GERÇEK BAŞARI VE KIVAMIN KORUNMASI
Soru: Gönüllüler hareketinin vesile olduğu eğitim ve öğretim faaliyetlerine bakıldığında bilim olimpiyatları gibi alanlarda ciddi başarıların elde edildiği görülüyor. Adanmışlık ruhu ve insani faziletler açısından da istenen seviyede bir başarıya ulaşıldığı söylenebilir mi? Bu konudaki –şayet varsa– eksikliklerin sebepleri nelerdir?
Cevap: Takdir edilen, başarılı görülen işlerin arkasında bildiğimiz, bilemediğimiz pek çok faktör vardır. Mesela sistemli çalışma, iyi bir performans ortaya koyma, ciddi bir azim, ceht ve kararlılık sergileme, meşveret ruhu ve kolektif şuur esaslarına bağlı hareket etme gibi faktörler meselenin elle tutulan, gözle görülen dış yüzüne aittir. Bu görünür esasların yanında insanın iç dünyasıyla alakalı hususlar da vardır ki bununla ilgili kesin bir hükme varmak mümkün değildir. Mesela insanların iç dünyaları itibarıyla kendilerini ifade etme maksatları, yaptıkları hizmetleri kendi hesaplarına bağlı götürüp götürmedikleri ve Allah’la olan münasebetleri hakkında kesin bir yargıda bulunamayız. Biz hem zahire göre amel etmek hem de başkaları hakkında hüsnüzanda bulunmakla sorumluyuz. Bundan dolayı ortaya konulan bütün başarıların mimarlarının samimi olduklarına inanır, hakikatine muttali olamadığımız meselelerde “Yarıp kalbine mi baktın!”1 tehdidini hatırlayarak başkalarının iç dünyasını sorgulamaktan sakınırız. Zira iç âleme ait bu tür hususiyetler tamamen Allah’la kişiler arasındadır, dolayısıyla bizim hüküm verme alanımızın dışında kalmaktadır. Şayet bu konuda bir endişemiz varsa ellerimizi açar, اَللّٰهُمَّ يَا مُحَوِّلَ الْحَوْلِ وَالْأَحْوَالِ حَوِّلْ حَالَنَا إِلَى أَحْسَنِ الْحَالِ “Ey esmâ-i hüsnâsının ve sıfât-ı ulyâsının değişik tecellileriyle kullarını hâlden hâle sokan Allah’ım! Lütfunla, inayetinle, kereminle bizim hâlimizi de en güzel hâle tahvil eyle.” deriz.
Eğitim gönüllülerinin performansına ve bu performansın devamlılığına bakıldığında, bunların arka planında ciddi bir meşakkat, zamana sabır gibi katlanılması zor durumlar olduğu görülmektedir. Bu sebeple bütün bu işlerin gösterişe, alâyişe ve şova bağlı yapılabileceğine ihtimal vermek zordur. Hususiyle yurtdışında hizmet eden insanların karşı karşıya kaldıkları sıkıntılara bakıldığında bu hizmetlerin çok ciddi bir inanmışlığa ve adanmışlığa bağlı olduğu anlaşılacaktır. Netice itibarıyla zahirle hükmetme ve hüsnüzanda bulunmanın yanı sıra yapılan hizmetlerin zorluğu açısından da mesele değerlendirildiğinde, ilim, irfan yolunda ortaya konan bu işlere sahip çıkanların, inanmış ve samimi insanlar olduklarını düşünmek iktiza eder.
Emanet ve Sorumluluk Şuuru
Eğitim gönüllüleri, Allah’ın izni ve inayetiyle, sahip oldukları fazilet ve meziyetleri gönül dili, hâl şivesiyle temsil etmek suretiyle dünyanın değişik yerlerinde sulh adacıkları oluşturmak, farklı kültürler ve anlayışlar arasında hoşgörü ve diyalog köprüleri inşa etmek istiyorlar. Bu şuna benzetilebilir: İnsanlar, bazı jeolojik hadiseler karşısında bir kısım dalgakıranlar oluşturup bir yerdeki felaketin başka bir yere ulaşmasını ve oradaki insanların da bu felaketten etkilenmesini engellemeye çalışır. Bunun gibi bu adanmış ruhlar da farklı toplumlar ve kültürler arasında şartlanmışlık, ön yargı ve cehaletten kaynaklanan çatışmaları engelleme adına dalgakıranlar oluşturmak, kitle psikolojisiyle daha da alevlenebilecek bu tür olumsuzlukların yayılmasına engel olmak için eğitim ve diyalog faaliyetlerinde bulunuyorlar. İşte kendilerini böyle bir misyonu eda etmeye adamış insanların manevi açıdan da çok donanımlı olmaları gerekmektedir ki böyle ağır bir emaneti taşıyabilsinler. Evet, onların Allah’a iman ve tevekkülleri çok güçlü olmalıdır ki her bir hadise karşısında bütün başarı ve muvaffakiyetlerin Allah’tan, olumsuz bir kısım hadiselerin ise kendi su-i taksirlerinden (kusur ve eksiklerinden) kaynaklandığının farkına varabilsinler. Başkalarının onlar hakkında suizan ile hüküm vermeleri ve “Acaba bu olumsuzluklar onların hangi hatalarının neticesi?” şeklinde düşünmeleri elbette ki doğru değildir. Fakat Kur’ân-ı Kerim ve Sünnet-i Sahiha’nın bu konudaki sarih ifadelerinden de anlaşılacağı üzere insanın, başına gelen maddi manevi her türlü olumsuz hadiseye kendisinin sebebiyet verdiğini bilmesi gerekir.
Niyet Duruluğu
İnsanın görünen maddi hata ve kusurlarının belli olumsuzluklara yol açması gibi niyet bozukluğu, konumunun hakkını veremeyip nefsani arzulara yönelmesi ve kendi çıkarlarına odaklanması da kader-i ilahi tarafından o kişinin cezalandırılmasına ve bazı falsolar yaşamasına neden olabilir. Aslında sadece sebebiyet verme mevzuunda değil, genel itibarıyla işlerin hâsıl olup olmaması mevzuunda da fiziksel faktörlerin yanında metafizik durumlar da etkilidir. Bizim fizik ötesini görmememiz neticeyi değiştirmez. Zaten bizim gördüğümüz, sadece hadiselerin sebepler dünyasına bakan yanıdır. Mesela tohumu toprağa atmak, fizik âlemi içinde cereyan eden bir hadisedir. Fakat bu tohumun rüşeym hâlinde topraktan çıkmasında, burada göremediğimiz daha başka sebepler de rol oynamaktadır. Biz toprağı, suyu, güneşin şualarını görsek de tohumun kuvve-i inbatiyesine (büyüme gücü) şahit olamıyoruz. Hatta sebepler dünyasında yer almasına rağmen tohumun büyümesinde etkili olan havayı bile göremiyoruz. Aynen bunun gibi insan ve toplum hayatında cereyan eden hadiselerin de fizik âlemine ait yönlerinin yanı sıra fizik ötesi âleme ait yönleri de bulunmaktadır. Mesela bazı güzel neticelerin hâsıl olması adına, azim, kararlılık, temadi duygusuna bağlı kalma, ihlas, samimiyet, vefa, dik durma, yüce bir gaye-i hayale bağlı hareket etme, Cenab-ı Hakk’ın irade ve meşietine saygılı olma gibi şeyler öyle manevi sebeplerdir ki belki bunların her birinin maddi sebeplerin ötesinde müessiriyeti vardır. Mesela Cenab-ı Hakk’ın, çocukluğundan itibaren hep güzel düşüncelerle oturup kalkan ve çok büyük hülyalar peşinde koşan bir insanın bu düşünce ve hülyalarını, mevsimi gelince nasıl fiilî bir iş hâlinde kabul buyuracağını ve onun önünü açarak ona tahayyül ettiği şeyleri gerçekleştirme adına nasıl imkânlar lütfedeceğini bilemeyiz.
Bunun tersi de mümkündür. Yani kötü duygular, bulanık niyetler, içten hesaplı hareketler, haset ve kıskançlıklar menfi bir kısım neticelerin ortaya çıkması adına önemli birer sebeptir. Mesela hasetle alakalı Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) bir hadis-i şeriflerinde, إيَّاكُمْ وَالْحَسَدَ فَإِنَّ الْحَسَدَ يَأْكُلُ الْحَسَنَاتِ كَمَا تَأْكُلُ النَّارُ الْحَطَب “Haset etmekten sakının! Zira ateşin odunu yiyip bitirdiği gibi haset de iyilikleri yer bitirir.”2 buyurmak suretiyle hasedin yapılan güzel amelleri nasıl zayi ettiğine dikkatleri çeker. Demek ki içteki çekememezlik duygusu öyle bir Allah belasıdır ki sizin yapmış olduğunuz güzel amelleri yiyip bitirir. Mesela birisi sırf kıskançlıktan ve çekememezlikten dolayı sevmediği insanların hizmetlerini engellemek için bir tepki olarak okul yapar. Fakat onun içindeki bu menfi duygu, bir gün o okulun ya manen ya da maddeten cayır cayır yanmasına sebebiyet verir. Yani Cenab-ı Hak, niyeti bozuk olduğundan dolayı o insanın içindeki bu olumsuz duygularla onu cezalandırır. Ancak kendini hasedin ve kıskançlığın girdabına kaptırmış insanların bu tür manevi sebepleri anlamaları mümkün değildir.
Dolayısıyla diyebiliriz ki tevfik-i ilahiye ulaşma yolunda manevi sebepler de en az maddi sebepler kadar önemlidir. Ne var ki Hazreti Pîr’in ifadesiyle “Her şeyi maddede arayanların akılları gözlerindedir, göz ise maneviyatta kördür.”3 Hâlbuki insan basar (maddi göz) yanında bir de basirete (kalb gözü) bağlı şeylerin olduğunu hiçbir zaman unutmamalıdır. Basiretin arkasında idrak, ihsas, ihtisas, iman, Allah’ı bilme duygusu, ilham ve varidatlar vardır. Bunların mevcudiyetleri görmezlikten gelinemez. Bazıları bunların farkında olmasalar bile öyle insanlar vardır ki manevi unsurları çok iyi tanır, bilir, onların dilinden anlar ve âdeta fiziki bir objeyi elde çeviriyor gibi onları ellerinde evirip çevirir.
Gerçek ve kalıcı başarı için kendini Allah’a adamış insanların tevfik-i ilahiye ulaştıran maddi ve manevi sebepleri çok iyi bilmeleri ve bu sebeplerin sınırlarının nerede başlayıp nerede bittiğinin şuurunda olmaları gerekir. Başka bir ifadeyle, adanmış ruhlar hizmet adına değişik yerlerde planlar yapmalı, okul ve üniversite gibi kurumların açılmasıyla ilgili projeler geliştirmeli ve bütün bunlarla dünyanın dört bir yanında ruhlarının ilhamlarını müstaid (ilhamı almaya hazır) gönüllere duyurmaya çalışmalıdır. Aynı zamanda manevi kıvam mevzuunda da onların tam tekmil hazırlıklı olmaları gerekir. Ayrıca bir kısım olumsuz hadiseler karşısında sarsılmama, yılmama ve Allah’ın izni ve inayetiyle, fırtınalara karşı dimdik ayakta durabilme de manevi saiklerin kıymetini bilmeye bağlıdır.
Kıvamda Süreklilik
Günde birkaç defa kendi nefsiyle yaka paça olan ve aklından geçen günahları bile affetmeyecek ölçüde mert oğlu mert davranan mana erleri, sürekli rehabilitasyonlarla kendileriyle beraber arkadaşlarının da seviyesini yükseltmeli ve manevi kıvamlarına temadi kazandırmalıdır. Zira kıvamı yakalamak kadar onda temadi de çok önemlidir. Bazen insan öyle manevi makamlara ulaşır ki varlığı çok farklı duyar, çok farklı görür, çok farklı hisseder ve çok farklı değerlendirir. İhsan şuuruyla oturur kalkar ve her an Allah tarafından görüldüğünün farkındadır. Fakat önemli olan bu his ve şuurun devamlılığıdır. Çünkü aradaki inkıtalar (kesintiye uğramalar) bazen çok ciddi kazanımları bir anda alır götürür. Bu açıdan bir taraftan kıvam kazanılmalı, diğer taraftan da hangi konum elde edilmişse, o konumda kıvamın temadisi sağlanmalıdır.
Hâsılı, siz maddi sebepler açısından çok güçlü olsanız, hatta elinizde fezayı bile kontrol altında tutacak uydularınız bulunsa, yine de bütün bunlar hak rızasına ulaşma adına meselenin sadece bir yanını teşkil eder. Bilmelisiniz ki sizin asıl güçlü yanınız, gücü sonsuz olan Allah’ın havl ve kuvvetine itimat etmeniz ve O’nunla münasebetinizi hep güçlü tutmanızdır. Bence adanmış ruhlar birbirlerine hep bu hakikati telkin etmeli ve bu hakikat istikametinde hayatlarını örgülemelidirler.