değil. Mümin, her şeyin, Rabbinin tasarrufunda olduğuna inanan, bunu kalbinin derinliklerinde duyan insandır.
Sağlam bir mesnedi var mı bilemiyoruz; Seyyidina Hz. Musa (aleyhisselam) zamanında şiddetli bir kuraklık olur. Hz. Musa da inananları yanına alarak yağmur duasına çıkar. Kaç gün boyunca duaya devam ederler ama bir türlü yağmur yağmaz. Hz. Musa, acz ve fakrını Cenab-ı Hakk’a arz ederek bunun sebebini sorar. Hak Teâlâ, aralarında bulunan günahkâr biri yüzünden yağmur vermediğini söyler. Hz. Musa onun kim olduğunu sual etse de Cenab-ı Hak, kulunun ayıbını ifşa etmeyeceğini bildirir. Bunun üzerine Hz. Musa ashabından toplu olarak Allah’a tevbe ve istiğfar etmelerini talep eder. Cenab-ı Hak da rahmetini gönderir. Hakeza Hz. Ömer, bir kıtlık yaşandığında başını yere koyar, “Allah’ım benim günahlarım yüzünden ümmet-i Muhammed’i helak etme!” der.6
Yaşanan bir felaket karşısında acaba kaç müftü efendi, kaç imam efendi cemaatini toplamış, “Allah belki günahlarımızdan ötürü bizi cezalandırıyor. Gelin, ne olur, bugün sabaha kadar hacet namazı kılalım, ellerimizi açıp Allah’a yalvaralım, ‘Allah’ım bizim günahlarımız yüzünden ümmet-i Muhammed’i mahvetme!’ diyelim.” şeklinde bir çağrıda bulunmuştur? Yaşanan kuraklıkları, depremleri, tsunamileri kendi günahlarına bağlayan, bunlar karşısında ciddi bir nefis muhasebesi yapan kaç tane hakiki mümin vardır?
Bela ve sıkıntıları birilerine fatura etmemiz gerekiyorsa önce kendimize, zulüm ve haksızlıklarımıza bakmalıyız. Neylersiniz ki bunları anlayamayacak ölçüde derin bir gaflet içindeyiz. Allah türlü türlü belalar gönderiyor ama biz yine de nefsimizle yüzleşmiyor, yaptığımız hata ve günahları gözden geçirmiyor, tevbe etmiyor, O’na dönmüyoruz. Gafletten kurtulmadığımız, uykudan uyanmadığımız sürece ilahi ikazlar gelmeye devam eder, başımızdan bela musibet eksik olmaz. Bunları dua ve istiğfarla, tazarru ve niyazla değil de körlük ve nankörlükle karşılarsak musibeti ikileştirmiş oluruz.
Son olarak şunu da ifade etmek gerekir ki dua, sadece sıkıntılı zamanlara münhasır değildir. Efendimiz’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hayat-ı seniyyelerine bakılacak olursa, duanın bütün bir hayatın içine serpiştirildiği görülür. Her fırsatta dua vesilesiyle Cenab-ı Hakk’a aczimizi, zaafımızı ifade eder, O’nun havl ve kuvvetine sığınırsak, bu hâlimiz inşallah bela ve musibetlere karşı paratoner vazifesi görür. Bu yüzden gönlümüzden tazarru ve niyazı, dilimizden duayı eksik etmemeliyiz. İnsanlara karşı olabildiğince müstağni olmak gerekirken, Allah karşısında aczimizi, fakrımızı, zayıflığımızı hâl-i pürmelalimizi ortaya koymamız esastır. Semavi, arzi afetleri duayla karşılayalım, onlara karşı duayla sütreler ve siperler oluşturalım ve böylece onların zararlarından emin ve azade kalalım.