VAZİFE ŞUURU

Soru: Herhangi bir konumda vazife yapan bir kişinin, kendini yeterli görmediği veya bulunduğu konumun hakkını veremediği mülahazasıyla vazifesini bırakmak istemesi doğru bir düşünce midir?

Cevap: Bir kimsenin eda etmiş olduğu vazifeyi bırakmasının altında yatan farklı sebepler bulunabilir. Öncelikle bunların insafla, hakkaniyet düşüncesiyle, akl-ı selimle ve vicdanın hassas terazileriyle değerlendirilmesi ve buna göre bir neticeye varılması gerekir. Zira bu tür düşüncelerin kaynağı rahmani olabileceği gibi nefsani ve şeytani de olabilir. Bazı misaller üzerinden konuyu anlamaya çalışalım:

Bir kişi düşünün ki çok sayıda insanın gözünün içine baktığı bir konumda bulunuyor. Bu kişinin, duruşuyla, sözleriyle, temsiliyle, tavır ve davranışlarıyla arkasında yer alanların kuvve-i maneviyelerini takviye etmesi de onları ümitsizliğe ve karamsarlığa sürüklemesi de mümkün görünüyor. Özellikle takviye ve desteğe ihtiyaç duyan kimseler değer verdikleri ve örnek aldıkları bu tür insanların rehberliğine bağlı yaşamak isterler. Bu çizgide yaşayan insanların en azından belli bir zaman dilimi için teşvik edilmeye, gayrete getirilmeye ve motivasyona ihtiyaçları vardır. Henüz vakti gelmeden böyle bir destek kesilirse insanlar kendilerini gevşekliğe veya ümitsizliğe kaptırabilirler. Bu açıdan topluma yön verme konumunda bulunan kimselerin, temsil ettikleri konumun ağırlığını ve gereklerini bilmeleri ve buna göre bir duruş sergilemeleri önem arz eder.

Önemli Bir Adım: Kenara Çekilme

Kendisine tevdi edilen vazifenin ağırlığının farkında olan bir kişi bulunduğu konumun hakkını veremediğini, kenara çekilmesinin kendisinden daha müsait ve müstait fıtratların önünü açacağını düşünebilir. Temsil ettiği konum ve makamı ehil insanlara bıraktığında yapılan hizmetlerin katlanacağına inanabilir. Bazıları da henüz tavzif edilmeden bu tür mülahazalarla vazifeden uzak durabilir. Kendisinden daha kabiliyetli, daha kudretli kişilerin vazifeyi layıkıyla yapacağını düşünebilir, ehil insan arayışı içine girebilir ve kendi yerine bulduğu insanları teklif edebilir. Tıpkı halifelik teklif edilen Hz. Ömer’in, kendisinden daha layık olduğuna inandığı Hz. Ebû Bekir’in elini tutup ona biat etmesi gibi. Hakperestlikle yapılan bu tür bir davranış en yüksek takdire şayandır.

Bazı kimseler de kenara çekilmedikleri takdirde birtakım ihtilaf ve iftirakların yaşanacağından endişe ederler. Birlik ve beraberliğe zarar vermemek için vazifeyi bir başkasına bırakmayı uygun görürler. Bu da makbul bir yaklaşımdır. Tıpkı Ebû Ubeyde İbn Cerrah’ın komutanlığı Amr İbn Âs’a bırakması gibi. Allah Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem), bazı Arap kabilelerinin üzerine Amr İbn Âs komutasında bir seriyye gönderir. Düşmanın saldırı için büyük bir hazırlık yaptığı anlaşılınca Medine’den yardım istenir ve Allah Resûlü de Ebû Ubeyde komutasında ikinci bir birlik daha gönderir. Bu kuvvetler bir araya geldiğinde orduyu kimin komuta edeceği konusunda bir fikir ayrılığı yaşanır. Çok hasbi bir insan olan Hz. Ebû Ubeyde, komutanlığın kendisine ait olduğunu düşünse de ihtilafı önlemek için vazifeyi Hz. Amr’a bırakır. Bu hareketiyle aynı zamanda Amr İbn Âs gibi bir askerî ve siyasi dâhinin gücünü de arkasına almış olur.

Vazife ve Mazeret İlişkisi: Beklentiler ve Gerçekler

Öte yandan bazı kimseler de vardır ki kendilerine tevdi edilen vazifeyi başka bir sebeple bırakıp kenara çekilirler. Buna mazeret olarak da temsil ettikleri makamı dolduramadıklarını gösterebilirler. Bazen aradıklarını bulamamaları, beklentilerinin karşılanmaması, arzu ettikleri itibar ve takdiri görmemeleri onları mazeretler ileri sürerek vazifelerini terk etmeye sevk edebilir. Böyleleri işin başında bir kısım beklentilerle vazife almışlardır. Bunların kendilerine göre bir kısım iç hesapları vardır. Bunlar gerçekleşmediğinde, onlar açısından vazifeye devam etmenin de bir anlamı kalmaz.

Bazen de ortaya konulan hizmetlerde arzu edilen başarılar yakalanamaz. Bütün gayret ve çabalara rağmen yapılan işlerden bir türlü istenen netice alınamaz. Ya da hesapta olmayan bir kısım sebeplerle falso ve fiyaskolar yaşanır. Bu durumda herkesin kendisini hesaba çekmesi, Allah’la münasebetlerini gözden geçirmesi gerekirken, bazıları atf-ı cürümlere girer, etrafta suçlu arar. Bu tarz insanlar başarısızlıkları hep çevrelerindeki insanlara bağlama eğilimindedirler. İçten içe hep başkalarını suçlarlar. Suizanna kilitlenir, sürekli beraber oldukları insanların hata ve kusurlarını sayıp dökmeye başlar ve onlarla yol yürünemeyeceğini iddia ederler. Sonra daha da ileri giderek onların vefa ve sadakatlerini sorgularlar. Fırsatını buldukları anda da bir kısım bahanelerle kenara çekilir ve arkadaşlarını yalnız bırakırlar.

Görüldüğü gibi bunların hepsi birbirinden farklı yaklaşımlardır. Vazifeyi bırakmak isterken samimi hislerle bir fedakârlık mı ortaya konuyor yoksa vazifeden kaçılıyor, alan boş bırakılıyor ve mazeretler ileri sürülerek yalan mı söyleniyor? Bu konuda herkesin vicdanına müracaat etmesi, içinin sesine kulak vermesi ve gerçek niyetini gözden geçirmesi gerekir. El âlemi idare etmek, aldatmak kolay olsa da kendimizi aldatamayız. Ayrıca biz, o açığa vurmadıkça, bir başkasının niyetini, maksadını, hedefini de bilemeyiz. Sinelere nigehban olan yalnız Allah’tır.

İstişare ve Motivasyon Takviyesi

Üstlendiğimiz vazifelerle ilgili nasıl bir mülahazaya sahip olursak olalım, mutlaka konuyu ehil insanlarla istişare etmeli ve nihayet en doğru stratejiyi belirlemeye çalışmalıyız. Belki samimi niyetlerle hareket ediyor olabiliriz ama vazifeyi bırakmak arkamızda büyük bir sarsıntının yaşanmasına, telafisi zor bir boşluğun oluşmasına yol açacaktır. Bazen kritik dönemlerde yapılacak bir görev değişimi farklı komplikasyonlara sebep olabilir. Dolayısıyla genel hukuku ilgilendiren konularda şahsi inisiyatiflerle hareket edemeyiz. Bu açıdan, düşünce ve kanaatlerimizi mutlaka istişare etmeli, kolektif görüşlere başvurmalı ve en doğru karara ulaşmaya çalışmalıyız.

Bu konuda insanları tavzif ve istihdam etme makamında duran kimselere de önemli sorumluluklar düştüğü unutulmamalıdır. Önemli vazifeleri yüklenmiş insanların moral ve motivasyon olarak desteklenmeye ihtiyaçları vardır. Zira işler her zaman yolunda gitmeyebilir, farklı zorluk ve sıkıntılarla karşı karşıya gelebilir ve üstlendiğimiz sorumlulukların ağırlığı altında ezilebiliriz. Bu durumda, destek ve takviye verebilecek insanların devreye girmesi gerekir. Onlar, daha fedakâr bir tutum sergileyip görev başındaki insanları üstlendikleri vazifelerle baş başa bırakmamalı, hatta onların bu konuda yalnız oldukları hissine kapılmalarına dahi müsaade etmemelidirler.

Vazifeyi Başkalarına Bırakmak, Hizmetin Sürekliliği