KONUMUN HAKKI

“Ey Peygamber hanımları! Siz herhangi bir kadın gibi değilsiniz. Eğer hâlinize layık bir takva ile korunacaksanız, (namahrem erkeklerle konuşmak zorunda kaldığınızda bir başka mümin kadından daha fazla dikkatli olun) ve cilveli bir eda ile konuşmayın ki kalbinde fesat bulunan bir kimse ümide kapılmasın. Konuşurken size yaraşır şekilde ciddiyet ve ağırbaşlılıkla söz söyleyin, ölçülü konuşun. (Dışarı çıkmanızı gerektiren mecburi bir sebep olmadıkça) vakarla evinizde oturun. (Mecburi bir ihtiyaç için dışarı çıkmanız gerektiğinde de) İslam öncesi Cahiliye döneminde olduğu gibi süslenip dışarı çıkmayın, namazı hakkıyla ifa edin, zekâtınızı verin, hülasa Allah’a ve Resûlü’ne itaat edin. Ey Peygamberin şerefli hane halkı, ey Ehl-i Beyt! Allah sizden her türlü kiri giderip sizi tertemiz yapmak istiyor. Oturun da evlerinizde okunan Allah’ın âyetlerini ve hikmetlerini anın. Allah muhakkak ki latif ve habirdir.”¹

Peygamber hanımlarına ayrıca başkalarıyla konuşurken dikkatli olmaları ve kadınsı davranış ve ifadelerden kaçınmaları emredilmiştir. Zira kalbinde maraz taşıyan insanlar hesaba katılmalıdır. Nitekim henüz ilgili yasak gelmeden önce, “Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) vefat edince, ben falanla izdivaç yaparım.” diyen birisi çıkmıştı.² Ancak daha sonra Peygamber hanımlarının bütün müminlerin anneleri olduğu bildirilmiş ve وَمَا كَانَ لَـكُمْ اَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللهِ وَلَٓا اَنْ تَـنْـكِحُٓوا اَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِه۪ٓ اَبَداً “Sizin Allah’ın Resûlünü rahatsız etmeniz ve kendisinin vefatından sonra onun eşlerini nikâhlamanız asla helal değildir.”³ âyet-i kerimesiyle onlarla evlenmek ebedî olarak haram kılınmış, bu tür duygu ve düşüncelerin kesin olarak önüne geçilmiştir.

Ahzâb Sûresi’nde geçen, وَاِذَا سَاَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعاً فَسْـَٔلُوهُنَّ مِنْ وَرَٓاءِ حِجَابٍ ذٰلِكُمْ اَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ “Eğer müminlerin annelerinden bir şey soracak veya isteyecek olursanız perde arkasından isteyiniz. Böyle yapmanız hem sizin hem de onların kalbleri yönünden daha nezihtir.”⁴ âyet-i kerimesiyle Peygamber hanımlarına hicap emri gelmişti. Hususiyle Hz. Âişe, Hz. Hafsa ve Ümmü Seleme (radıyallâhu anhünne) gibi validelerimiz, vahyin membaından, o menhelü’l-azbi’l-mevrûddan (tatlı su kaynağından) elde ettikleri engin müktesebatı, dünyanın dört bir yanından gelen kadın ve erkeklere ulaştırıyorlardı. Onlar, bu ulvi vazifeyi yerine getirirken erkeklere bir şeyler anlatma mecburiyetinde kaldıklarında araya bir perde/sütre koyuyor ve onun arkasından konuşuyorlardı. Perde arkasından konuşurken bile kılı kırk yararcasına bir hassasiyet ve ölçüyle hareket ediyor, Kur’ân’ın bu emirlerine harfiyen uyarak gayet ciddi ve vakarlı bir üslup tercih ediyorlardı.

Cenab-ı Hak bir sonraki âyet-i kerimede, وَقَرْنَ ف۪ى بُـيُوتِـكُنَّ وَلَا تَـبَـرَّجْنَ تَـبَـرُّجَ الْجَاهِلِـيَّـةِ الْاُولٰى “Hem vakarla evinizde durun da İslam öncesi Cahiliye döneminde olduğu gibi süslenip dışarı çıkmayın.”⁵ kavl-i kerimiyle ezvac-ı tâhiratın Cahiliye kadınları gibi başkalarının dikkatini çekecek, başını döndürecek, bakışını bulandıracak şekilde süslenerek dışarıda arz-ı endam etmelerini, yaseminlikte reftare dolaşıyor gibi (yasemin kokulu, güzel bir bahçede zarif adımlarla süzülerek dolaşıyor gibi) dolaşmalarını yasaklamıştır.

Kur’ân-ı Kerim’in seçtiği kelimeler kendi karakteristikleriyle ele alındığı zaman Peygamber hanımlarına yapılan ikazdan şöyle bir mana da ortaya çıkar: Bazı insanlar liyakatlerinden değil, Cenab-ı Hakk’ın ekstradan lütuflarına mazhar olduklarından dolayı belli bir konuma getirilmişlerdir. Sözler’de ifade edildiği gibi herkes sol yolu tutmuş giderken, birdenbire bir emare ve işaretle bu kimseler başka bir yola sevk edilmiştir.⁶ Sonra da o yolda, engin varidat ve mevhibelerle karşılaşmış, ne ihsanlara ne lütuflara mazhar olmuşlardır. Büyüklerimiz, Cenab-ı Hakk’ın ekstradan olan bu lütuflarına cebr-i lutfî demiştir. Çünkü bu lütufların arkasında doğrudan insan iradesi yer almamaktadır. Ancak yine de meseleye –yukarıda zikrettiğim– Mâturîdî mülahazasıyla yaklaşarak, her semerenin arkasında şart-ı adi planında mutlaka iradenin de bir dahlinin olduğunu dikkate alıp Allah Teâlâ’nın, o kişinin ileride yapacağı hizmetlere binaen ona böyle bir lütufta bulunmuş olabileceğini söyleyebiliriz. Fakat insanın kendisi hakkında meseleye tamamen cebr-i lutfî nazarıyla bakması, mazhar olduğu bu lütufları önemli birer nimet sayması ve sonra da o nimete kendi cinsinden şükürle mukabelede bulunması gerekir.

Her konum bir mazhariyet olduğuna göre her konumun kendine göre bir hakkı, eda edilmesi gereken belli vazife ve sorumlulukları vardır. Bu durumu, “Bi hasebi’l-mağnem, el-mağrem” sözüyle ifade etmişlerdir. Yani bir insan ne kadar ganimete mazhar ne kadar lütuflarla serfiraz ise onların kadr u kıymetini bilmediği takdirde Allah onu o kadar perişan eder. Harem odasına kadar girmiş bir insan, oranın kıymetini bilmez ve oranın hususiyetlerine karşı saygısızca davranırsa onu salonda oturtmazlar, kapının önüne koyarlar. Bu sebepledir ki Hz. Pîr, ihlas kulesinin başından düşen bir insanın düz bir zemine değil, derin bir çukura düşme ihtimaline dikkatleri çekmiştir.⁷

Keza bugün belli konumları ihraz eden insanların, hizmet etme imkânlarını değerlendirmeyip bu mevzuda ahesterevlik ederlerse (yavaş hareket eder, ağırdan alırlarsa) kulakları çekilebilir. Nitekim Hz. Pîr, Lem’alar’da başta kendisinin, sonra da yazmak için izin aldığı talebelerinden bazılarının yediği şefkat tokatlarını bize nakletmiştir. O, çektiği sıkıntıları, Kur’ân’a hizmeti maddi, manevi füyûzat hislerine feda etmesine bağlamıştır.⁸ Baştan sona Üstad Hazretlerinin bütün hayatı gözden geçirildiğinde görülecektir ki o, bu mevzuda azami derecede bir kemal-i hassasiyetle yaşamıştır. “Milletimin imanını selamette görürsem cehennemin alevleri içinde yanmaya razıyım.”⁹ diyen bir insanın Kur’ân-ı Kerim’e hizmeti, maddi, manevi füyûzat hislerine feda edebileceğine ihtimal verilemez. Bir rehber olarak Üstad Hazretleri, bu sözleriyle iç mülahazalarınızda da size rehberlik etmiş, bazı mevzularda ışık tutmuş ve size şöyle bir ikazda bulunmuştur: “Dikkatli olun! Sizin konum ve mazhariyetleriniz farklıdır. Siz, dava-yı nübüvvetin yeryüzündeki vârislerisiniz. İnsanlık yolunda Allah rızası için yapmış olduğunuz hizmetleri, maddi manevi füyûzat hislerinize, dünyevi makam ve mansıplara, parmakla gösterilmeye, ‘ağabey’ denmeye, büyük olarak tanınmaya vesile yaparsanız tokat yersiniz. O hâlde konumunuzun kıymetini bilin ve hep ona göre hareket edin!”