GERÇEK İNSANLIK UFKUNA YÜKSELİŞ VE TOPLUMUN SALÂHI

Hangi zaman diliminde ve nerede yaşarsak yaşayalım asıl derdimiz, insanlığın gerçek insanlık ufkuna yükseltilmesidir. Son birkaç asırdır yanlış yollarda yürüyen ve bir türlü kendine gelemeyen insanlığa ancak iyilik duygusuyla dopdolu ve mükemmelliğe talip fertler yardımcı olabilir ve hakiki manada insan olmanın yollarını gösterebilir. Bulundukları her ortamda insani değerlerin sözcülüğünü yapacak, iyilik ve güzellik duygusunun toplum tabanında adım adım yayılmasına katkıda bulunacaklardır. Kalbi insanlık için çarpan bu güzide fertlerin çaba ve gayretleri sayesinde umumi bir uyanış gerçekleşebilir; herkes ortak bir dilde buluşabilir, aynı hedef peşinde koşmaya başlayabilir. Böyle bir atmosferde kendi başına ayakta durmakta zorlanan kişiler de kitle psikolojisiyle aynı koroya dâhil olur ve kaybolup gitmekten kurtulurlar.

Bir insanın imanı, heyecanı her zaman onu ayakta tutmaya yetmeyebilir. İradesi zaman zaman nefsin isteklerine yenik düşebilir. Şayet böyle biri, herkesin iyilik ve hayır peşinde koştuğu bir topluluk içinde bulunuyorsa, o da onların heyecanıyla ayakta durabilir, kendini nefsin ve şeytanın fitnesinden koruyabilir. Tıpkı Metaf, Mina, Müzdelife ve Arafat gibi hac mekânlarında bulunan ve aynı heyecanı paylaşan kişilerin psikolojik olarak birbirlerini etkiledikleri gibi. Bütün aşk u şevkinizi kaybetseniz dahi bu kutsal mekânlarda oluşan heyecan dalgaları sizi de önüne katar ve kendinizi hiç olmadığı kadar ulvi ve manevi bir atmosfer içinde bulursunuz.

Evet, hayatın istikamet içinde yaşanması biraz da salih bir toplum içinde bulunmaya bağlıdır. Bu açıdan bizler bir taraftan insan-ı kâmil ufkunu yakalamaya çalışmalı, diğer yandan başkalarının da o ufku yakalaması için elimizden gelen gayreti göstermeliyiz.

Herkesin mahiyetindeki boşluk ve zaaflara her zaman mukavemet edebilmesi, kendi ruhunun âbidesini ikame edebilmesi kolay değildir. Toplumun salâhı (kurtuluşu), mükemmel yetişen fertlere bağlı olduğu gibi fertlerin ayakta durabilmeleri de salih bir toplumun desteğine bağlıdır. Tek başına kalan bir insan kolaylıkla devrilebilir. Korkunç dalalet cereyanlarına, günah dalgalarına göğüs geremeyebilir. Fakat çevresinde onun elinden tutacak, ona güç ve enerji verecek bir topluluk varsa sabitkadem durması, kendini muhafaza etmesi de kolaylaşır.

Kubbedeki taşlar baş başa verdiklerinde yer çekimi gibi bir güce karşı durur ve büyük bir yapıyı ayakta tutarlar. İnsanlar da birbirine destek olduklarında hem kendileri ayakta kalır hem de bütün bir toplumu ayakta tutabilirler. Binaenaleyh, kendi istikbalimizi teminat altına almamız, bir yönüyle birbirimize güç verebileceğimiz bir zemin oluşturmaya ve bu zemini, kendi havamızı teneffüs etmeye müsait hâle getirmeye bağlıdır. Bu sağlanırsa fertlerden birinin bir yokuşta dizlerinin dermanı kesildiğinde etrafında ve yanı başında bulunanların pozitif rüzgârı sayesinde o tırmanmaya devam edebilir.

Bazen başkalarının bizim fikirlerimize, değerlerimize ihtiyaçlarının olduğunu düşünebiliriz. Ama aynı zamanda bizim de sağlam bir zemine, salih bir çevreye, duygu ve düşüncelerimizi rahatça yaşayabileceğimiz bir kültür ortamına ihtiyacımız vardır. Fakat bunun gerçekleşmesi çok da kolay değildir. Geniş dairede buna gücümüz yetmiyorsa dar dairede bunu sağlamalıyız.

Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) Medine-i Münevvere’ye teşrif buyurduğunda, yüksek firaset ve fetaneti ile böyle bir toplum yapısı oluşturmuştur. Medine’de yaşayan çok sayıda farklı anlayıştan düşmanın varlığına rağmen kısa sürede orada söz sahibi olmayı başarmıştır. Oysaki onlar, Müslümanların işini bitirmek için hücreler hâlinde çalışıyor ve arkalarından sürekli gizli işler çeviriyorlardı. Kuvve-i maneviyeyi kırmak için her yola başvuruyorlardı. Fırsatını buldukları anda Müslümanlara zarar vermekten geri durmuyor; Medine’de İslam’ın ışığını söndürmek ve bitirmek için ellerinden gelen her şeyi yapıyorlardı. Bütün bu olumsuzluklara rağmen İnsanlığın İftihar Tablosu, Allah’ın nusret ve inayetiyle, Medine’de öyle bir ortam oluşturdu ki pek çok problem zamanla çözüldü, bataklık yavaş yavaş kurudu, münafıklar da o salih ortamda eriyip gittiler.

Bir toplumun yapısı, orada yaşayan insanların anlayışlarına göre şekillenir. Mesela insanların insani ve İslami değerlerle donandığı bir yeri sahiplenebiliriz. Böyle bir beldede gittiğimiz, gördüğümüz, uğradığımız her yer heyecanlarımıza heyecan katar. Ellili yıllarda İstanbul’a gittiğimde Beyazıt, Fatih, Süleymaniye, Yavuz Selim gibi selatin camilerini gezmiş, padişahların kabirlerini ziyaret etmiş ve bu tarihî mekânları o kadar çok sevmiştim ki sanki Medine’de dolaşıyormuş gibi bir duyguya kapılmıştım. Böyle bir atmosferi soluyan insan günaha alabildiğine kapalı olur.

Evet, Müslümanlığın gürül gürül yaşandığı dönemde inşa edilen şehirler insanlara âdeta Medine neşvesi yaşatıyordu. Mimarisiyle, mabetleriyle, medreseleriyle, tekye ve zaviyeleriyle, temizlik ve güzelliği ile şehirler ‘bizim’di. Nereye uğrasanız ağzından inci mercan dökülen insanlarla karşılaşıyordunuz. “Allah” denildiğinde heyecandan uçacak gibi olan insanlarla oturup kalkıyordunuz. İçinde yaşayan insanlar faziletli olunca, şehirler de el-Medinetü’l-fâdıla (Faziletli Şehir) hâline geliyordu.

Sıklıkla üzerinde durduğumuz bir yaklaşımla ifade edecek olursak, dünya, problemi insanla tanıdı. İnsan, kendisine verilen iki büyük gücün; akıl ve iradenin neticesi olarak her türlü iyiliğin yanında kötülüğe de açık bir varlık olarak dünyaya geldi. Evet, onun tabiatında, genlerinde fenalığa açık yanlar vardır. O, bir kısım boşluk ve zaafları barındır: Hırs, şehvet, kin ve adavet boşluğu gibi. Topluma ait sorunları çözmek ferdi çözmekten geçer. Bu durum, birbirini etkileyen bir döngüdür. İnsan, gerçek insanlığa ulaşmadığı sürece, yaşanan zemin de arızalı olur. Toplumun bu genel ahvali o zeminde dünyaya gelen insanlara da sirayet eder. Böyle bir toplumda kâmil insanların yetişmesi de yaşaması da çok zor olur.

Gerçek insan olmayı başarabilenler başkalarına da saygılı olurlar. Kimsenin inancına, mukaddesatına, yaşantısına müdahale etmezler. Başkalarını tahkir edici (aşağılayıcı) bir tavra girmezler. Toplum fertleri arasında müsamaha ve tolerans hâkim olur. Nitekim bu sebeple, uzun asırlar boyunca Müslümanlarla iç içe yaşayan azınlıklar kendi dinlerini özgürce yaşamışlardır.

Şayet aynı mekânı paylaşan insanlar belli değerler etrafında anlaşırlarsa huzur içinde bir arada yaşayabilirler. Herkes inandığı değerleri hiçbir engelle karşılaşmadan, herhangi bir korku ve endişeye kapılmadan inandığı gibi ve serbestçe hayatına taşıyabilir. Kimse bir başkasına müdahale etmez, onun üzerinde tahakküm kurmaya çalışmaz. Böyle bir dünyada, küreselleşmenin avantajlarını ve mevcut teknolojik imkânları kullanarak, kendi değerlerinizi insanlık âleminin gündemine taşıyabilir, bu istikamette çok hızlı mesafe alabilirsiniz. Yeter ki bunu yaparken elinizdeki paha biçilmez cevherleri hakikatine uygun olarak gösterebilin, o cevherlerin kıymetini düşürecek tavır ve davranışlardan uzak durun, herkese karşı hoşgörülü ve müsamahalı olmayı, herkesi kendi konumunda kabul etmeyi ihmal etmeyin, kin ve nefretleri tahrik etmeyin ve insanları şefkatle kucaklayın. Siz bunu yaparsanız kucaklar size şefkatle açılır. Siz de inandığınız değerleri bütün bir insanlığa sunma, bütün insanlarla paylaşma imkânını elde edersiniz.

Hülasa edecek olursak, adanmışların temel vazifelerinden biri de insanlara insanlıklarını ve insanlığın ortak değerlerini bir kere daha hatırlatmaktır. Allah’a ve ahirete imanın, inkârı mümkün olmayan ne büyük bir hakikat ne büyük bir değer ve ne ölçüde insani bir ihtiyaç olduğunu onlara göstererek onların kalbî ve ruhi hayatları itibarıyla dirilmelerini sağlamaktır. Buna muvaffak olduğunuz zaman, yaşadığınız her yerde büyük bir coşku ve heyecan çağlayanı içinde bulunursunuz. Nereye baksanız kendi dünyanızdan renkler, desenler, resimler görürsünüz. Yalnız ömür kısa, yol uzun; elimizi çabuk tutmamız gerekir. Ne kadar hızlı hareket eder, hizmet çıtasını ne kadar yukarıda tutarsanız, Allah’ın izni ve inayetiyle, insanlığa o kadar önemli şeyler sunmuş olursunuz. Ütopya peşinde değiliz. İnsani realiteleri biliyoruz. Neyin, nereye kadar, nasıl olacağını az çok hesap edebiliyoruz. Fakat omuzlarımızdaki vazifenin büyüklüğünün de farkındayız. Vazifemizi hakkıyla eda edebilirsek, Rabbimiz de izni ve inayetiyle yolumuzu açarsa, el-Medinetü’l-fâdılaların oluşması hayal değildir.